Y Blaid Seneddol Wyddelig
![]() | |
Enghraifft o'r canlynol | plaid wleidyddol ![]() |
---|---|
Idioleg | Cenedlaetholdeb Gwyddelig ![]() |
Daeth i ben | 1921 ![]() |
Label brodorol | Irish Parliamentary Party ![]() |
Dechrau/Sefydlu | 1882 ![]() |
Rhagflaenwyd gan | Home Rule League ![]() |
Sylfaenydd | Isaac Butt, Charles Stewart Parnell ![]() |
Enw brodorol | Irish Parliamentary Party ![]() |
Gwladwriaeth | Gweriniaeth Iwerddon, y Deyrnas Unedig ![]() |
![]() |
Roedd Y Blaid Seneddol Wyddelig (Saesneg:Irish Parliamentary Party (IPP)), a elwid weithiau y Blaid Wyddelig yn blaid a ffurfiwyd yn 1882 gan Charles Stewart Parnell, i gymeryd lle y Cynghrair Hunanlywodraeth fel plaid i genedlaetholwyr Gwyddelig.
Nôd y blaid oedd ennill hunanlywodraeth i Iwerddon o fewn y Deyrnas Gyfunol. Yn Etholiad Cyffredinol 1885, dan arweiniad Parnell, enillasant 86 o seddau yn Nhŷ'r Cyffredin. Roedd y rhain yn cynnwys un sedd yn Lloegr, yn un o seddau Lerpwl. Holltwyd y blaid yn dilyn yr helynt am y berthynas rhwng Parnell a gwraig briod, Kitty O'Shea, yn nechrau'r 1890au, ac yn Etholiad Cyffredinol 1892 roedd dwy blaid yn sefyll, un o blaid Parnell, dan arweiniad John Redmond, ac un yn ei erbyn dan arweiniad John Dillon. Yn dilyn Etholiad Cyffredinol 1910, roedd y blaid, dan arweiniad John Redmond, mewn sefyllfa gref, gan fod y Blaid Ryddfrydol yn dibynnu ar eu pleidleisiau i barhau mewn grym. Cyflwynwyd mesur hunanlywodraeth i Iwerddon, ond dechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 cyn iddo ddod yn weithredol.
Newidiwyd gwleidyddiaeth Iwerddon yn sylweddol gan yr adwaith i Wrthryfel y Pasg yn 1916. Yn Etholiad Cyffredinol 1918, collodd y Blaid Seneddol Wyddelig bron y cyfan o'u seddau i Sinn Fein, oedd yn galw am annibyniaeth llwyr yn hytrach na hunanlywodraeth.
Arweinwyr y Blaid, 1882-1921
[golygu | golygu cod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Charles_Stewart_Parnell_-_Brady-Handy.jpg/200px-Charles_Stewart_Parnell_-_Brady-Handy.jpg)
- Charles Stewart Parnell 1882-1891
- John Redmond (o blaid Parnell) 1891-1900
- Justin McCarthy (yn erbyn Parnell) 1891-1892
- John Dillon (yn erbyn Parnell) 1892-1900
- John Redmond 1900-1918
- John Dillon 1918
- Joe Devlin 1918-1921