Anzac spirit
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/CanberraSimpsonMemorial.jpg/220px-CanberraSimpsonMemorial.jpg)
Anzac spirit (inaczej Anzac legend, pl. duch Anzac) – koncepcja głosząca, że australijscy oraz nowozelandzcy żołnierze z czasów I wojny światowej posiadali zespół wyjątkowo szlachetnych cech, które wyróżniały ich na polu bitwy[1][2]. Do tych cech należy wytrzymałość, odwaga, pomysłowość, dobry humor, awanturniczość połączona z dobrodusznością (tzw. larrikinism) oraz braterstwo (tzw. mateship). Zgodnie z tą koncepcją żołnierze ANZAC przedstawiani są jako ludzie moralni, energiczni, stoiccy oraz konkretni w swoich słowach i zachowaniu. Charakteryzują się także lekceważącym stosunkiem wobec władzy oraz podziałów społecznych czy klasowych, jakże charakterystycznych dla Brytyjczyków[3].
Anzac spirit stanowić ma kwintesencję „narodowego charakteru” Australijczyków i Nowozelandczyków, objawioną w trakcie bitwy o Gallipoli, która nieraz opisywana jest przez zwolenników tejże idei jako narodziny narodu australijskiego[3] i nowozelandzkiego[4][5][6]. Pierwszy raz teza ta została sfromułowana w raporcie Ellisa Ashmead-Bartletta, opisującym lądowanie w zatoce Anzac. Ponownie przedstawiona i rozwinięta została później przez Charlesa Beana. Określa się ją jako Australian legend (australijska legenda), chociaż krytycy tego konceptu preferują nazwę Anzac myth (mit Anzac)[3][7][8][9][10].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Brytyjski korespondent wojenny Ellis Ashmead-Bartlett był pierwszym, który dostarczył informacje dotyczące lądowania świeżo sformowanej Australian and New Zealand Army Corps (ANZAC) w zatoce Anzac. Jego raport został opublikowany w Australii 8 maja 1915 roku i brzmiał następująco:
Nie czekali ani na rozkazy, ani na dopłynięcie łodzi do plaży. Zamiast tego wskakiwali do wody, brodzili do brzegu i formując coś w rodzaju niedbałej linii pędzili prosto w stronę błysków wrogich karabinów[11].
Relacja Ashmead-Bartletta charakteryzowała się bezgraniczną adoracją żołnierzy ANZAC:
Nie było wspanialszego wyczynu w tej wojnie niż to nagłe lądowanie w ciemności i szturmowanie tych wyżyn... Generał Birdwood powiedział spisującemu, że nie był w stanie wystarczająco wyrazić uznania dla odwagi, wytrzymałości i innych żołnierskich cech kolonistów. (Australijczycy) byli szczęśliwi, ponieważ zostali poddani pierwszej ich próbie i nie uznano ich za słabych[3].
W roku 1915, w odpowiedzi na doniesienia na temat wysiłku australijskich żołnierzy, australijski poeta Banjo Paterson napisał wiersz „We're All Australians Now”, zawierający w sobie fragment:
Oryginał | Dosłowne tłumaczenie |
---|---|
The mettle that a race can show |
Zapał jaki rasa może pokazać |
Anzac spirit był szczególnie spopularyzowany przez oficjalnego historyka wojennego Australii Charlesa Beana. Według niego dla żołnierzy biorących udział w bitwie o Gallipoli życie nie byłoby warte życia, gdyby splamili się zdradą ideału braterstwa (mateship)[3]. Mimo przegranej pod Gallipoli australijscy i nowozelandzcy żołnierze mieli wykazać się wielką odwagą, inicjatywą, zahartowaniem oraz dyscypliną. Odrzucali oni ograniczenia, które uznali za zbędne, nie stronili od sardonicznego poczucia humoru, za nic mieli niebezpieczeństwo i udowadniali, że nie mają sobie równych na polu bitwy[13]. Bean podsumował znaczenie Anzac w swojej publikacji Anzac to Amiens:
Anzac stał i wciąż stoi po stronie brawurowego męstwa działającego w słusznej sprawie, po stronie zdolności do podejmowania inicjatywy, pomysłowości, wierności, braterstwa i wytrwałości, które nigdy nie ulegną porażce[14].
W 1958 roku ukazała się książka The Australian Legend autorstwa Russela Warda, opowiadająca o tym, jak australijski busz, faworyzujący takie cechy charakteru jak równość i koleżeńskość, ukształtował Australijczyków i objawił się między innymi w żołnierzach Anzac. Publikacja ta stała się szybko przełomowa dla całej australijskiej literatury historycznej[15]. W latach 60. i 70. XX wieku koncepcja Anzac spirit zaczęła zanikać w świadomości społeczeństwa z powodu braku odpowiedniego upamiętnienia w trakcie Anzac Day. Szczególnie w pokoleniu baby boomers zainteresowanie Anzac Day osiągnęło swój najniższy poziom w wyniku sympatii antywojennych, związanych z australijskim zaangażowaniem w wojnie w Wietnamie[16]. Renesans pamięci o tym dniu z lat 80. XX wieku (prawdopodobnie związany z premierą filmu Gallipoli) sprawił, że idea Anzac spirit ponownie zawitała do australijskiego dyskursu politycznego[potrzebny przypis]. Doszło też wtedy do znacznego wzrostu liczby ludzi, szczególnie młodych, biorących udział w Anzac Day Dawn Services w Australii i Nowej Zelandii[17], gdzie często przywołuje się koncepcję duchu Anzac[18][19].
