Galman
Wygląd
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Galmei.jpg/220px-Galmei.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Galmei-Stolberg.jpg/220px-Galmei-Stolberg.jpg)
Galman – górnicze określenie utlenionych rud cynku[1], przeważnie mieszaniny smithsonitu i hemimorfitu (kalaminu)[2] .
Nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Wyróżniono:
- galman biały (pospolity[3]) – z małymi domieszkami uwodnionych tlenków żelaza[2] , w obrębie którego wyodrębniono:
- zwyczajny galman ziemisty: matowa, nieprzezroczysta żółtawa, szarawo-biała, żółtawo-szara, słomiano-żółta skała występująca w „nerkach” sferoidalnych oraz zbitych skorupach; przełam ziemisty, równy bądź płasko-muszlowy[3]
- zwyczajny galman skorupowy: barwa zbliżona do galmanu ziemistego; drobnoziarnisty, nieco porowaty, czasem w postaciach naciekowych[3]
- galman czerwony (żelazisty[1]) – mieszanina węglanu cynku i wodorotlenku żelaza(III)[3], z domieszką kilku procent tlenku żelaza(III)[2] i manganu[3]
- galman węglanowy (węglowy, szpatowy, szpat cynkowy[3]) – najczystsza odmiana galmanu[4] z przewagą smithsonitu[2]
- galman krzemianowy (krzemowy) – z przewagą hemimorfitu[2]
Występowanie w Polsce
[edytuj | edytuj kod]- galmany smithsonitowe (czerwone) rozpowszechnione są na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, w złożach rud cynku i ołowiu; w okolicach Bytomia, Tarnowskich Gór, Olkusza, Trzebini, Jaworzna.
- galmany monheimitowe – w rejonie Chrzanowa
- galmany krzemianowe są spotykane w nieczynnych kopalniach w okolicach Tarnowskich Gór, Brzezin Śląskich, Miechowic
Na Górnym Śląsku okres największego wydobycia galmanu trwał od drugiej połowy XVIII do końca XIX wieku (zob. kopalnia Szarlej) i przyczynił się do znacznego rozwoju gospodarczego tego regionu.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- jedna z dwóch najważniejszych (obok blendy cynkowej) rud cynku
- historycznie używany jako domieszka do miedzi w produkcji mosiądzu[5]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Pusch 1903 ↓, s. 73.
- ↑ a b c d e Hornig 1963 ↓.
- ↑ a b c d e f Pusch 1903 ↓, s. 74.
- ↑ Pusch 1903 ↓, s. 75.
- ↑ Roman Majorczyk: Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia. Bytom: 1985, s. 48.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Alfred Hornig. Rudy śląsko-krakowskiego triasu. „Wszechświat”. 1941 (3), s. 63, 1963-03. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Jerzy Bogumił Pusch: Geologiczny opis Polski oraz innych krajów, na północ od Karpat położonych. Dąbrowa: Drukarnia St. Święckiego, 1903.
Identyfikatory zewnętrzne: