Lats letón
Lats letón | |
---|---|
Lats (plur. lati/latu) en letón | |
![]() | |
Código: | LVL |
Ámbito: | ![]() |
Símbolo: | Ls |
Fracción: | Santims (100 santimu = 1 lats). |
Moedas: | 1, 2, 5, 10, 20, 50 santimu. 1, 2 lati. |
Billetes: | 1, 2, 5, 10, 20, 50 e 100 dólares |
Emisor: | Banco de Letonia (Latvijas Banka). |
Taxa de troco: 1-1-2014 | 1 EUR = 0,702804 LVL |
O lats (plural en letón: lati / latu)[1] foi a unidade monetaria de Letonia desde entre 1922 e 1941, e novamente desde 1993 ata a súa substitución polo euro, o 1 de xaneiro de 2014.[2] A súa unidade divisionaria era o santims (plural santimi / santimu).[3][4]
O seu código ISO 4217 é LVL e o seu símbolo monetario é Ls.[5][6]
Primeiro lats (1922-1941)
[editar | editar a fonte]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Five_Latvian_Lats_1931.jpg/280px-Five_Latvian_Lats_1931.jpg)
O lats introduciuse como unidade monetaria letoa o 3 de agosto de 1922, en substitución do rublo letón, cunha paridade dun lats por cada 50 rublos.[8] Desde ese momento ata 1940, o lats estivo vinculado ao padrón ouro.[9]
O 17 de xuño de 1940, Letonia foi ocupada pola Unión Soviética. Logo do desmantelamento do Banco de Letonia e da súa substitución pola Oficina Republicana de Letonia do Gosbank (o banco estatal soviético) o 10 de outubro dese ano, o rublo soviético introduciuse o 25 de novembro para a súa circulación en Letonia paralelo ao lats. O valor de ambas as moedas igualouse, aínda que o valor real do rublo soviético era tres veces inferior, o que ocasionou que tanto os prezos como os salarios subisen progresivamente, coa conseguinte desvalorización do lats. Para atenuar o efecto do éxodo de mercadorías enviadas á URSS polos ocupantes aproveitando o novo tipo de cambio, introducíronse límites á adquisición de determinados bens.[10]
Aínda que inicialmente as autoridades soviéticas se comprometeran a non abolir o lats, esta moeda foi retirada da circulación sen previo aviso ás 13:05 horas do 25 de marzo de 1941, e nese mesmo instante nacionalizáronse todos os depósitos superiores a 1.000 lats. Unha parte das reservas de ouro, de prata e de divisas de Letonia fora xa enviada a Moscova ao inicio da ocupación.[11][12]
Moedas
[editar | editar a fonte]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/1lats_1924_latvia.jpg/210px-1lats_1924_latvia.jpg)
En 1922 puxéronse en circulación moedas de 1, 2 e 5 santims (bronce), e de 10, 20 e 50 santims (níquel). Nos anos seguintes completouse a serie coa introdución de moedas de prata de 835 milésimas con valores de 1 lats (1923), 2 lats (1925) e 5 lats (1929). As moedas de bronce e a de 5 lats foron deseñadas por Rihards Zariņš, e as de 1 e 2 lats son obra de Janis Tilbergs. A serie de cobre foi cuñada na ceca privada Huguenin Frères, de Le Locle (Suíza) e a de prata na Royal Mint, de Londres.[13]
Entre 1937 e 1939 cuñáronse novamente os valores de 1 e de 2 santims, con novos deseños de Ludolfs Liberts.[13]