Tożsamość narodowa
[edytuj | edytuj kod]Kampania w Gallipoli, tocząca się zaledwie 14 lat po zjednoczeniu kolonii australijskich, była jedną z pierwszych wydarzeń o znaczeniu międzynarodowym, w której Australijczycy wzięli udział jako Australijczycy. Z tego powodu postrzega się ją jako kluczowy moment w kształtowaniu się ich poczucia tożsamości narodowej[20]. Jak wspominał profesor historii Frank Bongiorno:
Kampania w Gallipoli była początkiem prawdziwej australijskiej narodowości. Kiedy Australia przystąpiła do wojny w 1914 roku, wielu białych Australijczyków wierzyło, że ich wspólnota nie ma historii i że nie jest jeszcze prawdziwym narodem, że ich najbardziej chwalebne dni są jeszcze przed nimi. Z tego powodu bitwa o Gallipoli była decydującym momentem dla Australii jako dla nowej nacji[21].
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/ANZAC_Day_at_Manly%2C_1922.jpg/220px-ANZAC_Day_at_Manly%2C_1922.jpg)
Wpływowe dzieło Ernesta Scotta pod tytułem A Short History of Australia, będące częścią podstawy programowej australijskich szkół przez prawie cztery dekady, począwszy od 1916 roku, przechodzące przez 6 kolejnych edycji za życia autora, wyraźnie przyczyniło się do utrwalenia tej koncepcji. We wstępie do pierwszego wydania książki Scott powiązał europejskie osadnictwo w Australii z ideą narodzin narodu australijskiego na polach bitewnych Gallipoli:
Ta krótka historia Australii zaczyna się od pustego miejsca na mapie, a kończy się zapisem nowej nazwy na mapie - Anzac[15].
Charles Bean także propagował ten pogląd, rozszerzając ją o sugestię, że narodowość nowozelandzka również się narodziła w tym samym czasie. W roku 1924 Bean napisał:
Obecnie Anzac Day należy do przeszłości, a w trakcie wojny cała energia była skoncentrowana na przyszłości, jednakże wpływ bitwy o Gallipoli na życie narodu Australii i Nowej Zelandii był zdecydowanie zbyt głęboki, żeby mógł później zaniknąć... to był 25 kwietnia 1915 roku, kiedy świadomość narodowa się narodziła[17].
Popularne przeświadczenie, że żołnierze Anzac swoim duchem wykuli charakter narodowy Australii, jest do dziś często wyrażane[18]. Przykładowo w 2006 roku gubernator generalny Australii, Michael Jeffery, powiedział, że, mimo iż żołnierze Anzac przegrali swoją kampanię, to stworzyli trwałą tożsamość dla Australii:
Zostaliśmy wezwani, żeby przypomnieć o poświęceniu bitewnym australijskich rolników i urzędników, nauczycieli i robotników oraz żeby upamiętnić ich wyjątkową odwagę i siłę charakteru w obliczu nieustających przeciwności losu… [Kampania ta] zapewniła nam trwałe poczucie tożsamości narodowej, opartej na ikonicznych wartościach braterstwa, odwagi, współczucia i rozsądku[18].
Dalszym rozwinięciem tego wierzenia jest założenie, że żołnierze Anzac ustanowili wzór do naśladowania dla przyszłych pokoleń Australijczyków i stworzyli podstawę „australijskich wartości”. W 2007 roku australijski minister obrony Brendan Nelson powołał się na ten pogląd, stwierdzając, że Anzac „wykuł nasze wartości i uczynił nas takimi, jakimi dziś jesteśmy, przypominając nam, że są pewne prawdy, według których żyjemy”[19]. Nelson oznajmił też wcześniej, że historia Simpsona i jego osiołka ratującego rannych pod Gallipoli „reprezentuje wszystko, co oznacza bycie Australijczykiem”[22].
Mówi się, że Anzac spirit objawia się także podczas klęsk żywiołowych. Przykładowo organizacja Returned and Services League of Australia stwierdziła kiedyś tak:
Duch ANZAC objawia się dzisiaj w kryzysowych sytuacjach jak pojawienie się cyklonu, powodzi czy pożarów buszu. W takich momentach Australijczycy jednoczą się, żeby móc ratować się nawzajem, uśmierzyć cierpienia, zapewnić żywność i schronienie, troszczyć się o siebie nawzajem i dawać do zrozumienia ofiarom tych katastrof, że nie są sami[2].
