Pastitsio
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Pastitsio_homemade.jpg/220px-Pastitsio_homemade.jpg)
Pastitsio ( Groeg (iaith): παστίτσιο) yw dysgl pasta wedi'i bobi o Wlad Roeg gyda briwgig a saws béchamel. Ceir amrywiadau o'r ddysgl mewn gwledydd eraill ym Môr y Canoldir.
Enw a tharddiad
[golygu | golygu cod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Pastitsio.jpg/220px-Pastitsio.jpg)
Mae Pastitsio yn cymryd ei enw o'r pasticcio Eidalaidd, teulu mawr o basteiod sawrus wedi'u pobi a allai fod yn seiliedig ar gig, pysgod neu basta. Roedd nifer o ryseitiau wedi'u dogfennu o ddechrau'r 16eg ganrif,[1] ac yn parhau hyd heddiw. Mae fersiynau Eidaleg yn cynnwys crwst ar y top; mae rhai yn cynnwys béchamel.[2][3][4][5][6][7][8]
Erbyn yr 16eg ganrif defnyddir y gair pasticcio ar gyfer unrhyw fath o basti neu bei[9] ac mae'n dod o'r gair Lladin llafar pastīcium[10] sy'n deillio o basta, ac mae'n golygu "pei".
Yng Nghyprus a Thwrci, fe'i gelwir yn "macaroni ffwrn" (Groeg: μακαρόνια του φούρνου, makarónia tou foúrnou, Twrceg: fırında makarna).[11][12][13][14] Yn yr Aifft, fe'i gelwir yn macarona béchamel.
Gwlad Groeg
[golygu | golygu cod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Greek_pastitsio.jpg/220px-Greek_pastitsio.jpg)
Dyfeisiwyd yr amrywiad cyfoes mwyaf diweddar a mwyaf poblogaidd o pastitsio gan Nikolaos Tselementes, cogydd Groegaidd a hyfforddwyd yn Ffrainc ar ddechrau'r 20fed ganrif. Cyn fe, roedd gan pastitsio lenwad o basta, afu, cig, wyau, a chaws, nid oedd yn cynnwys béchamel, ac roedd wedi'i lapio mewn ffilo, yn debyg i'r rhan fwyaf o ryseitiau pasticcio Eidalaidd, a oedd wedi'u lapio mewn crwst: "fe newidiodd y ddysgl yn llwyr a'i wneud yn fath o au gratin".[15]
Mae gan fersiwn Tselementes - sydd bellach ym mhobman[15] - haen waelod o bucatini neu basta tiwbaidd arall, gyda chaws neu wy fel rhwymwr; haen ganol o friwgig eidion, neu gymysgedd o friwgig eidion a briwgig mochyn, gyda saws tomato , sinamon a chlofs . Defnyddir sbeisys eraill fel nytmeg neu allspice yn yr haen uchaf o saws béchamel neu saws mornay . Yn aml bydd caws gafr wedi'i gratio ar ei ben. Mae pastitsio yn ddysgl gyffredin, ac yn aml mae'n cael ei weini fel prif gwrs, gyda salad.
