Dymnica (roślina)
![]() Dymnica pospolita | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj |
dymnica |
Nazwa systematyczna | |
Fumaria L. Sp. Pl. 699. 1753 | |
Typ nomenklatoryczny | |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Fumaria_officinalis_subsp._officinalis_sl1.jpg/220px-Fumaria_officinalis_subsp._officinalis_sl1.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Fumaria_officinalis_subsp._officinalis_sl5.jpg/220px-Fumaria_officinalis_subsp._officinalis_sl5.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Fumaria_April_2010-1.jpg/220px-Fumaria_April_2010-1.jpg)
Dymnica (Fumaria L.) – rodzaj roślin z rodziny makowatych (z podrodziny dymnicowych, w niektórych ujęciach systematycznych podnoszonych do rangi rodziny dymnicowatych). Obejmuje około 50 gatunków, zamieszkujących Europę, zachodnią Azję oraz północną i wschodnią Afrykę[4]. Są to jednoroczne rośliny samopylne i poliploidalne[5][6]. Dymnica pospolita Fumaria officinalis wykorzystywana była do uzyskania żółtego barwnika[6].
Naukowa nazwa rodzajowa utworzona została z łacińskiego słowa fumus oznaczającego „dym” w nawiązaniu do zapachu korzeni[7].
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Zasięg rodzaju obejmuje całą Europę, południowo-zachodnią Azję (na wschodzie po Kazachstan, zachodnie Chiny, Nepal), północną i wschodnią Afrykę[4]. Najbardziej zróżnicowany jest w zachodniej części obszaru śródziemnomorskiego[5][7]. W górach Afryki Wschodniej rośnie tylko jeden gatunek[5][6]. W Europie występuje 39 gatunków[6]. Kilka gatunków jest szeroko rozprzestrzenionych poza pierwotny zasięg i występuje we wschodniej Azji, w Australii i Nowej Zelandii, w południowej Afryce, na rozległych obszarach Ameryki Północnej i Południowej[4][5][7].
W Polsce rośliny z tego rodzaju występują tylko jako introdukowane (antropofity), przy czym cztery gatunki są zadomowione, a cztery zawlekane są przejściowo (mają status efemerofitów)[8].
- Gatunki flory Polski[8]
- dymnica drobnokwiatowa Fumaria vaillantii Loisel. – antropofit zadomowiony
- dymnica gęstokwiatowa Fumaria densiflora DC. – efemerofit
- dymnica murowa Fumaria muralis Sond. ex W.D.J. Koch – efemerofit
- dymnica pospolita Fumaria officinalis L. – antropofit zadomowiony
- dymnica różowa Fumaria schleicheri Soy.-Will. – antropofit zadomowiony
- dymnica szerokodziałkowa Fumaria rostellata Knaf – antropofit zadomowiony
- dymnica wąskolistna Fumaria parviflora Lam. – efemerofit
- dymnica wielkokwiatowa, d. pnąca Fumaria capreolata L. – efemerofit
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Rośliny zielne z cienkim korzeniem palowym i łodygą nagą, kanciastą, rozgałęzioną na całej długości. Rośliny rosnące w cieniu lub z innych powodów niekorzystnych są wiotkie i bardzo luźno rozgałęzione[5].
- Liście
- Skrętoległe, dolne na długich ogonkach, górne siedzące. Blaszka liściowa 2-, 3-, czasem 4-krotnie pierzasta lub trójlistkowa[5].
- Kwiaty
- Zebrane w groniaste kwiatostany wyrastające naprzeciw liści, wydłużające się w czasie owocowania. Kwiaty osadzone są na krótkich szypułkach i wsparte łuskowatymi, równowąskimi lub jajowatymi przysadkami. Kwiaty są grzbieciste. Działki kielicha są ząbkowane. Większy płatek korony z zewnętrznego okółka z rozdętą ostrogą. Pozostałe płatki złączone na wierzchołkach. Pręciki dwa[5], nasadami nitek przylegające do płatków. Zalążnia jajowata, szyjka słypka z rozwidlonym znamieniem[7].
