Jerzy Wojciech Borejsza
Data i miejsce urodzenia |
22 sierpnia 1935 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
28 lipca 2019 |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie |
historyk |
Tytuł naukowy |
profesor nauk humanistycznych |
Alma Mater | |
Rodzice | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Jerzy Wojciech Borejsza (ur. 22 sierpnia 1935 w Warszawie[1], zm. 28 lipca 2019[2] tamże[3]) – polski publicysta i historyk żydowskiego pochodzenia[1] specjalizujący się w historii Polski i Europy XIX i XX wieku. Profesor nauk humanistycznych.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był wnukiem działacza syjonistycznego Abrahama Goldberga[1]. Jego rodzice należeli przed wojną do Komunistycznej Partii Polski; ojciec, Jerzy, ucierpiał w 1949 w wypadku samochodowym i zmarł trzy lata później[4]. W latach 1952–1953 studiował na Uniwersytecie Kazańskim[5], a następnie w latach 1953–1957 na Uniwersytecie Moskiewskim[2][5]. W 1957 wstąpił do PZPR (z której wystąpił w okresie stanu wojennego)[6]. Do grona jego mentorów naukowych należeli m.in.: Ananiasz Zajączkowski, Witold Kula[potrzebny przypis], Henryk Jabłoński, Stefan Kieniewicz i Henryk Wereszycki[6]. W latach 1957–1958 był stażystą na Wydziale Historycznym UW[2] . Od 1958 do 1964 pracował w Polskiej Akademii Nauk[2] .
W 1962 uzyskał doktorat, a w 1968 habilitację na Uniwersytecie Warszawskim[2] . Na uczelni tej był zatrudniony od 1964 do 1975 jako wykładowca[2] . W 1966 wydał drukiem swoją pracę doktorską nt. polskiej emigracji po powstaniu styczniowym; za tę pracę przyznano mu nagrodę im. Emila Kipy.
W ramach represji pomarcowych zatrzymano wnioski o jego docenturę, pomimo obronienia habilitacji[7]. W 1970 wydał biografię generała Komuny Paryskiej Walerego Wróblewskiego[7]. W 1975 został usunięty z Uniwersytetu Warszawskiego za wygłoszenie wykładu na temat agresji ZSRR na Finlandię[7] (Orzeczenie Komisji Prof. Klemensa Szaniawskiego z 1981) i przeniesiony do Instytutu Historii PAN, gdzie pracował do śmierci, uzyskując tytuł docenta, a w 1983 profesora nadzwyczajnego[2] . W 1990 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego[2] . W latach 2001–2011 piastował tam stanowisko kierownika Zakładu Systemów Totalitarnych i Dziejów Drugiej Wojny Światowej[7]. Od 2004 był także profesorem Wydziału Nauk Historycznych UMK[2] , a od 2009 Wydziału Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych tego uniwersytetu. Wśród wypromowanych przez niego doktorów znaleźli się: Edmund Dmitrów (1982), Joanna Nalewajko-Kulikov (2007), Marek Radziwon (2010).
W latach 1990–1991 wykładał (jako Gastprofessor) na Ruprecht-Karl-Universität Heidelberg[8]. W okresie 1991–1996 pełnił funkcję dyrektora Centre Scientifique Polonais w Paryżu, a od 1996 do 1998 profesora EHESS i Uniwersytetu w Dijon[8]. Był stypendystą EHESS (1959/60, 1963), Fondazione Einaudi (Włochy 1970–1971), Alexander von Humboldt-Stiftung (RFN 1976–1978) oraz Historische Kommission zu Berlin (Berlin Zachodni 1984–1985)[8]. W latach 1989–1992 przewodniczył Radzie Nadzorczej Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”. Członek TNW, PEN-Clubu, SPP oraz towarzystw naukowych polskich i zagranicznych, członek towarzystw i redakcji. Był sekretarzem komisji obchodów setnej oraz sto pięćdziesiątej rocznicy powstania styczniowego. Od 1991 do 1996 był dyrektorem Stacji Naukowej PAN w Paryżu[8].
Obszary zainteresowań badawczych: powstanie styczniowe, emigracja polska w XIX w., wojna krymska, socjalizm europejski w XIX w., stosunki międzynarodowe w Europie 1848–1945, historia europejskich totalitaryzmów (zwłaszcza faszyzmu włoskiego), historia polityczna literatury. Ogłosił drukiem kilkanaście książek oraz ponad 350 artykułów naukowych w dwunastu językach[2] .
