мөр
Монголоор
[засварлах]Үгийн гарал
[засварлах]Үгийн дуудлага
[засварлах]- [mцr]
Үндэсний бичиг
[засварлах]- ᠮᠣ᠊᠊ᠢ᠊᠊ᠷ
ᠮᠣ᠊᠊ᠢ᠊᠊ᠷᠣ
ᠮᠣ᠊᠊ᠢ᠊᠊ᠷ᠊ᠢ
- (мөр) хөлний ~ (мөрү) дал ~ (мөри) сүхний ~
Үгийн утга
[засварлах]- I нэр.
- Хүн, амьтан, машин тэрэг зэргийн газарт үлдэх ул, тавхай, дугуйны ором
- Зам
- Хэрэг явдлын ор тэмдэг, баримт
- II нэр.
- биезүй. Хүн, амьтны дал бугалга орчмын уулзвар; гар их биетэй буюу бугалга, далны ястай нийлсэн үе
- Хувцас өмсөхөд хүний мөрөнд таарах хэсэг
- III нэр.
- Нумны бариулын хоёр хажуу.
- IV нэр.
- Лонх савны хүзүү болон их бие хоёрын уулзвар дахь ташуу буусан хэсэг
- V нэр.
- Хутга, сүх зэрэг ирт юмны ирийн эсрэг тал
Ойролцоо үг
[засварлах]Нийлмэл үг
[засварлах]- морь малын мөр - морь малын туурайн ором
- нулимсны мөр - нулимс урссан ор
- хүний мөр - а.хүний улны ором; б.хүний хувь заяа
- иржгэр мөр - иржгэр ором
- мөрөө гаргах - а.ул мөрөө үлдээх; б.цагаан сарын шинийн нэгний өглөө өмнө үзэж тогтоосон сайн зүг рүүгээ явж, жилийн ажил үйлсийн бүтэмжээ даатгах уламжлалт зан үйл
- мөр мөшгөх - а.явсан замыг даган мөшгөх; б.хэрэг явдлыг ша��ган нягтлах
- мөрөө алдах - а.явсан замаа олохгүй болох; б.хуулах, унших, бичих зэрэгт эгнээ орхин алгасах; в.шилж. гэмт хэрэг хийх, архи уух зэргээр амьдралаа үрэх
- мөрөөрөө явах - а.урьдын явсан замаараа явах; б.шилж. бусдад гэм халгүй амьдрах
- мөр буруулах - замаа өөрчлөх, явж байснаасаа өөр замаар явах
- мөрийн хавилга - дөт зам
- зам мөрөө хөөх - тус тусын ажил төрлөө эрхлэн явах
- гэмт хэргийн мөр - хэрэг гарсан газраас гарах баримт баталгаа
- эд мөрийн баримт - хэргийн газарт үлдээсэн ул мөр
- мөрийн хөтөлбөр - хийж гүйцэтгэх ажил хэргийн төлөвлөгөө
- ул мөрөө баллах - үйлдсэн хэргийнхээ гэрч баримтыг устгах
- ул мөрөө үлдээх - а.гишгэсэн ором үлдээх; б.гэмт хэрэгтэн баримт сэлт үлдээх; в.шилж. хийсэн бүтээсэн зүйлтэй байх
- дөрвөн мөр - нэг бадаг шүлэг
- шүлгийн мөр - шүлгийн нэг эгнээнд бичсэн зүйл
- хоёр мөрөөр жагсах - хоёр эгнээ жагсах
- номын мөр хөөх - а.номд эрдэмд шамдан суралцах; б.эрдмийн ажил хийх
- буяны мөр - буян хийх, хүн, амьтанд ач тус хүргэх нь
- хутаг мөр - бурхан болох буяны мөр
- мөрөөрөө суух - төвөг бололгүй суух
- мөр чацуу - а.өндөр намаараа тэнцүү; б.шилж. бүх талаараа адил
- мөр зэрэгцэх - а.хамт, цуг байх; б.бие биеэсээ хоцрохгүй, зэрэгцэн ажиллах
- мөрийг нь алгадах - а.мөр рүү нь цохих; б.шилж. дотночлон саймшрах
- дээлний мөр - дээл өмсөхөд хүний мөрөн дээр таарах хэсэг
- мөрний тэмдэг - цэрэг, цагдаагийн хүмүүс хувцасныхаа мөрөн дээр зүүж, зэрэг дэвээ илтгэдэг тусгай тэмдэг, мөрдөс
- шилний мөр - шилний хүзүү болон их бие хоёрын уулзвар дахь ташуу хэсэг
- сүхний мөр - сүхний ирийн эсрэг буюу ар тал
- сэлэмний мөр - сэлэмний ирийн нөгөө этгээд
Зөв бичихзүй
[засварлах]Кирил бичгийн зөв бичихзүй
[засварлах]мөр нэр. ~ мөшгих (ор тэмдэг) хэргийн ~өөр орох (зураас) догол ~ (эгнээ) шүлгийн ~ II.(биеийн хэсэг) дал ~ хорш., мөрний, мөрөнд, мөрнөөс, мөрөөр, о.тоо мөрүүд
Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй
[засварлах]
Орчуулга
[засварлах]Хоршоо үг
[засварлах]- зам мөр - а.явах одох газар; б.шилж. амьдралын үйл явц, дагаж мөрдөх зүйл
- ул мөр - а.хүн, амьтан болон бусад зүйлийн явсан ор; б.шилж. ямар нэгэн хэрэг явдлын дараа үлдээсэн баримт; в.шилж. хүний туулж өнгөрүүлсэн амьдрал
- мөр сүүдэр - явсан газарт үлдээх тэмдэг баримт
- мөр шад - нэг эгнээнд бичсэн зүйл болон шад
- дал мөр - хүний мөрийн ар хэсэг
- ир мөр - ир болон ирний ар тал
Товчилсон үг
[засварлах]Хэлц үг
[засварлах]Өвөрмөц хэлц
[засварлах]- хойчийн мөр - ирээдүйн зам, амьдрал
- гол мөр - гол утга санаа
- үхэхийн мөр - үхэх нь үнэн
- мөр хөөх - нэг л зүйлд бие сэтгэлээ зориулан ажиллаж хөдөлмөрлөх, нэг юмыг дагнан эрхлэх
- мөрнөөс юм аваад хаячих шиг болох - дарамттай байсан зүйлээс салж сэтгэл хөнгөрөх, санаа сэтгэл тайвшран амрах
- мөр бүтэн - өмсөх зүүхээр дутахгүй
- мөр нүцгэн - ядуу хоосон, өмсөх хувцасгүй
- мөрөнд углах юмгүй - өмсөх хувцасгүй, ядуу хоосон
- мөр бүтэн - өмсөх зүүх юмтай, өмсөх зүүхээр дутахгүй~Энэ хүүг мөр бүтэн явуулаад байж би дөнгөх нь байна шүү (Ж.Пүрэв, Ундрах инженер). ~Ээж нь муу охиноо өнгө үзэмж сайтай болохоор нь хүний зэрэгтэй, мөр бүтэн яваг! гэж бодож л Түмэнцогтой суулгасан юм (Хилэн хар морьт).
- мөр гарах - сураг танагтай болох~Ирэх намар нь Баатар бэйлийн сүргээс тавь гаруй шилдэг адуу хөөжээ. Ингэж явахдаа эхнэр хүүхдээ тааралдсан бүхнээс сурагласан боловч олох нь байтугай мөр ч гаргаж чадсангүй (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
- мөр гаргах - цагаан сарын шинийн нэгэнд буюу алсын аянд мордохын урьд сайн зүгтээ гарах~Мордохын өмнө таньдаг зурхайч ламынд очиж өдөр үзүүлээд мөр гаргах зүгээ хэлүүлж аваад тэр ёсоор нь мордож билээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).
- мөр зэрэгцэх - нэг үйл явдалд хамт цуг, адил тэгш оролцох, байлцах~Эд манай энэ өдрийн гэгээн жаргал, хөгжил цэцэглэлтийн төлөө зөвлөлт оросын улаан цэрэгтэй мөр зэрэгцэн байлдаж явсан (Ж.Дамдин, Үймээний жил). ~Арван хэдэн ооно хоёр талд байгаа аюул заналыг дэнсэлж үзээд арай амь гарах найдлагатай гэж бодсон юм шиг чонын байгаа зүг эргээд бүслэлтийн ��угам руу чавхдав. ... Тэд тав гурваараа мөр зэрэгцэн хурц эврээ мухуйлгаад чонон сүргийн зүг дайран орлоо (Зян Рун, Чонон сүлд). ~Олон аавын хүүхдүүдтэй мөр зэрэгцэж явах шиг сайхан юм хаа байхав (Т.Бум-Эрдэнэ, Лойдор).
- мөр нимгэн, бяр шингэн - өчүүхэн, жижигхэн, бядуу дорой~Би тэр үед чинь мөр нимгэн, бяр шингэн юмны наад цаадахыг ч мэддэггүй нялх амьтан байлаа шүү дээ гэж өвгөн хуучлав.
- мөр нүцгэн - ядуу хоосон, өмсөх хувцасгүй~Мөр нүцгэн намайг нааш гэх амьтан алга.
- мөр улайлгах - нэвтэрхий ноорхой хувцастай явах~Баян айлын малыг хариулж жилийн дөрвөн улирал, өдөр шөнийн алинд ч борви бохисхийлгүй хирээр өлөн зөлмөн хоолтой мөр улайлган явдаг байлаа (Б.Дариймаа, Хос мөнгөн бугуйвч).
- мөр үзэхээ болих - ойр зуурын юм харахгүй харалган болох~Сонин уншчихдаг байсан өвгөн нь нүдний даралт гээчээс болоод өнгөрсөн намраас мөр үзэхээ больчихсон аж (Б.Ганбат, Үүрэг).