- Owoce
- Niepękająca torebka[7], kulistawego kształtu[5].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj z rodziny makowatych Papaveraceae i podrodziny dymnicowych Fumarioideae, w niektórych ujęciach systematycznych podnoszonych do rangi odrębnej rodziny dymnicowatych. W obrębie rodziny rodzaj klasyfikowany jest do plemienia Fumarieae i podplemienia Fumariinae[9].
- Wykaz gatunków[4]
- Fumaria abyssinica Hammar
- Fumaria agraria Lag.
- Fumaria ajmasiana Pau & Font Quer
- Fumaria × alberti Foucaud & Rouy
- Fumaria asepala Boiss.
- Fumaria atlantica Coss. & Durieu ex Hausskn.
- Fumaria ballii Pugsley
- Fumaria barnolae Sennen & Pau
- Fumaria bastardii Boreau
- Fumaria berberica Pugsley
- Fumaria bicolor Sommier ex Nicotra
- Fumaria bracteosa Pomel
- Fumaria × burnatii Verg.
- Fumaria capitata Lidén
- Fumaria capreolata L. – dymnica wielkokwiatowa, d. pnąca
- Fumaria coccinea Lowe ex Pugsley
- Fumaria × condensata Pau
- Fumaria daghestanica Michajlova
- Fumaria densiflora DC. – dymnica gęstokwiatowa
- Fumaria dubia Pugsley
- Fumaria erostrata (Pugsley) Lidén
- Fumaria faurei (Pugsley) M.Linden
- Fumaria flabellata Gasp.
- Fumaria × gagrica Michajlova
- Fumaria gaillardotii Boiss.
- Fumaria indica (Hausskn.) Pugsley
- Fumaria judaica Boiss.
- Fumaria kralikii Jord.
- Fumaria macrocarpa Parl.
- Fumaria macrosepala Boiss.
- Fumaria mairei Pugsley ex Maire
- Fumaria maurorum Maire
- Fumaria melillaica Pugsley
- Fumaria microstachys Kralik ex Hausskn.
- Fumaria mirabilis Pugsley
- Fumaria montana J.A.Schmidt
- Fumaria munbyi Boiss. & Reut.
- Fumaria muralis Sond. ex W.D.J.Koch – dymnica murowa
- Fumaria normanii Pugsley
- Fumaria occidentalis Pugsley
- Fumaria officinalis L. – dymnica pospolita
- Fumaria ouezzanensis Pugsley
- Fumaria × painteri Pugsley
- Fumaria parviflora Lam. – dymnica wąskolistna
- Fumaria petteri Rchb.
- Fumaria platycarpa Lidén
- Fumaria pugsleyana (Pugsley) Lidén
- Fumaria purpurea Pugsley
- Fumaria ragusina (Pugsley) Pugsley
- Fumaria reuteri Boiss.
- Fumaria rifana Lidén
- Fumaria rostellata Knaf – dymnica szerokodziałkowa
- Fumaria rupestris Boiss. & Reut.
- Fumaria schleicheri Soy.-Will. – dymnica różowa
- Fumaria segetalis (Hammar) Cout.
- Fumaria sepium Boiss. & Reut.
- Fumaria skottsbergii Lidén
- Fumaria vaillantii Loisel. – dymnica drobnokwiatowa
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-04] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ a b c d Fumaria Tourn. ex L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-08-05].
- ↑ a b c d e f g h Mingli Zhang & Magnus Lidén: Fumaria Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-05].
- ↑ a b c d David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 374, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e David E. Boufford: Fumaria Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-08-05].
- ↑ a b Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 85, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Genus Fumaria L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-08-05].
- BioLib: 3479
- EoL: 61793
- Flora of China: 113071
- Flora of North America: 113071
- GBIF: 2888567
- identyfikator iNaturalist: 53787
- IPNI: 31673-1
- ITIS: 18968
- NCBI: 200992
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30017595-2
- Tela Botanica: 83398
- identyfikator Tropicos: 40011332
- USDA PLANTS: FUMAR
- CoL: 4LDB