Andrychów (gmina)
gmina miejsko-wiejska | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
TERC |
2118013 | ||||
Siedziba | |||||
Burmistrz |
Beata Smolec (2024) | ||||
Powierzchnia |
100,39 km² | ||||
Populacja (30.06.2023) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
419 os./km² | ||||
Urbanizacja |
47,3% | ||||
Nr kierunkowy |
33 | ||||
Tablice rejestracyjne |
KWA | ||||
Adres urzędu: Rynek 1534-120 Andrychów | |||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||
| |||||
Położenie na mapie powiatu | |||||
49°51′18″N 19°20′28″E/49,855000 19,341111 | |||||
Strona internetowa | |||||
Biuletyn Informacji Publicznej |
Andrychów – gmina miejsko-wiejska w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie bielskim. Siedzibą władz gminy jest miasto Andrychów.
Według danych z 31 grudnia 2016 gminę zamieszkiwały 43 853 osoby[1].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Gmina Andrychów leży w zachodniej części województwa małopolskiego. Północna część gminy leży na terenie Pogórza Śląskiego, południowa w Beskidzie Małym. Gmina leży w dorzeczu rzeki Wieprzówki. Na jej terenie biegnie droga krajowa nr 52 (Kraków – Bielsko-Biała), droga nr 781 (do Żywca) oraz linia kolejowa (Bielsko-Biała – Kalwaria Zebrzydowska/Lanckorona).
Gmina Andrychów graniczy z gminami:
- od północy – Wieprz,
- od wschodu – Wadowice, Stryszawa
- od południa – Ślemień, Łękawica
- od zachodu – Porąbka, Kęty
Klimat
[edytuj | edytuj kod]Większa część gminy Andrychów leży w Beskidzie Małym. Klimat wyższych partii tych gór jest umiarkowany chłodny (średnia temperatura roczna: od +4 °C do +6 °C). W niższych partiach jest umiarkowany ciepły (średnia temperatura roczna: od +6 °C do +8 °C). Roczna suma opadów wynosi 1000 mm. Pokrywa śnieżna zalega średnio 105 dni (przy grubości ok. 50 cm). Beskid Mały charakteryzuje się zmiennymi warunkami pogodowymi. W okresie wiosennym i jesiennym wieją wiatry fenowe (nazywane lokalnie halnymi).
Północna część gminy leży na obszarze Pogórza Śląskiego. Klimat tutaj jest łagodniejszy: średnioroczna temperatura wynosi +9 °C, suma opadów 700 mm, okres zalegania pokrywy śnieżnej jest dwumiesięczny (grubość pokrywy nie przekracza 20–30 cm)[3] .
Podział administracyjny
[edytuj | edytuj kod]W skład gminy Andrychów wchodzi miasto Andrychów oraz 7 miejscowości, w których gmina ustanowiła 8 sołectw[2]:
- Brzezinka (sołectwo Brzezinka – Brzezinka Dolna, sołectwo Targanice – Brzezinka Górna),
- Inwałd (sołectwo Inwałd),
- Roczyny (sołectwo Roczyny z wyłączeniem Działów – w sołectwie Brzezinka),
- Rzyki (sołectwo Rzyki),
- Sułkowice (sołectwo Sułkowice-Bolęcina – Bolęcina, część Środka i Nawieśnica, sołectwo Sułkowice-Łęg – Łęg, Brzegi, część Środka)
- Targanice (sołectwo Targanice – Targanice Górne, sołectwo Brzezinka – Targanice Dolne, sołectwo Sułkowice-Łęg – część Targanic Dolnych od strony Andrychowa),
- Zagórnik (sołectwo Zagórnik).
Miejscowość bez statusu sołectwa: Groń.
