Łubin trwały
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Podrodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
łubin trwały |
Nazwa systematyczna | |
Lupinus polyphyllus L. Sp. Pl. 721-722. 1753 | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |
![]() |
Łubin trwały (Lupinus polyphyllus L.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Pochodzi z zachodniej i północno-wschodniej części Ameryki Północnej[4]. Rozprzestrzeniony został jako roślina pastewna lub ozdobna (liczne kultywary) ze względu na barwne kwiaty. Jako gatunek introdukowany rośnie w Europie, Azji, Ameryce Południowej, w południowej Australii i w Nowej Zelandii[4]. W Polsce jest dość pospolity[5], lokalnie tylko jest rzadszy w Polsce Środkowej i Karpatach[6].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Flores_de_lupino_%28Ushuaia%29.jpg/220px-Flores_de_lupino_%28Ushuaia%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Lupinus_polyphyllus_MHNT.BOT.2004.0.463.jpg/220px-Lupinus_polyphyllus_MHNT.BOT.2004.0.463.jpg)
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Prosta, wzniesiona o wysokości do 150 cm.
- Liście
- Dłoniastodzielne, składające się z 9–17 (13–15[5]) lancetowatych listków.
- Kwiaty
- Zebrane w duże grono w górnej części łodygi. Górna warga kielicha jest całobrzega. Kwiaty grzbieciste, duże. Przeważnie fioletowo-niebieskie (od ciemnobłękitnych, przez fioletowe do fioletowopurpurowych), z białym żagielkiem w środku. 10 pręcików zrośniętych w rurkę wokół pojedynczego słupka.
- Owoc
- Owłosiony strąk zawierający 5–9 nasion. Nasiona lśniące, plamiste, o elipsoidalnym kształcie[5].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, hemikryptofit. Rośnie na suchych stanowiskach, w pobliżu lasów, na polanach i bezdrożach. Kwitnie od czerwca do lipca. Roślina lekko trująca z powodu zawartości alkaloidów. Istnieją odmiany nietrujące.
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]Gatunek należy do podrodzaju Platycarpos. W obrębie gatunku wyróżnia się 5 odmian:
- L. polyphyllus var. burkei
- L. polyphyllus var. humicola
- L. polyphyllus var. pallidipes
- L. polyphyllus var. polyphyllus
- L. polyphyllus var. prunophilus
oraz liczne kultywary. Tworzy także mieszańce.
Nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Dawniej, w niektórych regionach łubinem trwałym nazywano niektóre gatunki innych roślin. Według większości XIX-wiecznych autorów, nazwa łubin stosowana była na Litwie dla rzodkwi świrzepy, łubinem nazywano również gorczycę polną, tzw. ognichę, o złocistożółtych kwiatach. Prawdopodobnie w tym ostatnim znaczeniu użył tej nazwy Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu. Nazwą "łubin" określano niekiedy dziki, żółtokwitnący gatunek koniczyny.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Często uprawiany jako roślina ozdobna, głównie odmiany o wielobarwnych i dużych kwiatach. Nadaje się na rabaty, do parków, na kwiat cięty (jednak jest krótkotrwały).
- Odmiany z niską zawartością alkaloidów uprawiane są jako rośliny pastewne.
- Czasami zasiewany na polanach i w lasach na paszę dla dzikich zwierząt.
- W dawnych czasach z nasion łubinu, po usunięciu goryczki wytwarzano mąkę.
Uprawa
[edytuj | edytuj kod]Lubi miejsca słoneczne, gleby piaszczyste i próchniczne, suche, lub średnio wilgotne. Nie toleruje dużej ilości wapnia w glebie[7]. Uprawia się go z nasion, jest łatwy w uprawie. Po przekwitnięciu rośliny należy ją ściąć, wówczas zakwitnie drugi raz jesienią[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-01] (ang.).
- ↑ Lupinus polyphyllus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Lupinus polyphyllus Lindl., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-08-27] .
- ↑ a b c Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 341, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lupins – geography, classification, genetic resources and breeding (ang.)
- Classification of Lupins. koti.mbnet.fi. [zarchiwizowane z tego adresu (2002-08-15)]. (ang.).
- BioLib: 39901
- EoL: 704005
- EUNIS: 172241
- Flora of North America: 242330712
- FloraWeb: 3524
- GBIF: 2964355
- identyfikator iNaturalist: 59549
- IPNI: 504939-1
- ITIS: 25921
- NCBI: 3874
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-8908
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:504939-1
- Tela Botanica: 40198
- identyfikator Tropicos: 13037086
- USDA PLANTS: LUPO2
- CoL: 3WFL5