Ciemna triada
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Ciemna_triada.png/300px-Ciemna_triada.png)
Ciemna triada – zespół cech osobowości obejmujący makiawelizm, narcyzm i psychopatię[1][2][3][4][5]. Nazywa się je „ciemnymi” z powodu ich szkodliwych właściwości[3][6][7][8]. Osoby o wysokim poziomie tych cech częściej popełniają przestępstwa, wywołują niepokój społeczny i są przyczyną poważnych problemów dla organizacji, zwłaszcza jeśli zajmują stanowiska kierownicze[9]. Osoby te łączy też brak empatii, bezduszność i egoizm, przedmiotowy stosunek do ludzi, tendencja do manipulacji interpersonalnej i eksploatacji partnerów[1][9].
Nazwa „ciemna triada” (ang. dark triad) została wprowadzona przez psychologów Delroya Paulusa i Kevina Williamsa, jako określenie dla trzech właściwości dyspozycyjnych, które są społecznie niepożądane, lecz stanowią przejaw „normalnej” zmienności w obrębie osobowości[1].
Koncepcje pokrewne
[edytuj | edytuj kod]Ciemna tetrada
[edytuj | edytuj kod]Wielu badaczy zasugerowało rozszerzenie ciemnej triady, aby zawierała czwartą ciemną cechę. Najczęstszym dodatkiem jest codzienny sadyzm[10] (ang. everyday sadism), definiowany jako przyjemność płynąca z okrucieństwa[11]. Jakkolwiek sadyzm jest silnie skorelowany z ciemną triadą, naukowcy wykazali, że sadyzm prognozuje antyspołeczne zachowania wykraczające poza ciemną triadę[12][13]. Jako uzupełnienie proponowano również zaburzenie osobowości borderline i podejmowanie ryzyka w celu uzyskania statusu (ang. status-driven risk-taking)[14][15].
Jasna triada
[edytuj | edytuj kod]Zainspirowany ciemną triadą Scott Barry Kaufman zaproponował wprowadzenie tzw. jasnej triady cnót osobowości: humanizm, kantyzm i wiara w ludzkość[16][17]. Osoby, które osiągają wysokie wyniki w zakresie cech jasnej triady, zgłaszają również wyższe poziomy: religijności, uduchowienia, satysfakcji życiowej, akceptacji innych, przekonania, że oni i inni są dobrzy, współczucia, empatii, otwartości na doświadczenie i sumienności[17].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Irena Pilch , Makiawelizm, narcyzm, psychopatia: ciemna triada jako próba opisania osobowości eksploatatora, Uniwersytet Śląski, s. 165–182 (pol.).
- ↑ Anna Siwy-Hudowska, Anna Kieszkowska-Grudny. Osobowość makiaweliczna i jej czynniki w porównaniach międzypłciowych: znaczenie inteligencji emocjonalnej i lęku. „Psychologia Społeczna”. tom 5.1/2010 (13), s. 27–40, 2010. ISSN 1896-1800. (pol.).
- ↑ a b Delroy L Paulhus , Kevin M Williams , The Dark Triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy, „Journal of Research in Personality”, 36 (6), 2002, s. 556–563, DOI: 10.1016/S0092-6566(02)00505-6 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
- ↑ Robert Regoli , John Hewitt , Matt DeLisi , Delinquency in Society: The Essentials, Jones & Bartlett Learning, 20 kwietnia 2011, s. 99, ISBN 978-0-7637-7790-6 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
- ↑ W. Keith Campbell , Joshua D. Miller , The Handbook of Narcissism and Narcissistic Personality Disorder: Theoretical Approaches, Empirical Findings, and Treatments, Wiley, 7 lipca 2011, s. 154, ISBN 978-1-118-02924-4 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
- ↑ Tomas Chamorro-Premuzic , Sophie von Stumm , Adrian Furnham , The Wiley-Blackwell Handbook of Individual Differences, Wiley, 23 lutego 2011, s. 527, ISBN 978-1-4443-4310-6 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
- ↑ Leonard M. Horowitz , Stephen Strack , Handbook of Interpersonal Psychology: Theory, Research, Assessment, and Therapeutic Interventions, Wiley, 14 października 2010, s. 252–255, ISBN 978-0-470-88103-3 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
- ↑ David Lacey , Managing the Human Factor in Information Security: How to win over staff and influence business managers, John Wiley & Sons, 6 kwietnia 2011, s. 248, ISBN 978-1-119-99533-3 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
- ↑ a b Scott Barry Kaufman i inni, The Light vs. Dark Triad of Personality: Contrasting Two Very Different Profiles of Human Nature, „Frontiers in Psychology”, 10, 2019, DOI: 10.3389/fpsyg.2019.00467, ISSN 1664-1078, PMID: 30914993, PMCID: PMC6423069 [dostęp 2019-11-14] .
- ↑ Aleksandra Wojaszek: Ciemna triada cech osobowości Psychologia. [dostęp 2017-08-22]. (pol.).
- ↑ Everyday Sadists Take Pleasure In Others’ Pain [online], Association for Psychological Science - APS [dostęp 2019-11-15] (ang.).
- ↑ Erin E. Buckels , Daniel N. Jones , Delroy L. Paulhus , Behavioral confirmation of everyday sadism, „Psychological Science”, 24 (11), 2013, s. 2201–2209, DOI: 10.1177/0956797613490749, ISSN 1467-9280, PMID: 24022650 [dostęp 2019-11-15] .
- ↑ Henri Chabrol i inni, Contributions of psychopathic, narcissistic, Machiavellian, and sadistic personality traits to juvenile delinquency, „Personality and Individual Differences”, 47 (7), 2009, s. 734–739, DOI: 10.1016/j.paid.2009.06.020, ISSN 0191-8869 [dostęp 2019-11-15] .
- ↑ Adrian Furnham , Steven C. Richards , Delroy L. Paulhus , The Dark Triad of Personality: A 10 Year Review: Dark Triad of Personality, „Social and Personality Psychology Compass”, 7 (3), 2013, s. 199–216, DOI: 10.1111/spc3.12018 [dostęp 2019-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-12] (ang.).
- ↑ Beth A. Visser , Julie A. Pozzebon , Andrea M. Reina-Tamayo , Status-driven risk taking: Another “dark” personality?, „Canadian Journal of Behavioural Science / Revue canadienne des sciences du comportement”, 46 (4), 2014, s. 485–496, DOI: 10.1037/a0034163, ISSN 1879-2669 [dostęp 2019-11-15] (ang.).
- ↑ Kelly Oakes , The ‘light triad’ that can make you a good person [online], www.bbc.com [dostęp 2019-11-15] (ang.).
- ↑ a b Scott Barry Kaufman i inni, The Light vs. Dark Triad of Personality: Contrasting Two Very Different Profiles of Human Nature, „Frontiers in Psychology”, 10, 2019, DOI: 10.3389/fpsyg.2019.00467, ISSN 1664-1078, PMID: 30914993, PMCID: PMC6423069 [dostęp 2019-11-15] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Test Ciemnej Triady [online], IDR Labs [dostęp 2019-11-15] (pol.).
- Light Triad Scale [online], Scott Barry Kaufman [dostęp 2019-11-15] (ang.).