Ganimedes (mitoloxía)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Ganimede_Ganymede_-_Beatrizet_%28da_Michelangelo%29.jpg/300px-Ganimede_Ganymede_-_Beatrizet_%28da_Michelangelo%29.jpg)
Ganimedes[1] identifícase na mitoloxía grega como un fermoso príncipe troiano, descendente de Dárdano e fillo de Tros[2] e Calírroe (unha filla do deus-río Escamandro, que discorre próximo a Troia). Algunhas tradicións recollen que Ganimedes era fillo de Laomedonte, tamén rei de Troia, neto de Tros; ou de Erictonio[3].
Tros e Calírroe tiveron, antes de Ganimedes, outros tres fillos: Cleopatra, Ilo e Asáraco[4]. Este Asáraco disque foi avó de Anquises e bisavó de Eneas[5].
Mito
[editar | editar a fonte]Sendo aínda novo, case adolescente, Ganimedes atopábase coidando os rabaños do seu pai Tros nas montañas próximas a Troia [6], e aconteceu que Zeus se namorou del pois tiña sona de ser "a un deus semellante, o máis fermoso dos mortais"[7].
Converténdose en aguia, Zeus baixou voando do monte Olimpo e raptouno; outras fontes afirman que Zeus ordenou á súa aguia que fixese o traballo. Pero tamén se di que o rapto foi cousa de Minos, Tántalo ou Eos, por encargo de Zeus[8]. As primeiras fontes que describen o mito (Homero, na Ilíada) non mencionan a presenza da aguia e di, simplemente, que o raptaron os deuses para Zeus. Son as versións máis tardías (Pseudo-Apolodoro, Virxilio, Ovidio) as que engaden este dato[9].
"O rei dos deuses ardeu noutro tempo de amor polo frixio Ganimedes, e atopou algo que Xúpiter prefería ser antes que o que era. Porén, non se digna transformarse en ave, a non ser a que poida levar os seus raios. Sen tardar, tras bater o aire coas súas falsas ás, raptou ó Ilíada, que agora prepara tamén as bebidas e serve o néctar a Xúpiter, contra a vontade de Xuno [Hera]]"Ovidio X, 155-161
Xa no Olimpo, Ganimedes foi nomeado copeiro dos deuses e era quen servía o néctar na copa do deus. Ata este momento, esta función era realizada pola deusa Hebe, deusa da xuventude[10]. Como pago polos seus servizos, Ganimedes recibiu a eterna xuventude e a inmortalidade [11], e foi ascendido os ceos na forma da constelación de Acuario, o augador[12].
E para compensar a Tros pola perda do fillo, Zeus regaloulle -a través do seu mensaxeiro Hermes- dúas eguas[13] ou dous cabalos[14], os máis veloces do mundo, que podían correr pola superficie da auga, os "mellores cabalos que existen baixo a aurora e o sol"[15]; ou ben unha cepa de ouro que fixera Hefesto[16]. Estas eguas foron o pago que esixiu Heracles a Tros por matar ó monstro que enviara Poseidón contra a cidade e salvar a Hesíone, filla de Tros, de ser sacrificada ó devandito monstro. Tros aceptou o pago pero logo, unha vez que Heracles acabara co monstro, negouse a entregarlle os animais[17].
Como vimos, na Ilíada tratábase de cabalos, sementais. Anquises levou ás súas eguas onda eles, ás agachadas, e conseguiu que as montasen, obtendo como resultado seis poldros, dos que regalou dous ó seu fillo Eneas. Nun momento da guerra de Troia, Esténelo e Diomedes enfróntanse a Eneas e Pándaro (neto de Príamo). Diomedes aspira a conseguir os cabalos divinos de Eneas e dille a Esténelo:
"Se Atenea concédeme a gloria de matar ós dous contén os nosos veloces cabalos... e lembra correr polos cabalos de Eneas e levalos desde o campo dos troianos ata os dos aqueos. ¡Non en van son da raza que Zeus, de ancha voz, deu a Tros en pago polo seu fillo Ganimedes, de modo que son os mellores cabalos que existen baixo a aurora e o sol! O seños de guerreiros Anquises roubou a súa semente facendo que cubrisen ás súas eguas ás agachadas de Laomedonte, e nacéronlle seis poldriños no seu palacio; el quedou con catro deles e criounos persoalmente nas súas cortes, mentres que a Eneas lle entregou os outros dous cabalos: se os capturásemos conquistaríamos entón unha eximia gloria"Ilíada V, 260-274
Diomedes matou a Pándaro e deixou malferido a Eneas (ó que salvou en última instancia a súa nai [[Afrodita[[) e Esténelo captura os seus cabalos[18].
Ganimedes nas artes
[editar | editar a fonte]O tema foi tratado ata a saciedade na cerámica, pintura e escultura desde a antigüidade ata o presente, e pode interpretarse como unha lexitimación da pederastia na Grecia antiga, coñecida, entendida e aceptada polo adolescente e a súa familia, e nada ten que ver coa pedofilia[19]. Lémbrese a recompensa recibida polo pai. En certos vasos de antes do período clásico, no denominado Estilo severo, pode observarse que tamén Hermes perseguía ó rapaz[20].
Nas primeiras representacións do mito, ata o século IV a. C., é o propio Zeus o autor do rapto. A partir desa data irase impoñendo a autoría da aguia, sexa o propio Zeus, sexa a aguia de Zeus; existen algúns vasos nos que é un cisne quen o fai, pero esta variante non terá continuidade.
