Johann Jakob Scheuchzer
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Johann_Jakob_Scheuchzer.jpg/200px-Johann_Jakob_Scheuchzer.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Scheuchzer_bot.jpg/220px-Scheuchzer_bot.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Andrias_scheuchzeri.jpg/240px-Andrias_scheuchzeri.jpg)
Johann Jakob Scheuchzer (ur. 1672, zm. 1733) – szwajcarski przyrodnik, prekursor paleobotaniki, kartograf, lekarz, historyk i matematyk[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jest autorem pierwszej w dziejach monografii naukowej na temat flory kopalnej (Herbarium diluvianum, 1709), przy czym omówił w tej pracy także amonity prawidłowo interpretując je jako skamieniałości zwierząt[2]. Był dyluwialistą, uważając, że znajdywane w skałach skamieniałości są efektem biblijnego potopu[3]. W związku z tym w 1726 opublikował wyniki swoich badań nad skamieniałym szkieletem kręgowca z miocenu, uznając, że są to resztki człowieka z okresu potopu i nadając im nazwę Homo diluvii testis (łac. człowiek świadek potopu)[3]. Była to błędna diagnoza, gdyż później okazało się, iż rzeczona skamieniałość to przedstawiciel wymarłego gatunku dużej salamandry Andrias scheuchzeri[3], co udowodnił Georges Cuvier[1].
W 1731 r.[4] wydał Physica sacra (Święta przyroda), czterotomowe dzieło omawiające poszczególne wydarzenia opisane w Biblii wzbogacone licznymi i obszernymi komentarzami będącymi encyklopedycznym omówieniem ówczesnej wiedzy naukowej na temat zwierząt, roślin, sztuki związanych z daną sceną biblijną; przykładowo w sekcji poświęconej pladze żab, autor m.in. charakteryzuje ontogenezę tych płazów[1]. Ilustrowana jest 745 bogatymi w treść i zdobienia ilustracjami miedziorytowymi[3].
Innym jego dziełem są Piscium querelae et vindiciae (łac. Skargi i usprawiedliwienie ryb) z roku 1708. Zwalczał w nim rozpowszechniony wówczas pogląd o vis plastica (łac. siła plastyczna, inna nazwa virtus formativa) tłumaczący powstawanie skamieniałości jako wynik działania siły kształtującej kamienie w imitacje zwierząt lub roślin.
Jest autorem topograficznej mapy Szwajcarii i historii tego kraju, wydanej w 29 tomach[3].
Korespondował z astronomką i rysowniczką Marią Clarą Eimmart[5].
Szwedzki botanik Karol Linneusz upamiętnił go w naukowej nazwie rodzajowej bagnicy Scheuchzeria[6][7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Gould S.J., 1998: Dzieje życia na Ziemi. Świat Książki, strony: 13-15.
- ↑ Zofia Kielan-Jaworowska (red.). 1963. Mały słownik paleontologiczny, hasła „paleobotanika” i „Scheuchzer”. Wiedza Powszechna, Warszawa.
- ↑ a b c d e Tamże.
- ↑ data według skanu strony tytułowej tego dzieła
- ↑ Naturforschende Gesellschaft in Zürich. , Naturforschende Gesellschaft in Zürich , Vierteljahrsschrift der Naturforschenden Gesellschaft in Zürich., t. v.18 (1873), Zürich :: Fäsi & Beer,, 1873 [dostęp 2019-10-13] .
- ↑ Hertel H.. Gattungseponyme bei Flechten und lichenicolen Pilzen. „Bibliotheca Lichenologica”. 107, 2012.
- ↑ Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: 1996, s. 141. ISBN 83-05-12868-7.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Herbert Wendt, Szukałem Adama, przekład Teresa Berken, Złota Seria Literatury Popularnonaukowej, Warszawa 1960.
- Herbert Wendt, Przed potopem, przekład Anna Jerzmańska, Złota Seria Literatury Popularnonaukowej, Warszawa 1971.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Herbarium diluvianum
- Historiæ naturalis Helvetiæ prodromus
- Ouresiphoitēs Helveticus, sive, Itinera per Helvetiae Alpinas regiones ...
- Piscium querelae et vindiciae
- Physica sacra
- ISNI: 0000000081276914
- VIAF: 49308476
- LCCN: n83052711
- GND: 118607308
- NDL: 00474554
- BnF: 123955592
- SUDOC: 033049858
- SBN: SBLV040970
- NKC: ola2007404611
- BNE: XX1506200
- NTA: 069976155
- BIBSYS: 1043673
- CiNii: DA04997162
- Open Library: OL913005A
- PLWABN: 9810677515105606
- NUKAT: n2004098155
- J9U: 987007267623205171
- PTBNP: 318033
- CONOR: 247385699
- BNC: 000216379
- ΕΒΕ: 159299
- LIH: LNB:8zG;=Bf