Jaworzyna Śląska
![Ziemia](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej (2017) | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Aglomeracja | |||||
Prawa miejskie |
1954 | ||||
Burmistrz |
Grzegorz Grzegorzewicz | ||||
Powierzchnia |
4,34 km² | ||||
Wysokość |
220–238 m n.p.m. | ||||
Populacja (01.01.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
+48 74 | ||||
Kod pocztowy |
58-140 | ||||
Tablice rejestracyjne |
DSW | ||||
Położenie na mapie gminy Jaworzyna Śląska ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu świdnickiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) |
0219044 | ||||
SIMC |
0984019 | ||||
Urząd miejski ul. Wolności 958-140 Jaworzyna Śląska | |||||
Strona internetowa | |||||
BIP |
Jaworzyna Śląska (niem. Königszelt[2]) – miasto w Polsce, położone w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie miejsko-wiejskiej Jaworzyna Śląska, której jest siedzibą. Miasto należy do aglomeracji wałbrzyskiej[3].
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego. Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miejscowość liczyła 5046 mieszkańców[1] (565. miejsce w kraju). Gęstość zaludnienia wynosi 1162,7 osób/1 km² (17. miejsce w województwie).
W Jaworzynie Śląskiej działa m.in. Miejski Klub Sportowy „Karolina”, mający 4 sekcje: kolarstwa, judo, piłki nożnej i piłki siatkowej[4].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Jaworzyna Śląska leży w południowo-zachodniej części Równiny Świdnickiej w obrębie Przedgórza Sudeckiego[5][6].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Przez miasto przechodziła budowana przez Towarzystwo Kolei Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickiej linia kolejowa z Wrocławia do Świebodzic, dziś stanowiąca część linii kolejowej nr 274. W miejscu rozgałęzienia trasy na linię do Świdnicy i Świebodzic powstał najpierw przystanek kolejowy, później natomiast stacja węzłowa wraz z zapleczem i osiedlem kolejarskim[7][8].
Niemiecka nazwa osady, Königszelt (w tłumaczeniu królewski namiot) nawiązuje do czasów wojny siedmioletniej oraz stacjonowania na tych ziemiach w 1761 r. wojsk pruskich i ich dowódcy – Fryderyka II Wielkiego, króla Prus[6]. Polska nazwa, bez oparcia w tradycji, nawiązuje do nazwy miejscowości Stary Jaworów, której częścią były początkowo ziemie, na których dziś leży miasto[9].
Początkowo Jaworzyna Śląska stanowiła osadę kolejowo-przemysłową przy rozwijającym się węźle kolejowym z parowozownią[10]. Na początku lat 60. XIX wieku w okolicy Jaworzyny odkryto żwiry budowlane, dość rzadkie w tych rejonach, oraz glinki kaolinowe[7].
Odkrycie surowców, a także dostatek drewna, węgla kamiennego (z pobliskiego Zagłębia Wałbrzyskiego), gazu i dobra komunikacja kolejowa zadecydowały, że w 1863 Traugott Silber wzniósł w Jaworzynie fabrykę porcelany[9], po wojnie upaństwowioną, w roku 1993 sprywatyzowaną na rzecz pracowników jako Zakłady Porcelany Stołowej „Karolina”[11], a w 2022 przejętą przez HM Investment (właściciela marki Gerlach). Obok fabryki porcelany z czasem istniały w mieście również inne zakłady: fabryka melasy, gorzelnia, mleczarnia, które obecnie nie istnieją[9]. Upadłość samej fabryki porcelany ogłoszono w lutym 2024 roku[12].
W 1945 r. miejscowość została włączona do Polski[6]. Ówczesna ludność Jaworzyny Śląskiej została wysiedlona do Niemiec. Miejscowość uzyskała prawa miejskie w 1954 roku[9].
Zamknięta w 1991 roku wraz ze spadkiem przewozów kolejowych i wyłączeniem z ruchu liniowego ostatnich lokomotyw parowych parowozownia funkcjonuje od tego czasu jako skansen kolejnictwa, natomiast od 2004 roku jako prywatne Muzeum Kolejnictwa na Śląsku[13].