W Nowej Zelandii Anzac spirit jest podobnie wskazywany w niektórych kręgach jako ważny składnik tożsamości narodowej Nowej Zelandii. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Nowej Zelandii stwierdza:
Nowozelandzcy żołnierze wyróżnili się swoją odwagą i umiejętnościami, nawiązując trwałą więź z Australijczykami, u boku których walczyli… Wielkie cierpienie przyniosło małemu krajowi utrata tak wielu młodych mężczyzn, ale kampania Gallipoli pokazała nam postawy i cechy – odwaga, wytrwałość, praktyczność, pomysłowość, lojalność wobec Króla i towarzyszy broni – które pomogły Nowej Zelandii określić się jako naród, nawet jeśli walczyła po drugiej stronie świata w imieniu Imperium Brytyjskiego. Po Gallipoli Nowa Zelandia była pewniejsza swojej odrębnej tożsamości i czuła większą dumę z międzynarodowego wkładu, jaki mogła wnieść. Wzajemny szacunek zdobyty podczas walk stał się podstawą bliskich więzi z Australią, które trwają do dziś[23].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ ANZAC DAY IN LONDON.; King, Queen, and General Birdwood at Services in Abbey., New York Times, 26 kwietnia 1916 .
- ↑ a b ANZAC Day History, The Returned & Services League of Australia WA Branch Incorporated, 2022 [zarchiwizowane z adresu 2022-11-15] .
- ↑ a b c d e Robert Manne , The war myth that made us, The Age, 25 kwietnia 2007 .
- ↑ Andrew Leach , The Myth of the Nation [online], 19 marca 2012 .
- ↑ Why is Anzac Day so special? NZ History On Line [online] .
- ↑ Baris Askin, The Troy Guide [online] [dostęp 2010-05-26] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-30] .
- ↑ Tony Smith , ARPA: Conscripting the Anzac myth to silence dissent [online], www.australianreview.net, 11 września 2006 [dostęp 2022-11-15] .
- ↑ Ben Knight , Breaking through our Gallipoli 'myth', „ABC News”, 2 listopada 2008 [dostęp 2022-11-15] (ang.).
- ↑ Matt McDonald , 'Lest We Forget': Invoking the Anzac myth and the memory of sacrifice in Australian military intervention, 2009 .
- ↑ Graham Seal , Inventing Anzac: The Digger and National Mythology, St Lucia: API Network and UQP, 2004 .
- ↑ The dawn of the legend: Ellis Ashmead-Bartlett, Australian War Memorial [dostęp 2006-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2006-09-08] .
- ↑ A.B. Paterson , We're All Australians Now, allpoetry.com, 1915 [dostęp 2022-11-15] .
- ↑ The ANZAC Spirit, Australian War Memorial [dostęp 2008-05-02] [zarchiwizowane z adresu 2008-06-16] .
- ↑ Charles Edwin Woodrow Bean, National Library of Australia [zarchiwizowane z adresu 2011-03-19] .
- ↑ a b John Arnold , Australian History in Print: a bibliographical survey of influential twentieth-century texts, National Inquiry into School History, Government of Australia [zarchiwizowane z adresu 2008-08-06] .
- ↑ The Anzac Spirit, The Australian, 25 kwietnia 2006 [dostęp 2008-04-25] [zarchiwizowane z adresu 2008-07-20] .
- ↑ a b Anne-Marie Hede , John Hall , Anzac Day and Australian nationalism: assessing the marketing lifecycle of this cultural phenomenon, Deakin University [zarchiwizowane z adresu 2008-07-23] .
- ↑ a b c Anzac Day remembered across the globe, ABC News Online, 25 kwietnia 2006 [dostęp 2007-05-10] [zarchiwizowane z adresu 2007-04-29] .
- ↑ a b Thousands mark Anzac Day at Gallipoli, Sydney Morning Herald, 25 kwietnia 2007 .
- ↑ Anzac Day: remembering Australians who served [online], ABC News Online, 24 kwietnia 2008 [dostęp 2008-05-25] [zarchiwizowane z adresu 2008-05-29] .
- ↑ ANZAC Day, Australian Government Culture and Recreation Portal [zarchiwizowane z adresu 2011-08-09] .
- ↑ Teach Australian values or "clear off", says Nelson, PM (ABC Radio), Australian Broadcasting Corporation, 24 sierpnia 2005 .
- ↑ Anzac Day, Government of New Zealand [zarchiwizowane z adresu 2010-05-20] .
Źródła
[edytuj | edytuj kod]- List źródeł na temat ANZAC Spirit z Australian War Memorial
- The ANZAC Spirit, Encyclopaedia, Australian War Memorial [dostęp 2006-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2006-12-06] .
- Ball, Martin Re-Reading Bean's Last Paragraph Australian Historical Studies. Vol. 34 No. 122 Październik 2003 str. 248–270
- Burgmann, Verity. Revolutionary industrial unionism : the industrial workers of the world in Australia. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1995. Rozdziały 12–14.