Diabeł (film 1972)
Gatunek | |
---|---|
Rok produkcji |
1972 |
Data premiery |
marzec 1988 |
Kraj produkcji | |
Język |
polski |
Czas trwania |
119 min |
Reżyseria | |
Scenariusz |
Andrzej Żuławski |
Główne role | |
Muzyka | |
Zdjęcia | |
Scenografia | |
Montaż | |
Wytwórnia | |
Dystrybucja |
Diabeł – polski horror filmowy z 1972 w reżyserii Andrzeja Żuławskiego. Został zatrzymany na kilkanaście lat przez PRL-owską cenzurę, a jego premiera odbyła się dopiero w 1988.
Opis fabuły
[edytuj | edytuj kod]Akcja rozgrywa się w styczniu 1793 roku podczas wkroczenia wojsk pruskich do Wielkopolski. Nieznajomy wyprowadza z więziennego klasztoru młodego szlachcica Jakuba wraz z zakonnicą. Niedoszły królobójca, wyraźnie oszołomiony torturami Jakub, wraca w towarzystwie zakonnicy w rodzinne strony, ale spotkanie z rodzicami, rodzeństwem, przyjacielem oraz narzeczoną tylko potęguje w nim opętanie. Nieznajomy wręcza Jakubowi brzytwę i każe „oczyszczać”. Jakub postanawia rozliczyć się z najbliższymi, którzy pogrążyli się w zdradzie i moralnej rozpuście, zatraca przy tym poczucie realności[1].
Obsada
[edytuj | edytuj kod]- Wojciech Pszoniak – nieznajomy (tytułowy Diabeł)
- Leszek Teleszyński – Jakub
- Małgorzata Braunek – była narzeczona Jakuba (teraz brzemienna z Hrabią)
- Monika Niemczyk – zakonnica
- Anna Parzonka – siostra Jakuba
- Michał Grudziński – Ezechiel, przyrodni brat Jakuba
- Maciej Englert – Hrabia
- Wiktor Sadecki – Herz, dyrektor objazdowego cyrku
- Iga Mayr – matka Jakuba
Produkcja
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Andrzej_%C5%BBu%C5%82awski_03.jpg/220px-Andrzej_%C5%BBu%C5%82awski_03.jpg)
Scenariusz Diabła, opublikowany w 1969 w miesięczniku „Kino”, zapowiadał klasyczny horror. Prasa zamieszczała reportaże z planu Diabła, a reżyser udzielał wywiadów dotyczących powstającego filmu. Jednak Diabła zatrzymała peerelowska cenzura z powodu okrucieństwa i zbyt śmiałych scen erotycznych, jakich dopatrzyli się w filmie ówcześni dygnitarze kinematografii. Zdaniem Żuławskiego powodem zatrzymania filmu miała być zawarta w nim alegoria marca 1968; tytułowym diabłem miał być Mieczysław Moczar[2]. Po tym wydarzeniu Żuławski musiał opuścić kraj i wyemigrować do Francji.
Film został odłożony przez komunistyczną cenzurę na półkę, a jego emisję w kinach wstrzymano. W 1975 roku w zaleceniach dla cenzorów Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk zakazał również publikowania jakichkolwiek informacji na temat tego filmu. Tomasz Strzyżewski w swojej książce o cenzurze w PRL cytuje oficjalny tajny dokument urzędu kontroli, podając zakres ingerencji cenzorskich wraz z listą zakazanych filmów: „Nie należy zwalniać żadnych materiałów (informacji, omówień, recenzji, reportaży, postulatów wprowadzenia na nasze ekrany itp.)”[3]. Mimo odblokowania po Sierpniu '80 wielu niecenzuralnych dotąd filmów, premiera Diabła odbyła się dopiero w roku 1988[4].
Odbiór
[edytuj | edytuj kod]Po transformacji ustrojowej Diabeł ulegał rehabilitacji. Manuela Gretkowska w 2004 roku podkreślała wielowymiarowość filmu, twierdząc, że „Diabeł opowiada o upadku Polski w XVIII wieku, o polskich protestach studenckich w roku 1968. Nie jest to jednak wyłącznie film historyczno-polityczny, skonstruowany na zasadzie aluzji do współczesności. Pokazuje on także metafizyczne tło zdrady, kłamstwa, upadku”[5]. Marcin Maron rozwijał tę argumentację, zauważając, iż światem Diabła „rządzi chaos, szaleństwo, kazirodztwo, rozpusta, zbrodnia i korupcja”, a podstawowym problemem poruszanym przez Żuławskiego jest „problem słabości człowieka oraz jego uległości wobec zła”[6]. Na problem zła nakłada się jednak również tło polityczne szlacheckiej Rzeczypospolitej końca XVIII wieku. Maron pisał, że reżyser Diabła dokonuje rewizji „stereotypu republikańskiej Polski jako kolebki demokracji, wolności i heroizmu”[6].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Światowa encyklopedia filmu religijnego. Marek Lis i Adam Garbicz (red.). Kraków: Biały Kruk, 2007, s. 104–105. ISBN 978-83-60292-30-3.
- ↑ Jagielski 2015 ↓, s. 1194.
- ↑ Strzyżewski 2015 ↓, s. 91.
- ↑ „Diabeł”, reż. Andrzej Żuławski [online], Culture.pl [dostęp 2022-02-22] (pol.).
- ↑ Maron 2016 ↓, s. 137.
- ↑ a b Maron 2016 ↓, s. 138.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Sebastian Jagielski, Polska: nie tylko Kino Moralnego Niepokoju, [w:] Tadeusz Lubelski, Iwona Sowińska, Rafał Syska (red.), Kino epoki nowofalowej, Kraków: Universitas, 2015, s. 1165–1222 .
- Marcin Maron, „Diabeł” Andrzeja Żuławskiego: historia, zło i romantyczna gnoza, „Kwartalnik Filmowy” (96), 2016, s. 137–155 [dostęp 2022-02-22] .
- Tomasz Strzyżewski, Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, Warszawa: Prohibita, 2015, ISBN 978-83-61344-70-4 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Diabeł w bazie IMDb (ang.)
- Diabeł w bazie filmweb.pl
- Diabeł w bazie filmpolski.pl
- Zdjęcia z filmu Diabeł w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”