Cyprus
[golygu | golygu cod]Yng Nghyprus, mae'n ddysgl bwysig yn ystod priodasau a dathliadau fel y Pasg, lle mae'n cael ei weini ynghyd â chig wedi'i rostio. Mae ryseitiau'n amrywio, ond fel arfer mae'r saws cig yn y canol wedi'i wneud o borc, cig eidion neu gig oen; dim ond weithiau y defnyddir tomatos, ac ychwanegir mintys, persli neu sinamon (canel) am flas. Ar y top mae caws halloumi wedi'i gratio neu gaws anari, er weithiau caiff caws ei ychwanegu at y saws gwyn yn unig.[16][17]
Mae fersiwn Cyprus Twrcaidd o'r rysáit hon (Twrceg : bol peynirli makarna fırında) sy'n amnewid dau fath o gaws, kaşar peyniri a beyaz peyniri, yn lle'r cig.[18]
Yr Aifft
[golygu | golygu cod]Enw'r fersiwn Aifft yw مَكَرونَة بَشَّمَل makarōna beshamel yn Arabeg yr Aifft, h.y. "macaroni gyda béchamel". Fel arfer caiff ei wneud o basta penne neu facaroni, saws briwgig gyda thomato a nionyn, a saws gwyn yn aml wedi'i gyfoethogi â chaws Rumi. Gellir hefyd pobi wy neu gaws ar ei ben. Cyflwynwyd y ddysgl i'r Aifft gan fewnfudwyr Groegaidd ac Eidaleg yn yr 19eg ganrif.[19]
Malta
[golygu | golygu cod]Ym Malta, caiff timpana (mae'r enw mae'n debyg yn deillio o timballo, dysgl pasta wedi'i bobi arall) ei wneud trwy daflu macaroni lledferwi mewn saws tomato sy'n gynnwys ychydig bach o friwgig eidion neu gorn-bîff, wedi'i rwymo â chymysgedd o wy a chaws wedi'i gratio. Weithiau ychwanegir wyau wedi'u berwi'n galed neu ymennydd defaid. Yna caiff y macaroni ei amgáu mewn cas crwst neu gaead cyn ei bobi. [20] [21] Dysgl debyg heb y casin crwst yw imqarrun.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ Bartolomeo Scappi, Opera, 1570, passim: 43 recipes
- ↑ Accademia Italiana della Cucina, La Cucina: The Regional Cooking of Italy, pp. 310–313
- ↑ Pellegrino Artusi, La scienza in cucina e l'arte di mangiar bene, 1983 reprint, first edition 1891: 10 recipes
- ↑ Vincenzo Buonassisi, Piccolo Codice della Pasta, Rizzoli 1973: 11 recipes
- ↑ Vincenzo Buonassisi, Il Nuovo Codice della Pasta, Rizzoli 1985 ISBN 8817110388: 41 recipes
- ↑ Touring Club Italiano, Guida all'Italia Gastronomica, 1931: 2 recipes; 1984 edition: 3 recipes
- ↑ Luigi Carnacina, Luigi Veronelli, La cucina rustica regionale = La buona vera cucina italiana, Rizzoli, 1966: 3 recipes
- ↑ Στοΐλη, Μελίσσα (September 25, 2012). "Το αυθεντικό παστίτσιο". Το Βήμα (To Vima) (yn Groeg). Athens. Cyrchwyd November 13, 2020.
- ↑ John Florio, A Worlde of Wordes: Or Most copious and exact Dictionarie in Italian and English, London, 1598 p. 261
- ↑ "Pasticcio". Vocabolario della lingua italiana. Treccani. Cyrchwyd 5 March 2014.
- ↑ "Μακαρόνια του φούρνου". foodmuseum.cs.ucy.ac.cy (yn Groeg). Cyprus Food Virtual Museum. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-07-26. Cyrchwyd 26 November 2015.
- ↑ "Chef´s Choice – Cypriot Recipes – Baked Macaroni (Pastitsio / Fırında Makarna)". Cyrchwyd 16 December 2018.
- ↑ "Traditional Dishes of Cyprus" (PDF). Cyprus Ministry of Agriculture Natural Resources and Environment. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2021-08-31. Cyrchwyd 16 December 2018.
- ↑ "KIBRIS USULÜ FIRINDA MAKARNA" (yn Tyrceg). Kıbrıs Ortam. Cyrchwyd 16 December 2018.
- ↑ 15.0 15.1 Aglaia Kremezi, "Nikolas Tselementes", Cooks and Other People, Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, p. 168
- ↑ "Μακαρόνια του φούρνου". foodmuseum.cs.ucy.ac.cy (yn Groeg). Cyprus Food Virtual Museum. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-07-26. Cyrchwyd 26 November 2015.
- ↑ "Greek Mediterranean Cuisine". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-02-05. Cyrchwyd 2021-07-26.
- ↑ "Bol Peynirli Fırın Makarna" (yn Tyrceg). Mynet Yemek. Cyrchwyd 16 December 2018.
- ↑ McWilliams, Mark (7 May 2016). Food and Communication: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2015. Oxford Symposium. ISBN 9781909248496.
- ↑ Sheehan, Sean (2000). Malta. Marshall Cavendish. t. 120. ISBN 9780761409939.
- ↑ "Maltese Timpana". SBS Food. Cyrchwyd 2019-10-29.