Jezioro Sulejowskie
![Ziemia](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() Zalew Sulejowski widziany z zapory wodnej od strony wschodniego nabrzeża we wsi Smardzewice (2023) | |
Państwo | |
---|---|
Rzeka | |
Data budowy |
1969–1974 |
Data uruchomienia |
1974 |
Typ zapory |
betonowo-ziemna |
Pojemność całkowita |
95 mln m³ |
Powierzchnia |
27 km² |
Wysokość zapory |
16 m |
Głębokość |
3,3 m |
Funkcja |
retencyjna, energetyczna, rekreacyjna |
Położenie na mapie województwa łódzkiego ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
![]() |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Jedna_ze_%C5%9Bluz_zapory_wodnej_na_Zalewie_Sulejowskim_7_km_od_Tomaszowa_Mazowieckiego.jpg/220px-Jedna_ze_%C5%9Bluz_zapory_wodnej_na_Zalewie_Sulejowskim_7_km_od_Tomaszowa_Mazowieckiego.jpg)
Zalew Sulejowski (Zbiornik Sulejowski, pot. Zalew Sulejowski) – sztucznie utworzony zbiornik wodny o powierzchni 27 km² położony w województwie łódzkim. Po Jeziorsku, drugi co do wielkości zbiornik wodny województwa. Oddalony 7 km od 60-tysięcznego Tomaszowa Mazowieckiego, 21 km od Piotrkowa Trybunalskiego, 57 km od Łodzi i 120 km od Warszawy. 11 km od trasy ekspresowej S8 i 28 km od autostrady A1.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Jezioro powstało w latach 1969–1974 w wyniku przegrodzenia rzeki Pilicy we wsi Smardzewice, na 139. kilometrze Pilicy od jej ujścia, na granicy ówczesnych województw łódzkiego i kieleckiego. Powstała tam betonowo-ziemna zapora o długości 1200 m i wysokości 16 m, która przyczyniła się do powstania zbiornika o powierzchni 2700 ha. Linia brzegowa zbiornika wynosi 58 km, z czego 11 km znajduje się na terenie gminy Wolbórz. Zasilany jest przez dwie rzeki: Pilicę i Luciążę.
Główne źródło wody dla Łodzi
[edytuj | edytuj kod]Zalew Sulejowski budowano z myślą o Łodzi
Plany utworzenia zbiornika wodnego na rzece Pilicy w okolicach Sulejowa sięgają połowy lat 60. XX wieku. Istniejące ujęcia wody zlokalizowane w Łodzi i jej obrębie oraz w Tomaszowie Mazowieckim przestały zaspokajać potrzeby mieszkańców i przemysłu. Doszło nawet do racjonowania wody.
Hasło „Woda dla Łodzi” widniało na transparentach przy budowie tamy spiętrzającej Pilicę i przy karczowaniu terenów przewidzianych do zalania. Nowo budowany zalew zaporowy połączono z Łodzią potężnym rurociągiem. Początkowy jego odcinek, prowadzący do stacji uzdatniania w Kalinku, to stalowa rura o długości 36,6 km i średnicy 1,60 m. Jeszcze potężniejszy jest jego pozostały odcinek, łączący Kalinko ze zbiornikami i przepompownią na Chojnach. Ma on bowiem średnicę aż 2,20 metra[1][2][3].
Wydajność w czasach największego poboru
W chwili oddania do użytku Zalew Sulejowski był największym akwenem w środkowej Polsce. W 1977 roku Wodociąg Sulejowski osiągnął zdolność produkcyjną blisko 258 tys. m³ wody na dobę – była to największa zdolność produkcyjna jednego systemu wodociągowego w historii wodociągów łódzkich nie osiągnięta nigdy potem. Dla porównania, stanowiła ona niemalże 2,5-krotność obecnej produkcji ZWiK Sp. z o.o. Natomiast w tamtych czasach zużycie wody w Łodzi było tak wielkie, że planowano wybudowanie jeszcze drugiej nitki Wodociągu Sulejów-Łódź, która mogła podwoić jego możliwości produkcyjne. W związku z upadkiem przemysłu lekkiego Łodzi inwestycji zaniechano[4].
