Միազմ
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Cholera_art.jpg/220px-Cholera_art.jpg)
Միազմ կամ միազմա (от հին հունարեն՝ μίασμα աղտոտվածություն, կեղտ) հնացած բժշկական տերմին, որը մինչև 19-րդ դարի վերջը նշանակում էր շրջակա միջավայրում ապրող վարակի օջախներ, որոնց բնույթը հայտնի չէր[1]։
Միազմիկ հիվանդության առաջացման պատճառ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/INSTRUVCTIA_NAVKA_JAK_SIE_SPRAWOWA%C4%86_CZASV_MORV.jpg/220px-INSTRUVCTIA_NAVKA_JAK_SIE_SPRAWOWA%C4%86_CZASV_MORV.jpg)
Միազմայի նշան էր հոտի առկայությունը։ Մինչ պաթոգեն միկրոօրգանիզմների հայտնաբերումը, բժիշկների մեծ մասը կարծում էր, որ վարակիչ հիվանդությունների պատճառ կարող են լինել հողի, ջրի (հատկապես ճահճային), թափոնների մեջ պարունակվող քայքայված մթերքները և այլն[2]։ Ենթադրվում էր, որ գոլորշիանալով դրանց առաջացման օջախներից՝ միազման մտնում է մարդու մարմինը և հիվանդություն է առաջացնում։ Այսպես կոչված միազմատիկ հիվանդությունները ներառում էին որովայնային տիֆ, խոլերա և մալարիա[3]։
Հասկացության մեկնաբանում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]19-րդ դարից սկսած՝ փորձեր արվեցին պարզաբանել այս հասկացությունը։ Առաջացան «կենդանի» և «ոչ կենդանի» միազմերը, ընդունվեց, որ հիվանդ մարդը կարող է լինել միազմի տարածողը[4][5]։ Սակայն միկրոօրգանիզմների հայտնաբերմամբ պարզ դարձավ, որ այս տերմինը անհույս հնացել է։ Միազմայի տեսությունը դարձավ 19-րդ դարի կեսերին Մեծ Բրիտանիայում և Ֆրանսիայում կոյուղու համակարգերի կառուցման և գարշահոտ ջրհեղեղների (որոնք համարվում էին միազմայի աղբյուրներ) վերացման հիմնավորումներից մեկը։ Որոշ ժամանակ հիվանդացության ուղեկցող նվազումը հանգեցրեց այս տեսության ամրապնդմանը։ Միազմ տերմինից միանգամայն անկախ, միջնադարյան բժշկական գրականության մեջ արդեն հայտնվել է հարուցիչ տերմինը, որը շատ ավելի մոտ էր վարակ ժամանակակից հայեցակարգին, բայց լայնորեն չէր կիրառվում։ Ներկայումս այս բառը, սովորաբար հոգնակի, օգտագործվում է փոխաբերական իմաստով բնութագրելու սուր տհաճ հոտը, գարշահոտությունը։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Հանեման, ��րիստիան Ֆրիդրիխ Սամուել
- Մանրէաբանություն
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- «Миазма». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
Ծանոթագրություննե��
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Last, John M. (2007). «A dictionary of public health». Oxford University Press. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ Halliday, Stephen (2001 թ․ դեկտեմբերի 22). «Death and miasma in Victorian London: an obstinate belief». էջեր 1469–1471. PMC 1121911. PMID 11751359. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ Eijk, P. J. van der (2018 թ․ հուլիսի 17). «Hippocrates in Context: Papers Read at the XIth International Hippocrates Colloquium (University of Newcastle upon Tyne, 27-31 August 2002)» (անգլերեն). BRILL. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ «Wayback Machine» (PDF). web.archive.org. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2009 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
- ↑ «Wayback Machine» (PDF). web.archive.org. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2009 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- «BRIEF HISTORY DURING THE SNOW ERA». www.ph.ucla.edu. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
- «Competing Theories of Cholera». www.ph.ucla.edu. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միազմ» հոդվածին։ |
|