- мөр харах - бие засах~Ууж идэж нилээн сууснаа мөр харахаар гадагш гарлаа.
- мөрийг [нь] алгадах/мөр рүү нь алгадах - дотночлон саймшрах~Дал мөр рүү нь ганцхан алгадаад хүүхний сэтгэлийг өөртөө эргүүлэх нь бий (С.Бадраа, Нисгэгч). ~За Та боль л доо гэж Балдангийн мөрийг алгадаад
- мөрөнд углах юмгүй - өмсөх хувцасгүй, ядуу хоосон~Мөрөндөө углах юмгүй надад хуучин нойтон хувцаснаасаа илүүчилбэл би их баярлах болно.
- мөрөө баллах - бузар муу явдлаа нуун дарагдуулах, хаацайлах~Малын хулгайчид мөрөө баллах цаг гаргаж өгч тун болохгүй, бушуухан хөдлөе.
- мөрөө бөхлөх - арай гэж өмсөх хувцастай болох~Хавь төсөрт модчин гэвэл хамар Лодон болохдоо мөрөө зүдүү бөглөж, чүү чамай амьдарч байжээ (Батмөнх, Хамар Лондон).
- мөрөө буруулах - замаа өөрчлөх, явж байснаасаа өөр замаар явах~Би мөрөө буруулах хэрэгтэй (Б.Чойндон, Галбын говьд).
- мөрөө харах - холын бодлогогүйгээр нүдний өмнөх жаахан ашгийг л үзэх~Чи зөвхөн хар амиа бодож мөрөө хараад явсан бол хэн байхсан билээ? Энэ амьдралд улам сайхан хүмүүс чамтай тааралдсан (С.Эрдэнэ, Нутгийн салхи юу шивнэв).
- мөрөөрөө явах/өнгөрөх - хувиа сахиж, бусдад гэм халгүй явах~Ааш эзэн ч үгүй, ер нь хойшдоо зүгээр мөрөөрөө явчихдаг хүн болохоор тангараглая (Д.Намдаг, Цаг төрийн үймээн).
- ↑ ариун цагаан мөр
- ↑ буух эзэн буцах мөртэй
- ↑ дал мөр алгадах
- ↑ дал мөр цохих
- ↑ сүүн мөртэй
- ↑ толгой мөрөн дээр байх
- ↑ усан мөртэй амьтан
- ↑ ул мөрөө үлдээх
- ↑ үнэний мөр олох
- ↑ шингэн мөр үзэх
- ↑ хойд мөр
- ↑ хүзүү толгой мөрөн дээр байх
- ↑ цусан мөртэй
Хэвшмэл хэлц
[засварлах]- Гэдэс хоосон
- Мөр нүцгэн
- Мөр бүтнээс
- Нэр бүтэн
- Мөр бүтэн
- Гэдэс цатгалан
- Мөр дээр нь гишгэвэл
- Хөл дээр нь яр
- Мөр мөртөө
- Мөндөл дошиндоо
- Мөр мөрөө дарна
- Мөөр хигээсээ дарна
- Мөр нимгэн
- Бяр шингэн
- Тэрэгний зургаан мөөр
- Мөр мөрөө дарна
Аман зохиолд орсон нь
[засварлах]Зүйр үг
[засварлах]- Цаасан дээр нэртэй
- Цасан дээр мөртэй
Тайлбар: хийсэн бүтээсэн зүйлтэй
- Мөрийг нь хөөж
- Мөчийг нь тоолох
Тайлбар: хэрэгтэнг баривчлах
- Мөр дээр нь гишгэвэл хөл дээр нь яр
Тайлбар: муу хүний нөлөө их
- Мөрөөр ирсэн ус
- Мөнгөөр ирсэн эд
Тайлбар: үнэ хөлстэй буюу ажлын үр дүнд болсон зүйл
- Мөрөндөө тохирсон хувцас өмсөх
- Мориндоо тохирсон эмээл тохох
Тайлбар: хэмжээнд нь юм уу өнгө үзэмжид нь таарсан зүйл хэрэглэх
- Мөр зэрэгцэж
- Өвдөг нийлэлцэх
Тайлбар: а.хамт цуг байх; б.хоцрохгүй, зэрэгцэн ажиллах
- Малгай зүүгээд зохихгүй магнай нь гурвалжин
- Магнаг өмсөөд зохихгүй мөр нь гурвалжин
Тайлбар: бие галбир муухай хүн
- Мөр бүтэн
- Гэдэс цатгалан
Тайлбар: хангалуун амьдрах
- Мөр бүтнээс нэр бүтэн
Тайлбар: элбэг дэлбэг байснаас нэр төртэй байсан нь дээр
- Мөр нимгэн
- Бяр шингэн
Тайлбар: хөрөнгө чинээ, чадал тэнхээ муутай