Przyroda
[edytuj | edytuj kod]Zalew Sulejowski znajduje się w granicach Sulejowskiego Parku Krajobrazowego, który należy do zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych.
Zbiornik posiada wyznaczone strefy ochronne:
- bezpośrednią, obejmującą ujęcie wody w Bronisławowie
- pośrednią, obejmującą pas wokół zbiornika o szerokości 400 m od linii brzegowej.
W zalewie Sulejowskim występuje wiele gatunków ryb[5], dominujące to: płoć, leszcz, karp, amur, krąp, okoń, sum, sandacz i szczupak.
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Podstawowe parametry Zalewu Sulejowskiego[6]:
- długość 17,1 km,
- maksymalna szerokość 2,1 km,
- średnia szerokość 1,5 km,
- średnia głębokość 3,3 m,
- maksymalna głębokość 11 m,
- długość linii brzegowej 58 km,
- powierzchnia ok. 27 km²,
- pojemność użytkowa 61 mln m³
- pojemność maksymalna 75 mln m³
- powierzchnia zlewni 4900 km².
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Oprócz funkcji retencyjnej i energetycznej zbiornik wykorzystywany jest do hodowli ryb, ochrony przeciwpowodziowej oraz do celów rekreacyjnych[7]. Umożliwia uprawianie sportów wodnych, głównie żeglarstwa, kajakarstwa i windsurfingu. W związku z faktem, że obiekt jest celem weekendowych wycieczek wielu mieszkańców Łodzi i Warszawy nad Zalewem powstały liczne ośrodki wypoczynkowe i kilka portów jachtowych. W ostatnich latach przekształcono kilka z nich w centra szkoleniowe dla większych firm[8][9][10]. Na nabrzeżu od strony Tomaszowa Mazowieckiego, nieopodal tamy oddzielającej zbiornik od Pilicy, istnieje kilkusetmetrowe betonowe molo. W ciągu kilku następnych lat zostanie ono zmodernizowane w ramach projektu przygotowanego przez Gminę Tomaszów Mazowiecki i Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej. Inwestycje oszacowano na 7,2 mln złotych z czego 4,7 miliona pozyskano ze środków unijnych[11].
Wykorzystanie militarne
[edytuj | edytuj kod]Przez cały rok Zalew Sulejowski jest miejscem organizowanych tu ćwiczeń Wojska Polskiego i służb ratowniczych. Na akwenie regularnie szkoli się mająca swój sztab w pobliskim Tomaszowie – 25 Brygada Kawalerii Powietrznej, jak również łódzkie Wojska Obrony Terytorialnej[12][13][14][15][16][17].
W kulturze popularnej
[edytuj | edytuj kod]Kręcono tutaj scenę zabójstwa (eksplozja samolotu), jednego z bohaterów filmu „Trójkąt bermudzki” w reżyserii Wojciecha Wójcika[18][19].
Nad Zalewem Sulejowskim nagrywany był również teledysk do piosenki Artura Andrusa pt. Królowa nadbałtyckich raf[20][21].
Katastrofa lotnicza z 1982 roku
[edytuj | edytuj kod]W lutym 1982 o tamę na Zalewie rozbił się samolot wojskowy Iskra. Pilot zdążył się katapultować i wylądował w pobliskim porcie. Zginął w 2008 roku w katastrofie samolotu wojskowego CASA w Mirosławcu[22].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona internetowa zarządcy Jeziora. warszawa.rzgw.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-27)].
- Prywatna strona promocyjna Jeziora
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Łódź wierci sięgającą 600 metrów w głąb studnię. Zastąpi ona jedno z najstarszych ujęć [SZCZEGÓŁY+DAWKA HISTORII] – lodz.eskainfo.pl, „ESKA Info” [dostęp 2018-06-03] .
