Andrzej Paczkowski
![]() Andrzej Paczkowski (2019) | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
1 października 1938 |
Profesor nauk humanistycznych | |
Specjalność: historia najnowsza | |
Alma Mater | |
Doktorat |
1966 |
Habilitacja |
1975 |
Profesura |
29 lipca 1991 |
Nauczyciel akademicki, badacz | |
Jednostka | |
Stanowisko |
kierownik Zakładu Historii Najnowszej |
Okres zatrudn. |
od 1990 |
Jednostka | |
Okres zatrudn. |
1980–1990 |
Jednostka | |
Okres zatrudn. |
1975–1980 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Andrzej_Paczkowski_2009-02-06.jpg/240px-Andrzej_Paczkowski_2009-02-06.jpg)
Andrzej Paczkowski (ur. 1 października 1938 w Krasnymstawie) – polski historyk, naukowiec, wykładowca akademicki, profesor nauk humanistycznych, a także alpinista. W okresie PRL działacz opozycji demokratycznej, w III RP członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej dwóch kadencji (1999–2011), następnie do 2016 członek Rady IPN. W latach 1974–1995 (przez siedem kadencji) prezes Polskiego Związku Alpinizmu.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Okres PRL
[edytuj | edytuj kod]W 1960 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego (jego promotorem był Henryk Jabłoński). W 1966 obronił doktorat, habilitował się w 1975. Do 1974 był zatrudniony w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. W latach 1975–1980 pracował w Bibliotece Narodowej, a w latach 1980–1990 w Instytucie Historii PAN. Początkowo jego zainteresowania naukowe były związane z historią prasy polskiej. W latach 80. był wydawcą wielu materiałów źródłowych związanych z działalnością „Solidarności” w latach 1980–1981, a w 1986 wydał zasadniczo niedostępne wówczas dokumenty KC PZPR w zbiorze Gomułka i inni. Dokumenty z archiwum KC 1948–1982.
Od września 1980 był członkiem NSZZ „Solidarność”. Był ekspertem Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy Krajowej Komisji Porozumiewawczej związku. Jesienią 1981 uczestniczył w formułowaniu programu Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”. Prowadził wykłady i publikował w prasie związkowej artykuły dotyczące najnowszej historii Polski. Po ogłoszeniu stanu wojennego pisał w drugoobiegowym „Tygodniku Wojennym”, współpracował z „Tygodnikiem Mazowsze”. Był członkiem Społecznego Komitetu Nauki opiniującym wnioski o pomoc finansową dla wydawnictw podziemnych i o stypendia w zakresie nauk humanistycznych. W 1983 był jednym z założycieli Archiwum Solidarności, w ramach którego do 1989 wydano 24 tomy relacji i dokumentów.
III Rzeczpospolita
[edytuj | edytuj kod]W 1990 rozpoczął pracę w Instytucie Studiów Politycznych PAN, gdzie następnie został kierownikiem Zakładu Historii Najnowszej. W 1991 otrzymał tytuł naukowy profesora. Był stypendystą m.in. Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu (1996), Woodrow Wilson International Center for Scholars w Waszyngtonie (2000–2001), Norweskiego Instytutu Noblowskiego (2002). Wszedł w skład zespołów redakcyjnych „Totalitarian Movements and Political Religions” (Frank Cass Publishers), „Cold War History” (Frank Cass Publishers), „Journal of Cold War Studies” (MIT Press). Został także wykładowcą w Collegium Civitas. Jest autorem wielu monografii poświęconych najnowszej historii Polski, w tym aparatowi represji PRL i przygotowaniom oraz przebiegowi stanu wojennego w Polsce, a także wydawcą źródeł do najnowszej historii Polski. Napisał poświęcony Polsce rozdział Czarnej księgi komunizmu (wyd. 1997, wyd. polskie 1999). W latach 90. był ekspertem komisji sejmowych badających kwestię legalności stanu wojennego i postawienia osób za niego odpowiedzialnych przed Trybunałem Stanu.
W 1999 z rekomendacji parlamentarzystów Unii Wolności został powołany w skład Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej I kadencji. W 2007 Sejm wybrał go na tę funkcję na II kadencję, był wówczas kandydatem posłów Platformy Obywatelskiej. W 2011 został wybrany do nowo powołanej Rady IPN[1], a następnie powołany na jej przewodniczącego[2]; organ ten został jednak zniesiony nowelizacją ustawy o IPN w 2016.
W 2002 zasiadł w Radzie Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich[3]. Członek jury Nagrody Literackiej i Historycznej Identitas[4]. W 2013 powołany w skład Rady Muzeum przy Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w Warszawie[5].
W 2019 ukazała się jego biografia, opracowana przez Patryka Pleskota w formie wywiadu, pt. Góry i teczki. Opowieść człowieka umiarkowanego. Biografia mówiona Andrzeja Paczkowskiego (IPN, Warszawa 2019, ISBN 978-83-8098-635-0). Wśród wypromowanych przez niego doktorów znaleźli się Anita Magowska (1993), Ewa Roszkowska (1997), Adam Burakowski (2007)[6]. Jest autorem biogramu Józefa Światły w Polskim Słowniku Biograficznym (tom 51 z 2016).
Odznaczenia i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]W 1980 został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 2000 Krzyżem Kawalerskim[7], a w 2011 Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[8]. Udekorowany nim został podczas II ogólnopolskiego seminarium pt. Archiwa Przełomu 1989–1991 w czasach przełomu zorganizowanego w Pałacu Prezydenckim 15 października 2012[9].
