Pisma polityczne Cypriana Kamila Norwida
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/PL_Dzie%C5%82a_Cyprjana_Norwida_%28Pini%29_page_022_-_praca_Norwida_-_%27Portret_w%C5%82asny%27.jpg/220px-PL_Dzie%C5%82a_Cyprjana_Norwida_%28Pini%29_page_022_-_praca_Norwida_-_%27Portret_w%C5%82asny%27.jpg)
Pisma polityczne Cypriana Kamila Norwida – zbiór rozpraw, artykułów prasowych oraz wystąpień okolicznościowych Cypriana Kamila Norwida na tematy polityczne z lat 1846–1880.
Rozprawy i publicystyka
[edytuj | edytuj kod]Tytuł | Rodzaj | Powstanie | Publikacja |
---|---|---|---|
Głos niedawno do wychodźtwa przybyłego artysty | mowa | 1846 | 1846 |
Zarysy z Rzymu | korespondencja | 1848 | 1849 |
Listy o emigracji | list | 1849 | 1849 |
Odpowiedź krytykom «Listów o emigracji» | list | 1849 | 1933 |
Z pamiętnika. O zemście | wypowiedź | 1851 | 1851 |
Słowo zgody | artykuł | 1851 | 1851 |
Asocjacja, ilość i jakość | wypowiedź | 1852 | 1933 |
Co to jest ojczyzna | wypowiedź | 1852 | 1909 |
O idei reprezentacji | artykuł | 1860 | 1931 |
O tszinie i czynie | rozprawka | 1861 | 1933 |
Poznańskie 1846–1848 | obserwacja | 1861 | 1909 |
Walka-polska | rozprawka | 1869 | 1926 |
Filozofia historii polskiej. Wstęp | rozprawa | 1870 | 1937 |
La philosophie de la guerre. Préface | rozprawa | 1870 | 1905 |
Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa» | przyczynek | 1871 | 1908/1909 |
Znicestwienie narodu | rozprawa | 1871 | 1931 |
Récit d'un peintre d'histoire | refleksja | 1872 | 1956 |
W rocznicę Powstania Styczniowego | mowa | 1875 | 1875 |
Nihilizm i nihiliści | refleksja | 1879 | 1937 |
Noty, memoriały, odezwy
[edytuj | edytuj kod]Tytuł | Rodzaj | Powstanie | Publikacja |
---|---|---|---|
Memoriał o Młodej Emigracji | memoriał | 1850/1851 | 1907 |
Nota w sprawie kary cielesnej | nota | 1862 | 1920 |
Głos w sprawie postu narodowego | nota | 1862 | 1920 |
Bez przesady – z źródeł wszelakich | nota | 1863 | 1961 |
Wszystko co w tamtej nocie było | nota | 1863 | 1929 |
Odezwa do rosyjskich mężów stanu | odezwa | 1863 | 1937 |
Doniesienia z Paryża. 1863 | komunikat | 1863 | 1920 |
Opinia względem polityki europejskiej | nota | 1863 | 1929 |
Philoctet | nota | 1863 | 1971 |
Nota o konieczności presji moralnej | nota | 1863 | 1920 |
O zadaniach prasy polskiej w r. 1863 | memoriał | 1863 | 1929 |
Ostatnie przemówienie w sprawie Rzymu i Polski | przemówienie | 1863 | 1929 |
Nota z dziewięciu punktów | nota | 1863 | 1929 |
Nota z dziewięciu punktów (II) | nota | 1863 | 1929 |
Nota z dziewięciu paragrafów | nota | 1863 | 1909 |
Dziewięć zaspokojonych pytań | nota | 1863 | 1909 |
Skandal w Montmorency | komentarz | 1866 | 1937 |
W sprawie zamachu Berezowskiego | nota | 1867 | 1937 |
O polskiej władzy prawowitej | protest | 1869 | 1937 |
Kwestia bieżąca zmartwychwstańców | wypowiedź | 1869 | 1936 |
Odezwa w sprawie udziału Polaków w wojnie francusko-pruskiej | odezwa | 1870 | 1937 |
Proklamacja do rodaków | proklamacja | 1871 | 1871 |
Protest przeciw artykułowi Agatona Gillera | protest | 1872 | 1937 |
W sprawie uczczenia prześladowanych unitów | odezwa | 1874 | 1937 |
Odpowiedź o stanie rzeczy narodowej | refleksja | 1877 | 1935 |
Upublicznienie wdzięczności | projekt | 1879 | 1937 |
W 50. rocznicę Powstania Listopadowego | podziękowanie | 1880 | 1937 |
Recenzje i glosy
[edytuj | edytuj kod]Tytuł | Rodzaj | Powstanie | Publikacja |
---|---|---|---|
O broszurze «Polska i panslawizm» | uwagi | 1857 | 1935 |
Dopiski na broszurze «Pożegnanie płk. A. Kozłowskiego» | glosy | 1874 | 1937 |
Zbiór
[edytuj | edytuj kod]Zbiór pism politycznych Norwida składa się z czterdziestu ośmiu utworów. W wydaniu zbiorowym Przesmyckiego z 1912 nie został nawet wyodrębniony z działu Rozpraw filozoficznych, społecznych, aforyzmów i ułamków. W wydaniu z 1937 znalazł się w dziale Pism filozoficznych, społecznych itd. Dopiero Wiktor Gomulicki w wydaniu Pism wybranych z 1968 wyodrębnił osobny dział pism politycznych. W wydaniu z 1971 podzielił pisma polityczne naː