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Piramida wieku mieszkańców Jaworzyny Śląskiej w 2014 roku[14].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/8485viki_Jaworzyna_%C5%9Al%C4%85ska._Muzeum_Kolejnictwa._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/220px-8485viki_Jaworzyna_%C5%9Al%C4%85ska._Muzeum_Kolejnictwa._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[15]:
- willa z roku 1880, obecnie komisariat kolejowy, ul. Wolności 2.
- Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku
- zakład produkcji porcelany stołowej „Karolina”
- stadion miejski
- stawy „Żwirownia”
- rzymskokatolicki kościół pw. św. Józefa
Atrakcje turystyczne
[edytuj | edytuj kod]Do atrakcji turystycznych miasta zaliczają się Muzeum Kolejnictwa na Śląsku z kolekcją m.in. parowozów oraz karczma położona nad brzegiem starej żwirowni[16].
Ludzie związani z Jaworzyną Śląską
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związana jest kategoria:
- Z tym tematem związana jest kategoria:
Współpraca zagraniczna
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/WK15_Jaworzyna_%C5%9Al%C4%85ska_%2811%29_Lichen99.jpg/220px-WK15_Jaworzyna_%C5%9Al%C4%85ska_%2811%29_Lichen99.jpg)
Miasta partnerskie[17][18][19]:
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku [online], stat.gov.pl [dostęp 2023-07-23] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
- ↑ Strona Główna - walbrzych24.com [online], walbrzych24.com [dostęp 2018-03-21] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-11] (pol.).
- ↑ Bezpłatna gazeta samorządowa nr 37. jaworzyna.net. [dostęp 2014]. (pol.).
- ↑ Jaworzyna Śląska: Położenie geograficzne [online], www.jaworzyna.net [dostęp 2020-04-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-03] .
- ↑ a b c Załącznik do uchwały nr XXIII/47/08 Rady Miejskiej w Jaworzynie Śląskiej z dnia 12 listopada 2008. bip.jaworzyna.net. [dostęp 2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (10 kwietnia 2020)]. (pol.).
- ↑ a b Jaworzyna Śląska: Historia Jaworzyny Śląskiej [online], www.jaworzyna.net [dostęp 2020-04-10] .
- ↑ Krzysztof Jaworski. Pociągiem do gór. „Pielgrzymy '88: informator krajoznawczy XXXIII Ogólnopolskiego Rajdu Sudeckiego”, 1988. Wrocław: Sudeckie Koło Przewodników Sudeckich. Oddział Wrocławski PTTK.
- ↑ a b c d Urząd Miejski Jaworzyna Śląska: Historia Jaworzyny Śląskiej. [dostęp 2014-07-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-08)].
- ↑ Justyna Cieplik, Mariusz Sołtysik: Uczestnictwo w imprezach kolejowych w Polsce w 2015 roku. wzieu.pl. [dostęp 2016]. (pol.).
- ↑ Zakład Porcelany Stołowej "Karolina" - historia zakładu
- ↑ Zakłady Porcelany Stołowej "Karolina". Sąd ogłosił upadłość. tvn24.pl, 2024-02-13. [dostęp 2024-02-14]. (pol.).
- ↑ Historia. muzeumtechniki.pl. (pol.).
- ↑ Jaworzyna Śląska w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-06] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 160. [dostęp 2012-10-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-27)].
- ↑ Stanisław Bronisz , Polska na lato - weekend w górach, Wydawnictwo Pascal, 2006, ISBN 83-7304-695-X, OCLC 749168204 [dostęp 2020-04-10] .
- ↑ Nowe gminy partnerskie [online], jaworzyna.net, 29 sierpnia 2006 [dostęp 2020-04-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-29] .
- ↑ Jaworzyna Śląska: Wizyta uczniów w partnerskiej gminie Pfeffenhausen [online], www.jaworzyna.net [dostęp 2020-04-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-29] .
- ↑ Poszerzamy współpracę zagraniczną [online], jaworzyna.net, 24 maja 2005 [dostęp 2020-04-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-29] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona Urzędu Miejskiego
- Koenigszelt (niem.), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 244 .
- Jaworów, pow. świdnicki, ze stacją Koenigszelt, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 527 .
- Jaworzyna Śląska - Königszelt na str. polska-org.pl