Struktura powierzchni
[edytuj | edytuj kod]Według danych z roku 2002[4] gmina Andrychów ma obszar 100,6 km², w tym:
- użytki rolne: 48%
- użytki leśne: 40%
Gmina stanowi 15,58% powierzchni powiatu.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Struktura demograficzna mieszkańców gminy Andrychów wg danych z 31 grudnia 2007[5]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
Populacja | 42 928 | 100 | 21 996 | 51,24 | 20 932 | 48,76 |
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) | 9184 | 21,39 | 4472 | 10,42 | 4712 | 10,98 |
Wiek produkcyjny (18–65 lat) | 27 314 | 63,63 | 13 147 | 30,63 | 14 167 | 33 |
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) | 6430 | 14,98 | 4377 | 10,2 | 2053 | 4,78 |
- Piramida wieku mieszkańców gminy Andrychów w 2014 roku[6].
Religia
[edytuj | edytuj kod]- Kościół rzymskokatolicki: 9 parafii
- Protestantyzm: (Kościół Zielonoświątkowy w RP, zbór); Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (zbór)
- Świadkowie Jehowy: zbór[7]
- Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego: zbór
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Przemysł (jak zresztą większość podmiotów gospodarczych) w gminie skupia się głównie w Andrychowie będącym jednym z ważniejszych ośrodków przemysłowych w województwie małopolskim. Na terenie Andrychowa znajdują się fabryki:
- Andrychowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego Andropol S.A. działające w przemyśle tekstylnym i włókienniczym
- Wytwórnia Silników Wysokoprężnych Andoria S.A. – produkcja silników
- Andrychowska Fabryka Maszyn S.A. – przemysł maszynowy (tokarki i wyspecjalizowane obrabiarki)
Inwestycje o charakterze turystycznym lokowane są głównie na terenie otaczających Andrychów wiosek.
W latach 2007–2008 na terenie gminy przeprowadzone liczne inwestycje infrastrukturalne (drogi, mosty, chodniki, kładki)[8].
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Roczyny-zlota-gorka.jpg/250px-Roczyny-zlota-gorka.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Park_Miniatur_Inwald_1.jpg/250px-Park_Miniatur_Inwald_1.jpg)
Andrychów bywa określany turystyczną bramą Beskidu Małego[9].
Na terenie gminy można wypoczywać przez cały rok. Różnorodność oferty pozwala na uprawianie pieszej turystyki górskiej, rowerowej górskiej i nizinnej, konnej, sportów zimowych, wspinaczki skałkowej, wędkowania, lotniarstwa, myślistwa.
Gmina Andrychów jest w większej części położona w Beskidzie Małym i stanowi ważny ośrodek turystyki w regionie[3] . Na jej terenie dynamicznie rozwija się turystyka (w szczególności agroturystyka[9]).
Znaczną część gminy Andrychów zajmuje Beskid Mały. Okolice Leskowca oraz Przełęczy Kocierskiej są zagospodarowane (znajduje się tam infrastruktura turystyczna: hotel, karczma, schronisko, wyciągi narciarskie itp.). Na terenie gminy można uprawiać wspinaczkę skałkową na naturalnych ścianach w rejonie Łamanej Skały. W Andrychowie natomiast znajduje się sztuczna ściana wspinaczkowa o wysokości 14 metrów, szerokości 13,7 metra i przewieszeniu sięgającym 3,5 metra. Nasycenie chwytami jest standardowe, istnieje możliwość modyfikacji dróg. W znacznej części ściana jest pokryta panelami imitującymi rzeźbę skalną. Równocześnie na ściance może się wspinać 28 osób[10].
W Inwałdzie działa Mini Zoo Kucyk, gdzie można uczyć się jazdy konnej. W gminie działają również inne stadniny i miejsca związane z jazdą konną: Stadnina pod Dębami, Gospodarstwo agroturystyczne „u Bogusi”, Szkółka Jeździecka w Inwałdzie oraz Stajnia Hucuł.
Na terenie gminy znajduje się Schronisko PTTK Leskowiec, będące węzłem szlaków turystycznych w Beskidzie Małym.