W 2005 otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[10].
Wyróżniony ponadto m.in. Nagrodą Publicystyczną im. Juliusza Mieroszewskiego (1995)[11], Nagrodą Naukową KLIO (1996, za książkę Pół wieku dziejów Polski 1939–1989), Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (1997), Nagrodą Edukacyjną Prezydenta miasta stołecznego Warszawy dla Najlepszego Nauczyciela Akademickiego (2003).
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/2019.04.25._Andrzej_Paczkowski_Slawomir_Lukasiewicz_Pawel_Machcewicz_Fot_Mariusz_Kubik.jpg/220px-2019.04.25._Andrzej_Paczkowski_Slawomir_Lukasiewicz_Pawel_Machcewicz_Fot_Mariusz_Kubik.jpg)
- Zakopane i okolice, Warszawa 1968.
- Prasa polityczna ruchu ludowego 1918–1939, Warszawa 1970.
- Prasa drugiej Rzeczypospolitej 1918–1939, Warszawa 1971.
- Czwarta władza. Prasa dawniej i dziś, tom 265 serii wydawniczej Omega, Warszawa 1973.
- Prasa polonijna w latach 1870–1939. Zarys problematyki, Warszawa 1977.
- Prasa i społeczność polska we Francji w latach 1920–1940, Kraków 1979.
- Prasa polska w latach 1918–1939, Warszawa 1980.
- Śladem wielkich gór, Warszawa 1981.
- Prasa codzienna Warszawy w latach 1918–1939, Warszawa 1983.
- Historia polityczna Polski 1944–1948, Warszawa 1985.
- Gomułka i inni. Dokumenty z archiwum KC 1948–1982. Wybór źródeł (pod pseudonimem Jakub Andrzejewski), Warszawa 1986.
- Stanisław Mikołajczyk czyli klęska realisty (zarys biografii politycznej), Warszawa 1991.
- Czarna księga komunizmu (współautor), Paryż 1997.
- Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 1998.
- Od sfałszowanego zwycięstwa do prawdziwej klęski: szkice do portretu PRL, Kraków 1999.
- Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy; lipiec 1980 – styczeń 1982, Kraków 2001.
- Strajki, bunty, manifestacje jako „polska droga” przez socjalizm, Poznań 2003.
- Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 – 22 VII 1983, Warszawa 2006.
- Trzy twarze Józefa Światły. Przyczynek do historii komunizmu w Polsce, Warszawa 2009.
- Fakty, pogłoski, nastroje. Dziennik czasu wojennego (14 XII 1981 – 13 VIII 1982), Warszawa 2019.
- Wina, kara polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny światowej (współautor z Pawłem Machcewiczem), Kraków 2021.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Sejm wybrał pięciu członków Rady IPN. rmf24.pl, 18 marca 2011. [dostęp 2013-02-12].
- ↑ Prof. Paczkowski szefem Rady IPN. wyborcza.pl, 7 kwietnia 2011. [dostęp 2013-02-12].
- ↑ Historia CMWP. freepress.org.pl. [dostęp 2013-12-11].
- ↑ Nominacje do Nagrody Identitas 2015. culture.pl, 12 listopada 2015. [dostęp 2015-11-18].
- ↑ Rada muzeum. Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. [dostęp 2021-06-01].
- ↑ Prof. dr hab. Andrzej Paczkowski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2021-08-09] .
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2000 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2001 r. nr 5, poz. 91).
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 grudnia 2011 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2012 r. poz. 394).
- ↑ Odznaczenia dla zasłużonych w dokumentowaniu historii. prezydent.pl, 15 października 2012. [dostęp 2013-02-12].
- ↑ Historycy odznaczeni medalami „Gloria Artis”. naukawpolsce.pap.pl, 14 grudnia 2005. [dostęp 2013-02-12].
- ↑ Laureaci nagród „Kultury”. kulturaparyska.com. [dostęp 2021-05-03].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Druk sejmowy nr 1518 z biogramami kandydatów do Kolegium IPN z 15 marca 2007. [dostęp 2013-02-12].
- Prof. dr hab. Andrzej Paczkowski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2021-08-09] .
- Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, s. 868.
- Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–89. Jan Skórzyński (red.). T. 1. Warszawa: Ośrodek Karta, 2000.
- ISNI: 0000000084105248
- ORCID: 0000-0003-1733-8588
- VIAF: 113202827
- LCCN: n80159240
- GND: 121809854
- BnF: 120376608
- SUDOC: 028566513
- NLA: 35799475
- NKC: jn19990006326
- NTA: 254844618
- BIBSYS: 90300043
- CiNii: DA07476315
- Open Library: OL72060A
- PLWABN: 9810536734705606
- NUKAT: n94300199
- J9U: 987007266225705171
- LNB: 000254956
- NSK: 000230096
- LIH: LNB:V*371426;=BJ
- Polscy historycy
- Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Kolegium IPN i Rady IPN
- Członkowie Komitetu Nauk Historycznych PAN
- Pracownicy Instytutu Badań Literackich PAN
- Pracownicy Instytutu Historii PAN
- Pracownicy Instytutu Studiów Politycznych PAN
- Ludzie związani z paryską „Kulturą”
- Polscy twórcy literatury górskiej
- Polscy wspinacze
- Taternicy
- Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989)
- Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego
- Wykładowcy Collegium Civitas w Warszawie
- Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki humanistyczne i społeczne
- Laureaci Nagrody Publicystycznej im. Juliusza Mieroszewskiego
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Ludzie urodzeni w Krasnymstawie
- Urodzeni w 1938