- filozofię i publicystykę,
- noty, memoriały i odezwy oraz
- recenzje i glosy[1].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Najwcześniejsze pismo polityczne Norwida to przemówienie wygłoszone w Brukseli w 1846 Głos niedawno do wychodźtwa polskiego przybyłego artysty. Z okresu Wiosny Ludów we Włoszech, z jesieni 1848 pochodzi korespondencja Zarysy z Rzymu. W latach 1849–1851 Norwid napisał cały szereg tekstów poświęconych tematowi nowej emigracji z lat 1846–1848ː Listy o emigracji, Odpowiedź krytykom «Listów o emigracji», Memoriał o Młodej Emigracji, Z pamiętnika. O zemście, Słowo zgody. Poza tym z lat 50. pochodzą już tylko dwa krótkie teksty napisane na kanwie rozmów z Michaliną Dziekońską latem 1852ː Asocjacja, ilość i jakość i Co to jest ojczyzna oraz uwagi na marginesach artykułu Dionizji z Iwanowskich Poniatowskiej Panslawizm i Polska (1857)[2].
Największa aktywność Norwida związana z tą problematyką przypadła na początek lat 60. Z 1860 pochodzi sprowokowany masakrą chrześcijan w Damaszku tekst O idei reprezentacji, a z następnego rozprawka O tszinie i czynie. Z 1862 pochodzą dwie wypowiedzi Norwida w obronie mas szwankującychː Nota w sprawie kary cielesnej (wywołana pobiciem w Kaliskiem chłopa przez jego pana) i Nota w sprawie postu narodowego. Inny charakter ma związane z dyskusjami na temat szans powstania, wspomnienie Poznańskie 1846–1848 z 1861. Z powstaniem styczniowym wiążą się wystąpienia Norwidaː
- Bez przesady – z źródeł wszelakich (nota informacyjna dla Mierosławskiego o sytuacji w kraju) i jej uzupełnienie Wszystko co w tamtej nocie było;
- Odezwa do rosyjskich mężów stanu;
- adresowane do Bentkowskiego Doniesienia z Paryża;
- skierowana do Mierosławskiego Opinia względem polityki europejskiej;
- dla tegoż Noty o konieczności presji moralnej na postępowych warstwach społeczeństwa rosyjskiego;
- adresowany do Karola Ruprechta memoriał O zadaniach prasy polskiej w 1863 r.;
- Ostatnie przemówienie w kwestii Rzymu i Polski oraz
- szereg not do różnych adresatów (A. Cieszkowskiego, L. Mierosławskiego, K. Ruprechta, W. Zamoyskiego) w sprawie zwołania międzynarodowego kongresu militarnegoː Philoctet, Nota z dziewięciu punktów, Nota z dziewięciu punktów (II), Nota z dziewięciu paragrafów, Dziewięć zaspokojonych pytań[3].
W drugiej połowie lat 60. Norwid wypowiedział się kilkakrotnie doraźnieː w sprawie skandalu na cmentarzu Montmorency w związku z obchodami rocznicy śmierci Niemcewicza (Skandal w Montmorency, 1866), W sprawie zamachu Berezowskiego (1867) na cara Aleksandra II, O polskiej władzy prawowitej (1869) przeciw uroszczeniom Hotelu Lambert, w sprawie domniemanych rozmów zmartwychwstańców z carem (Kwestia bieżąca zmartwychwstańców, 1869). W 1869 napisał też rozprawkę o tym, że Polacy umieją się bić, ale nie walczyć, skierowaną do Agatona Gillera, Walka-polska[4].
Na początku lat 70., mając zamiar wystąpić z serią odczytów, Norwid zabrał się do pracy nad Filozofią historii polskiej, z której zachował się tylko wstęp. Z wydarzeniami lat 1870–1871, wojną francusko-pruską i Komuną Paryską wiążą sięː La philosophie de la guerre, Odezwa w sprawie udziału Polaków w wojnie francusko-pruskiej (1870), Proklamacja do rodaków, Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa» i Znicestwienie narodu (1871). Z 1872 pochodzą osobisty Protest przeciw artykułowi Agatona Gillera i wypowiedź w sprawie alternatywyː Rosja – Austria (Récit d'un peintre d'histoire). W latach 70. Norwid kilkakrotnie wypowiadał się na tematy doraźneː W sprawie uczczenia prześladowanych unitów (1874), w sprawie wojny rosyjsko-tureckiej (Odpowiedź o stanie rzeczy narodowej, 1877), w sprawie uczczenia pomnikiem wdzięczności przyjaciół Polski (Upublicznienie wdzięczności, 1879) i W 50. rocznicę Powstania Listopadowego (1880). W 1875 wystąpił publicznie z mową W rocznicę Powstania Styczniowego. Ponadto z 1874 pochodzą glosy na broszurze Pożegnanie płk. A. Kozłowskiego, a z 1879 rozważanie Nihilizm i nihiliści[5].
Publikacja
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze wystąpienie polityczne Norwida na emigracji Głos niedawno do wychodźtwa przybyłego artysty zostało opublikowane w numerze Orła Białego z 20 grudnia 1846. Kolejne swoje wypowiedzi Norwid drukował w prasie krakowskiej i poznańskiejː Zarysy z Rzymu w Czasie (1849), Listy o emigracji w kolejnych numerach Dziennika Polskiego (1849), Z pamiętnika. O zemście i Słowo zgody w Gońcu Polskim (1851). Zerwanie dzienników z Norwidem zamknęło mu możliwość dalszego publikowania w prasie krajowej. W 1871 ogłosił jeszcze w Le Tempsː Proklamację do rodaków, a w 1875 jego mowę W rocznicę Powstania Styczniowego wydrukowała lwowska Gazeta Narodowa.
Siedem utworów zostało wydanych na początku XX wieku. W 1905 Przesmycki opublikował w Chimerze La philosophie de la guerre, w 1907 Kazimierz Woźnicki w Pamiętniku Literackim – Memoriał o Młodej Emigracji, na przełomie 1908 i 1909 Michał Pawlikowski w Lamusie – Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa». W 1909 Adam Krechowiecki w O Cyprianie Norwidzie wydrukowałː Co to jest ojczyzna, Poznańskie 1846–1848, Notę z dziewięciu paragrafów i Dziewięć zaspokojonych pytań.
Największa aktywność wydawnicza przypadła na okres dwudziestolecia międzywojennego. W 1920 Bolesław Erzepki opublikował w Zdrojuː Notę w sprawie kary cielesnej, Głos w sprawie postu narodowego, Doniesienia z Paryża. 1863 i Notę o konieczności presji moralnej. W 1926, staraniem Stanisława Pigonia ukazała się w Głosie Naroduː Walka-polska. W 1929 Tadeusz Makowiecki wydał w Pamiętniku Literackimː Wszystko co w tamtej nocie było, Opinię względem polityki europejskiej, O zadaniach prasy polskiej w r. 1863, Ostatnie przemówienie w sprawie Rzymu i Polski i dwie Noty z dziewięciu punktów.
W latach 30. staraniem Przesmyckiego i Pigonia ukazało się osiemnaście tekstów. W 1933 Przesmycki wydał w ramach Ineditów. Rozprawek epistolarnychː Odpowiedź krytykom «Listów o emigracji», Asocjację, ilość i jakość i O tszinie i czynie. W latach 1935–1937 Pigoń opublikował w Myśli Narodowej i w Głosie Naroduː O broszurze «Polska i panslawizm» (1935), Kwestię bieżącą zmartwychwstańców i Odpowiedź o stanie rzeczy narodowej (1936) oraz Nihilizm i nihilistów i Upublicznienie wdzięczności (1937). W 1937 we Wszystkich pismach po dziś w całości lub fragmentach odszukanych Przesmyckiego ukazały się po raz pierwszyː Odezwa do rosyjskich mężów stanu, Skandal w Montmorency, W sprawie zamachu Berezowskiego, O polskiej władzy prawowitej, Odezwa w sprawie udziału Polaków w wojnie francusko-pruskiej, Filozofia historii polskiej. Wstęp, Protest przeciw artykułowi Agatona Gillera, W sprawie uczczenia prześladowanych unitów, Dopiski na broszurze «Pożegnanie płk. A. Kozłowskiego» i W 50. rocznicę Powstania Listopadowego.
Po drugiej wojnie światowej ukazały się już tylko trzy teksty. W 1956 Pigoń wydał Récit d'un peintre d'histoire. W 1961 Wiktor Gomulicki opublikował w Nowej Kulturzeː Bez przesady – z źródeł wszelakich, a w 1971 w 7. tomie Pism wszystkichː Philocteta.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Norwid 1971 ↓, s. 513-514.
- ↑ Norwid 1971 ↓, s. 639-644 i 654-655.
- ↑ Norwid 1971 ↓, s. 644-646 i 655-664.
- ↑ Norwid 1971 ↓, s. 646 i 664-667.
- ↑ Norwid 1971 ↓, s. 646-654 i 667-672.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Cyprian Kamil Norwid: Pisma wybrane. T. 4. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1968.
- Cyprian Kamil Norwid: Pisma wszystkie. T. 7. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.