Cymbalaria bluszczykowata
![]() Morfologia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
cymbalaria bluszczykowata | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cymbalaria muralis P.Gaertn., B.Mey. & Scherb. Oekon. Fl. Wetterau 2:397. 1800[3] | |||
Synonimy | |||
|
Cymbalaria bluszczykowata, lnica bluszczykowata, cymbalaria murowa, lnica murowa[4] (Cymbalaria muralis G. Gaertn. et al.) – gatunek rośliny z rodziny babkowatych (Plantaginaceae)[2], w systemach XX-wiecznych klasyfikowany zwykle do trędownikowatych (Scrophulariaceae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Rodzimy obszar występowania cymbalarii murowej obejmował południową i południowo-zachodnią Europę[5]. Rozprzestrzeniła się jednak po świecie i obecnie poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach i na licznych wyspach. W Europie na północy sięga po 64° szerokości geograficznej na Półwyspie Skandynawskim. W Polsce jest dość rzadka, spotykana głównie w zachodniej części kraju, w Sudetach i na Dolnym Śląsku[5]. Zawleczona została do Polski na początku XIX wieku z Włoch, kiedy to zapanowała moda na przypałacowe oranżerie i egzotyczną roślinność[6]. Pierwsze dane o jej występowaniu na terenie obecnej Polski pochodzą z 1837 roku[5]. We florze Polski ma status kenofita[7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Naga, rozesłana lub pełzająca, nitkowata, purpurowo nabiegła, gęsto ukorzeniająca się i rozgałęziająca, o długości 10-60, czasem do 80 cm[6][8].
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe. Liście soczyste, okrągłosercowate o szerokości 1-3 cm, o nerwacji dłoniastej z 3–7 klapkami ostro zakończonymi, ułożone skrętolegle na ogonkach dłuższych od blaszki. Jasnozielone, od spodu często purpurowo nabiegłe[6][5].
- Kwiaty
- Na długich szypułkach, po jednym w kącie liścia, grzbieciste, bez ostrogi – jedynie z zaokrągloną wypukłością, jasnofioletowe z żółtym środkiem[6]. Korona o długości do 10 mm, dwuwargowa z gardzielą zamkniętą przez wydętą w górę dolną wargę. Słupek jeden z kulistą zalążnią i znamieniem nieco szerszym od szyjki. Pręciki o nitkach owłosionych tylko u podstawy[5].
- Owoc
- Dwukomorowa, prawie kulista torebka. Otwiera się dwoma 3-5 klapowymi otworami. Jajowate nasiona o długości do 1 mm mają na powierzchni faliste listewki[5].
-
Pokrój
-
Kwiat
-
Liście
-
Kwiaty
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Rozwój
- Roślina jednoroczna[5][8] i bylina[9]. W Polsce kwitnie w okresie od czerwca do października. Szypułki owoców wykazują fototropizm ujemny, czyli odchylają się w kierunku przeciwnym do słońca. Dzięki temu nasiona wysypują się z torebek w miejscach zacienionych, a więc zazwyczaj wilgotniejszych, czyli lepszych do kiełkowania nasion[5]. Roślina geokarpiczna o owocach dojrzewających pod ziemią[6].
- Siedlisko
- Głównie roślina ruderalna, rosnąca na gruzowiskach, starych murach, terenach kolejowych, szczelinach murów i skał, szczególnie na podłożu wapiennym. W niektórych regionach jest zadomowionym antropofitem[5]. Gatunek charakterystyczny dla rzędu Potentilletalia caulescentis[10].
- Genetyka i zmienność
- Liczba chromosomów 2n = 14[7].
- Korelacje międzygatunkowe
- Na pędach cymbalarii murowej pasożytują niektóre gatunki grzybów i grzybopodobnych lęgniowców: Golovinomyces orontii, Peronospora linariae, na liściach żerują larwy chrząszcza Chrysolina intermedia[11].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Roślina ozdobna – roślina szybko rosnąca i łatwa w uprawie. Polecana jest na półcieniste miejsca w ogrodach skalnych, na północne ściany murków, na skarpy i cmentarze. Efektownie prezentuje się w skrzynkach balkonowych, szczelinach skalnych i na różnych ogrodowych elementach, jak np. głazy, rzeźby czy schody. Na 1 m² sadzi się 3–4 rośliny, aby osiągnąć zwarte runo. Roślinom należy zapewnić próchnicze i dość wilgotne podłoże. W bezśnieżne zimy pędy wymarzają, lecz wiosną i latem rośliny się łatwo regenerują. Roślina odnawia się przez samosiew i rozłogi. Nowe nasadzenia wykonuje się przy pomocy odciętych, ukorzenionych rozłogów[6].
- Jej liście są na surowo jadalne, jednak piekące w smaku, ponadto można je spożywać tylko w niewielkich ilościach, gdyż są lekko trujące[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-10] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2018-02-25].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ a b c d e f g h i Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
- ↑ a b c d e f „Mój piękny ogród”. nr 6/2007.
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b Władysław Wojewoda: Cymbalaria Mill., Cymbalaria. W: Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i Ziem Ościennych. T. X. Bogumił Pawłowski (red.). Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1963, s. 269-270.
- ↑ Dietmar Aichele , H.W. & A. Schwegler , Guide to wild flowers of Britain and Europe, London: Hamlyn, 2001, s. 346, ISBN 0-600-60243-5, OCLC 49690451 .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Malcolm Storey: Cymbalaria muralis P. Gaertn., B. Mey. & Scherb. (Ivy-leaved Toadflax). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-25].
- ↑ Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalovy. Chemigrafia, 2004. ISBN 83-904633-5-0.
- BioLib: 40837
- EoL: 578386
- EUNIS: 183224
- Flora of North America: 242416396
- FloraWeb: 1795
- GBIF: 8200663
- identyfikator iNaturalist: 55727
- IPNI: 325773-2
- ITIS: 33579
- NCBI: 4166
- Plant Finder: 287088
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2750549
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:325773-2
- Tela Botanica: 75081
- identyfikator Tropicos: 29204499
- USDA PLANTS: CYMU
- CoL: 33698