Odznaczony Krzyżem Oficerskim francuskiej Legii Honorowej (1996) oraz orderem kawalerskim Orderu Gwiazdy Włoch (2017)[9][2] . Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 28A-tuje-1)[10].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Wnuk działacza syjonistycznego, redaktora naczelnego „Hajntu” Abrahama Goldberga (1880–1933), syn działacza komunistycznego Jerzego Borejszy (1905–1952)[4].
Bratanek oficera NKWD i MBP, zbrodniarza stalinowskiego Józefa Różańskiego ( wcześniej Józefa Goldberga, 1907-1981)[11]
Miał dwóch synów[9].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Emigracja polska po powstaniu styczniowym (1966, nagroda im. Emila Kipy)
- Sekretarz Adama Mickiewicza: (Armand Lévy i jego czasy 1827–1891) (1969, wyd. 3 2005, ISBN 83-7453-637-3, nagroda Fundacji Kościelskich, 1974)
- Patriota bez paszportu (1970, wyd. 3 2008, ISBN 83-07-00682-1, wyd. litewskie 1974)
- Rzym a wspólnota faszystowska, (1981)
- Dalla propaganda all’agressione Fascismo e l’Europa orientale (1981)
- Rzym a wspólnota faszystowska (1981, nagroda Sekretarza Naukowego PAN)
- Mussolini był pierwszy. (1979, wyd. 2 1989, ISBN 83-07-01450-6)
- Piękny wiek XIX (wyd. 1 1984, ISBN 83-07-01218-X Nagroda Funduszu Kultury, wyd. 2 1990, wyd. 3 2010 – znacznie rozszerzone)
- Antyslawizm Adolfa Hitlera (1988, ISBN 83-07-01725-4)
- Szkoły nienawiści: historia faszyzmów europejskich 1919–1945 (2000, ISBN 83-04-04482-X, wyd. niemieckie 1999, wyd. hiszpańskie 2003)
- Śmieszne sto milionów Słowian... Wokół światopoglądu Adolfa Hitlera (2006, ISBN 83-89729-51-2)
- Totalitarian and Authoritarian Regimes In Europe. Legacies and Lessons from the Twentieth Century, ed. by Jerzy W. Borejsza and Klaus Ziemer, 2006
- Stulecie zagłady (2011)
- Edytor: Polacy i ziemie polskie w dobie wojny krymskiej (wespół z G.P. Bąbiakiem) (2008) oraz międzynarodowej księgi The Crimean War 1853–1856. Colonial Skirmish or Rehearsal for World War? Empires, Nations, and Individuals (2011).
- Ostaniec, czyli ostatni świadek (2018, ISBN 83-8032-273-8)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Eisler 2020 ↓, s. 457.
- ↑ a b c d e f g h i j k Wołos 2019 ↓.
- ↑ Nie żyje prof. Jerzy Wojciech Borejsza.
- ↑ a b Eisler 2020 ↓, s. 457-458.
- ↑ a b Eisler 2020 ↓, s. 458.
- ↑ a b Eisler 2020 ↓, s. 459.
- ↑ a b c d Eisler 2020 ↓, s. 460.
- ↑ a b c d Eisler 2020 ↓, s. 461.
- ↑ a b Eisler 2020 ↓, s. 463.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ Piotr Bratkowski , Ucztując z katem [online], Newsweek, 16 sierpnia 2015 [dostęp 2023-03-04] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jerzy Eisler , Jerzy Wojciech Borejsza (22 VIII 1935 - 18 VII 2019), „Kwartalnik Historyczny” (2), 2020, s. 457-464, ISSN 0023-5903 .
- Mariusz Wołos , Profesor Jerzy Wojciech Borejsza, „Res Gestae” (9), 2019, s. 146, ISSN 2450-4475 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Prof. zw. dr hab. Jerzy Wojciech Borejsza, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-07-27] .
- Jerzy Wojciech Borejsza: Bibliografia w LitDok Europa Środkowo-Wschodnia / Instytut Herdera w Marburgu
- Absolwenci Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego im. M.W. Łomonosowa
- Polscy historycy
- Pracownicy Instytutu Historii PAN
- Wykładowcy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
- Wykładowcy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
- Polacy – Oficerowie Legii Honorowej
- Odznaczeni Orderem Gwiazdy Włoch
- Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich
- Polscy Żydzi
- Ludzie urodzeni w Warszawie
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Urodzeni w 1935
- Zmarli w 2019