- ↑ Witryny, Nowe ujęcia wód podziemnych w Bronisławowie – Archiwum aktualności (2004-12) – Zakład Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Łodzi [online], www.zwik.lodz.pl [dostęp 2018-06-03] .
- ↑ W Łodzi będzie wiercona nowa studnia głębinowa, która sięgnie ponad 600 metrów w głąb ziemi [online], Urząd Miasta Łodzi [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Witryny, Nowe ujęcia wód podziemnych w Bronisławowie – Archiwum aktualności (2004-12) – Zakład Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Łodzi [online], www.zwik.lodz.pl [dostęp 2018-06-06] .
- ↑ Tomaszów Mazowiecki: Olbrzym z Zalewu Sulejowskiego, „NaszTomaszow.pl” [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Szymon Halewski (Squiz), Zbiornik Wodny Sulejów na Pilicy [online], warszawa.rzgw.gov.pl [dostęp 2018-06-03] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-27] (pol.).
- ↑ Cezary Śliwiński (Squiz), Rozwój gospodarki turystycznej w oparciu o wykorzystanie walorów krajobrazowych w celu zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego terenu nad Zalewem Sulejowskim w miejscowości Smardzewice [online], warszawa.rzgw.gov.pl [dostęp 2018-06-03] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-09] (pol.).
- ↑ Katarzyna Renkiel , Park linowy w Bronisławowie czeka na amatorów czynnego wypoczynku, „piotrkowtrybunalski.naszemiasto.pl”, 15 lipca 2011 [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Hotel Centrum Molo nad Zalewem Sulejowskim [online], centrummolo.pl [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Hotel Magellan*** w Bronisławowie. Widok z lotu ptaka. Zdjęcia lotnicze.. NetYou.pl 2014-06-28. [dostęp 2018-06-03].
- ↑ Redakcja, Rewitalizacja plaż i molo nad Zalewem Sulejowskim w Smardzewicach opóźniona [ZDJĘCIA] [online], tomaszowmazowiecki.naszemiasto.pl, 29 kwietnia 2018 [dostęp 2019-07-22] (pol.).
- ↑ Szkolenie nurków nad Zalewem Sulejowskim [online], www.wojsko-polskie.pl [dostęp 2023-06-03] .
- ↑ Łódzcy terytorialsi ćwiczyli na Zalewie Sulejowskim. Specjalistyczne ćwiczenia terytorialsów [online], Piotrków Trybunalski Nasze Miasto, 6 lipca 2022 [dostęp 2023-06-03] (pol.).
- ↑ Strażacy z Szynkielowa szkolili się nad zalewem Sulejowskim ZDJĘCIA [online], Wieluń Nasze Miasto, 10 lipca 2020 [dostęp 2023-06-03] (pol.).
- ↑ Szkolenie policyjnych wodniaków nad Zalewem Sulejowskim w Smardzewicach [ZDJĘCIA] [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 7 sierpnia 2020 [dostęp 2023-06-03] (pol.).
- ↑ Czasze spadochronów nad Zalewem Sulejowskim [online], polska-zbrojna.pl [dostęp 2023-06-03] .
- ↑ Terytorialsi na przeprawie wodnej [online], www.wojsko-polskie.pl [dostęp 2023-06-03] .
- ↑ FilmPolski.pl, „FilmPolski” [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Trójkąt bermudzki | Łódzkie Filmowy Region [online], filmowelodzkie.pl [dostęp 2018-06-03] .
- ↑ Wola, Pił w Spale, kręcił nad zalewem. Artur Andrus polubił okolice Tomaszowa, „tomaszowmazowiecki.naszemiasto.pl”, 26 lipca 2012 [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Artur Andrus – Królowa nadbałtyckich raf (official video). Mystic Production TV 2012-07-25. [dostęp 2018-06-03].
- ↑ Tomaszowski Informator Tygodniowy [online], pajpress.com.pl [dostęp 2018-06-04] [zarchiwizowane z adresu 2015-11-02] .