Do atrakcji turystycznych należy zaliczyć:
- Leskowiec (punkt widokowy)
- Groń Jana Pawła II
- rezerwat Madahora
- grota Komonieckiego
- Przełęcz Kocierska
Obiekty narciarskie na terenie gminy Andrychów:
- W Rzykach-Praciakach: SKI-Centrum Pracica z dwuodcinkowym wyciągiem talerzykowym o długości 1000 m, różnicy poziomów 220 m i przepustowości 1700 os./godz. W SKI-Centrum Pracica znajdują się następujące trasy: Trasa 1 (700 m, stopień trudności czerwona, naśnieżenie, ratrak, oświetlenie), Trasa 2 (900 m, niebieska, ratrak), Trasa 3 (450 m, czerwona, naśnieżenie, ratrak), Trasa 3a (300 m, czerwona, naśnieżenie, ratrak), Trasa 4 (niebieska, ratrak).
- W Sułkowicach znajduje się Skocznia Beskidek.
Kultura
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Romowie_58.jpg/350px-Romowie_58.jpg)
- Osobny artykuł:
W Andrychowie organizowane są liczne wystawy, koncerty, konkursy, działają organizacje społeczne. W gminie żywe są tradycje góralskie, ludowe[11].
W każdej wsi gminy działają filie Centrum Kultury i Wypoczynku w Andrychowie organizujące różne imprezy kulturalne, pełniące role lokalnych świetlic.
W gminie działa Miejska Biblioteka Publiczna w Andrychowie posiadająca filie w: Inwałdzie, Roczynach, Sułkowicach-Bolęcinie, Sułkowicach Łęgu, Targanicach, Zagórniku.
Znajdują się tutaj również następujące muzea:
- Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Andrychowie,
- Izba Regionalna prowadzona przez Towarzystwo Miłośników Andrychowa,
- prywatna izba regionalna Marii Magierowej w Brzezince.
Oświata
[edytuj | edytuj kod]W gminie Andrychów znajdują się:
- dwa ośrodki zamiejscowe: Uniwersytetu Śląskiego filia w Cieszynie oraz Politechniki Krakowskiej,
- pięć szkół średnich,
- dwanaście szkół podstawowych,
- jedenaście przedszkoli.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b GUS: [1].
- ↑ a b UM w Andrychowie: Statut Gminy Andrychów. [w:] www.wrotamalopolski.pl [on-line]. 2003-08-28. [dostęp 2011-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-29)].
- ↑ a b Andrychów 2007 ↓.
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Bank Danych Regionalnych – Strona główna. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ Gmina Mucharz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2017-08-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2016-01-21] .
- ↑ Andrychów Inwestycje 2007–2008, folder informacyjny wydany przez Urząd Miejski w Andrychowie.
- ↑ a b Beskid Mały część wschodnia. Andrzej Pietyra. Wadowice: Grafikon, ISBN 83-88744-53-4.
- ↑ l, Andrychowska Ścianka Wspinaczkowa – zaprasza :: andrychow.pl :: Andrychów. Witamy u nas. [online], andrychow.pl [dostęp 2018-01-23] [zarchiwizowane z adresu 2015-03-19] .
- ↑ Zobacz: Stowarzyszenie Gospodyń Wiejskich w Andrychowie, http://www.sgw.andrychow.pl/.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Leksykon Miast Województwa Małopolskiego. Kraków: Wydawnictwo PROMO, 2005. ISBN 83-922641-5-0.
- Andrzej Zwoliński: Miasto Ankiwczów z dziejów Andrychowa. Kraków: Drukarnia Akcydensowa, 1993.
- Dwa wieki miasta Andrychowa. Kraków: 1967.
- Andrychów. Krosno: P.U.W. ROKSANA, 2007. ISBN 978-83-7343-253-6.
- Strategia rozwoju gminy Andrychów na lata 2006–2015. Andrychów.
- Program rewitalizacji obszarów miejskich w Andrychowie. Andrychów: 2008.
- Diagnoza stanu zasobów gminy Andrychów. Andrychów.
- Mapa Beskidu Małego. Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1993.
- Andrzej Matuszczyk: Beskid Mały. Wadowice: Grafikon, 2004. ISBN 83-88744-18-6.