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/20_latu_Latvia_1935_avers.png/211px-20_latu_Latvia_1935_avers.png)
Billetes
[editar | editar a fonte]O Banco de Letonia introduciu en distintas emisións, entre 1922 e 1939, papel moeda cos valores faciais de 20, 25, 50, 100 e 500 lats.[15] Pola súa banda, o Goberno letón puxo en circulación entre 1926 e 1927 unha serie de billetes de 5 e de 10 lats, e en 1940 unha nova serie composta polos valores de 5 e de 20 lats.[16]
Segundo lats (1993–2013)
[editar | editar a fonte]Logo de restaurar a súa independencia en 1991, o lats foi reintroducido en Letonia o 5 de marzo de 1993, en substitución do rublo letón, que continuou circulando en paralelo e mantivo a súa validez ata o 30 de xuño de 1994, cunha equivalencia de 200 rublos por cada lats. O primeiro billete na nova denominación que se puxo en circulación foi o de 5 lats, e o derradeiro foi o de 500 lats, que non comezou a utilizarse ata o 20 de xullo de 1998.[17]
Finalmente, logo dun período de transición de dúas semanas de convivencia co euro, foi substituído pola moeda da Eurozona o 14 de xaneiro de 2014, cunha paridade dun lats por 1,4229 euros.[2]
Ata a fin da súa circulación, o lats era a cuarta unidade monetaria cun valor nominal máis alto, despois do dinar kuwaití, do dinar bahreiní e do rial omaní. O billete de 500 lats foi o terceiro máis valioso do mundo, despois do billete de 10.000 dólares de Singapur e do billete de 1.000 francos suízos.[18]
Moedas
[editar | editar a fonte]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/100Lats-gold.png/190px-100Lats-gold.png)
As moedas deste segundo lats cuñáronse cos valores faciais de 1, 2, 10, 20 e 50 santims, e de 1 e 2 lats. Paralelamente, comezaron a emitirse tamén outras series conmemorativas, dedicadas ao coleccionismo e ao investimento, en metais como o ouro e a prata.[20]
A moeda de 2 lats desa primeira serie circulante só se emitiu unha ocasión, en 1992; era de cuproníquel, pesaba 6 gramos e medía 24,35 mm de diámetro. A partir de 1999 foise substituíndo gradualmente na circulación por outra bimetálica, para dificultar a súa falsificación.[21]
A serie de moedas circulantes foi deñada por Gunars Lusis e Janis Strupulis, e as moedas foron cuñadas nas seguintes casas de moeda europeas: Bayerisches Hauptmünzamt (Alemaña), Staatliche Münzen Baden-Württemberg (Alemaña), Den Kongelige Mynt (Noruega), Monnaie de Paris (Francia), Suomen Rahapaja (Finlandia), Münze Österreich (Austria), Royal Mint (Reino Unido) e Real Casa de la Moneda - FNMT (España).[20]
Esta é a derradeira serie de moedas en circulación antes da substitución do lats polo euro en 2014.[20][22]
Imaxe | Facial | Datas | Aliaxe | Diámetro | Peso | Canto | Descrición | |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Anverso | Reverso | |||||||
![]() |
Escudo de Letonia.
LATVIJAS REPUBLIKA. Data. |
Ornamentos.
Valor | ||||||
![]() |
||||||||
![]() |
||||||||
![]() |
||||||||
![]() |
||||||||
![]() |
Póla de piñeiro.
Valor. | |||||||
![]() |
Salmón.
Valor | |||||||
![]() |
Aro: Cu-Ni |
Vaca.
Valor. |
Ademais desta serie regular, entre 2001 e 2013 fóronse producindo anualmente emisións conmemorativas de carácter circulante da moeda dun lats, coas mesmas características da moeda dese valor correspondente á serie regular:[23]
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
||||
![]() |
|||||
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
As casas de moeda que produciron estas moedas conmemorativas foron: Suomen Rahapaja (Finalandia), Koninklijke Nederlandse Munt (Países Baixos), Royal Mint (Reino Unido), Münze Österreich (Austria), Staatliche Münze Berlin (Alemaña) e Staatliche Münze Baden-Württemberg (Alemaña).[20]
Billetes
[editar | editar a fonte]Esta é a derradeira serie de billetes en circulación antes da substitución do lats polo euro en 2014. Todos os billetes teñen as mesmas dimensións (130 × 65 mm) e foron deseñados por Imants Žodžiks e Valdis Ošinš, e producidos pola compañía alemá Giesecke & Devrient.[15][24]
Imaxe | Facial | Dimensións | Cor | Descrición | |||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Anverso | Reverso | Anverso | Reverso | ||||
![]() |
![]() |
5 lats | 130 x 65 mm | Verde | Carballo | Talla de madeira | |
![]() |
![]() |
10 lats | 1992
2000 2008 |
Púrpura | Río Dviná | Broche letón (sakta) | |
![]() |
![]() |
20 lats | 1992
2004 2007 2009 |
Marrón | Casa tradicional | Tecido de liño | |
![]() |
![]() |
50 lats | 1992
2010 |
Azul | Veleiro | Chaves (selo de Riga) | |
![]() |
![]() |
100 lats | 1992
2006 2007 |
Vermello | Krišjanis Barons | Cinto tradicional | |
![]() |
![]() |
500 lats | 1992
2008 |
Gris | Muller letoa | Ornamentos de latón |
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ En letón, o plural de lats é lati para cantidades de 2 a 9 e latu para cantidades de 10 e máis (ex.: 3 lati, 18 latu). Neste artigo, en harmonía coas formas galegas do plural, úsase lats tanto para singular como para plural, do mesmo xeito que a forma santims.
- ↑ 2,0 2,1 "Letonia convértese no país número 18 da zona euro". La Voz de Galicia. 31 de decembro de 2013.
- ↑ "Lats". En Dicionário Estraviz .
- ↑ "[http://tesauros.mecd.es/te sauros/numismatica/1186855.html Lats]" e Alfaro Asins, C. et al. (2009). Diccionario de numismática. Ministerio de Cultura. Madrid. ISBN 978-84-8181-405-7
- ↑ "World Currency Symbols". Xe.com
- ↑ "Códigos de divisas por países". Iban.com
- ↑ "5 Lati". Colnect.com
- ↑ Ducmane, K.; Ozolina, A. (2013). Páxina 147.
- ↑ Lucas, E. (2013). "Obituary: Lat it be". En The Economist. 18 de novembro.
- ↑ Ducmane, K. (2008). "Sava nauda sava Latvijas Banka IV". En LV (Lvportals.lv). 3 de novembro.
- ↑ "History of money in Latvia". Eiro.lv
- ↑ "History of the Bank of Latvia Arquivado 09 de febreiro de 2021 en Wayback Machine.". Latvijas Banka.
- ↑ 13,0 13,1 "Latvia • Old lats (1922-1940)". Numista.com
- ↑ "Latvia. 20 Latu. Latvijas Valsts Kases". Banknote.ws
- ↑ 15,0 15,1 "Latvia. Latvijas Banka". Banknote.ws
- ↑ "Latvia: Latwijas Walsts / Latvijas Valsts". Banknote.ws
- ↑ Vecinš, E. et al. (2002). Páxinas 61, 79, 81.
- ↑ Karaian, J. (2013). "One of the most valuable banknotes in the world is about to vanish". En Quartz. 31 de decembro.
- ↑ "100 Latu". Numista.com
- ↑ 20,0 20,1 20,2 20,3 "Latvia • New lats (1993-2013)". Numista.com
- ↑ Zebris, O.; Galzons, E. (1999). "Divlatniekus ar govs attelu vairs nedod apgroziba". En Diena. 22 de xaneiro.
- ↑ Lata naudas zimes. Lats Coins and Notes. 1993-2013. Latvijas Banka. Páxinas 12-13.
- ↑ Lata naudas zimes. Lats Coins and Notes. 1993-2013. Latvijas Banka. Páxinas 14-15.
- ↑ Lata naudas zimes. Lats Coins and Notes. 1993-2013. Latvijas Banka. Páxinas 6-11.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]![]() |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Lats letón ![]() |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Ducmane, K.; Ozolina, A. (2013). Naudas Laiki Latvija (en letón). Lauku Avize. ISBN 978-9984-878-84-3
- Krause, C. L.; Mishler, C. (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801-1991. (18ª ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-150-1
- Pick, A. (1994). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9
- Vecinš, E. et al. (2002). Nauda Latvija XX gadsimta: Katalogs I dala 2. sejums. Zvaigzne, Riga. ISBN 9984223450