En Roma abundarán as esculturas e relevos de Ganimedes como pastor, por veces acompañado dunha aguia ou un can, e tocado cun gorro frixio, indicador da súa orixe troiana. Coa implantación do Cristianismo non se deixará de representar, a pesar da homosexualidade evidente, pois se pode interpretar como unha alma pura. A imaxe do rapto apenas admite variacións entre as representacións renacentistas (por exemplo, nas portas de bronce da Basílica de San Pedro, Filarete, 1433; ou a escultura de Benvenuto Cellini) ata Rubens, Moreau, Thorvaldsen, etc.
Canto á literatura, aparece citado, sen nomealo, na traxedia Las Troyanas, de Eurípides, cando o coro, formado polas mulleres troianas capturadas e sorteadas como escravas dos gregos, lle botan en cara que, estando a carón de Zeus, non intercedeu polos seus compatriotas.
-
Rapto de Ganimedes (s. I, tesouro de Begram (Afganistán), Museo Guimet (París)
-
Ganimedes, copeiro de Zeus (pintor de Eucárides, c. 490-480 a. C. Metropolitan Museum of Art, New York)
-
Xúpiter besa a Ganimedes (Anton Raphael Mengs, c. 1758-1760, Palacio Berberini, Roma)
-
Rapto de Ganimedes (Étienne Krähenbühl, 1994, Vevey, Suíza)
-
Ganimedes, copeiro de Zeus (Bertel Thorvaldsen, Museo de Thorvaldsen, Copenhague)
-
Rapto de Ganimedes (Michelangelo, 1533, Fogg Art Museum, Cambridge)
-
Rapto de Ganimedes (Giulio Clovio, 1540, Louvre)
-
Rapto de Ganimedes (Giovanni Battista Naldini)
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ "Ganimedes". Diciopedia do século 21 2. Edicións do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 971.
- ↑ Tros é o epónimo de Troia, a terra na que gobernaba era a Tróade e os seus habitantes pasaron de denominarse dárdanos a ser coñecidos como troianos.
- ↑ Hixino 271.
- ↑ Apolodoro III, 12.2.
- ↑ Ilíada XX, 240; Grimal, px. 128.
- ↑ Os distintos autores non concordan co lugar onde se producen os feitos. Para uns foi no monte Ida, na costa noroeste de Asia Menor (Anatolia), onde se fundaría a cidade de Troia; e para outros en Creta, en Eubea ou en Misia.
- ↑ Ilíada XX, 233.
- ↑ Grimal, s. v. Ganimedes.
- ↑ "A este último raptouno pola súa beleza Zeus por medio dunha aguia" (Apolodoro II, 12, 2); "O alado escudeiro de Xove [Xúpiter] levouno ó alto desde o Ida nas súas curvas poutas (Eneida V, 254-255).
- ↑ Dise que esta postergación de Hebe irritou á súa nai, Hera, pero as súas queixas non serviron de nada (Graves, px. 131).
- ↑ Hixino 224, 5.
- ↑ Graves, px. 131.
- ↑ Apolodoro II, 5.9; Eurípides: Las Troyanas 807.
- ↑ Grimal, s. v. Ganimedes.
- ↑ Ilíada V, 267.
- ↑ Con esta mesma cepa de ouro, Príamo subornaría ó seu irmán Titono para que mandase a Memnón na axuda de Troia (Graves, px. 739).
- ↑ Apolodoro II, 5.9.
- ↑ Ilíada V, 323.
- ↑ Raquel López Melero: Breve historia del mundo antiguo, Editorial Universitaria Ramón Areces (1ª ed. 2010, 3ª reimpr. 2017), px. 271-272.
- ↑ Elvira Barba, px. 112.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]![]() |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Ganimedes |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Elvira Barba, Miguel Ángel (2008 (3ª ed 2017)). Arte y mito. Manual de iconografía clásica. Sílex. ISBN 9788477378464. (en castelán)
- Eurípides (2021 (11ª ed)). Tragedias II (Las suplicantes. Electra. Heracles. Las troyanas. Ifigenia entre los Tauros. Ión). Cátedra. ISBN 9788437617411. (en castelán)
- Graves, Robert (2019). Los mitos griegos. Gredos. ISBN 9788424999940. (en castelán)
- Grimal, Pierre (1981, 1ª ed; 2017, 7ª reimpr.). Diccionario de mitología griega y romana. Paidós. ISBN 9788449324574. (en castelán)
- Hixino (2009). Fábulas mitológicas. Alianza Editorial. ISBN 9788420650722. (en castelán)
- Homero (trad. Óscar Martínez García) (2010, 1ª ed; 2013, 3ª reimpr.). Ilíada. Alianza Editorial. ISBN 9788420678344. (en castelán)
- Ovidio (2015 (reimpr. 2017)). Metamorfosis. Tradución de Antonio Ramírez de Verger. Alianza Editorial. ISBN 9788420697208. (en castelán)
- Pseudo-Apolodoro (2016 (3ª ed)). Biblioteca mitológica. Alianza Editorial. ISBN 9788491044277. (en castelán)
- Virxilio (1986 (7ª reimpr. 1996)). Eneida. Alianza Editorial. ISBN 8420601942. (en castelán)