Julian Bartoszewicz
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
historyk, encyklopedysta, slawista |
![]() |
Julian Bartoszewicz herbu Jastrzębiec[1] (ur. 17 stycznia 1821 w Białej Radziwiłłowskiej, zm. 5 listopada 1870 w Warszawie) – polski historyk, encyklopedysta oraz slawista.
Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Był synem Adama profesora szkoły wydziałowej oraz Amelii Sengterówny[2]. Ojciec Kazimierza Bartoszewicza.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Naukę podstawową podjął w 1829 kiedy wstąpił do pierwszej klasy szkoły wydziałowej, w której uczył jego ojciec. W 1833 roku przybył do Warszawy gdzie w 1838 ukończył gimnazjum na Lesznie. W młodości był zagorzałym czytelnikiem, który czytając książki przesiadywał całymi dniami w bibliotekach (m.in. publicznej Bibliotece Załuskich). Zapoznał się tam z wieloma dziełami polskich autorów Franciszka Godebskiego, Ludwika Dmuszewskiego, Leonarda Sowińskiego, a także rosyjskimi źródłami do dziejów historii Polski[2].
W 1839 będąc stypendystą Królestwa Polskiego rozpoczął studia na wydziale historyczno-filologicznym uniwersytetu petersburskiego, gdzie studiował cztery lata. Na uniwersytecie wraz z Janem Barszczewskim założył studencką bibliotekę utrzymywaną wspólnymi składkami studentów[2].
W latach 1842–1847 był nauczycielem w gimnazjum warszawskim, mieszczącym się w Pałacu Kazimierzowskim. W 1847 został przeniesiony do Końskich, gdzie pracował w szkole powiatowej. Przyczyną przeniesienia na prowincję był artykuł wydrukowany w „Bibliotece Warszawskiej” o Helenie Iwanownie, córce Iwana III i żonie Aleksandra Jagiellończyka. Cenzura uznała artykuł za niezgodny w swej wymowie z rosyjską racją stanu, cały nakład „Biblioteki Warszawskiej” został skonfiskowany i zniszczony. W latach 1849–1863 Bartoszewicz był nauczycielem w szkole powiatowej w Lesznie; uczył łaciny, a od 1859 języka polskiego. W styczniu 1863 został kustoszem Biblioteki Głównej. W latach 1860–1870 był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk[3]. W 1863 współpracował z nielegalnym pismem „Dzwon Duchowy”. W latach 1863–1866 wykładał w II Gimnazjum Męskim w Warszawie historię Polski. 1 stycznia 1868 został zwolniony ze służby rządowej i przeszedł na emeryturę.
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Julian_Bartoszewicz_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Julian_Bartoszewicz_-_gr%C3%B3b.jpg)
Uważał, że zadaniem historyka jest zbieranie faktów historycznych. Przez całe życie tworzył prywatny zbiór wypisów źródłowych; w oparciu o zebrane źródła powstawały jego prace. W Encyklopedii Orgelbranda opublikował 1291 artykułów. Zajmował się badaniami słowiańszczyzny, polskiego średniowiecza, oraz XVIII wieku. Duża część jego pracy naukowej jest poświęcona badaniom biograficznym. Podzielał lelewelowskie poglądy na dzieje Polski.
Zmarł w wieku 49 lat po długiej chorobie Brighta[2]. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 181-4-10/11)[4].
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Arcybiskupi gnieźnieńscy i prymasi[5], 1858–1865;
- Hetmani polscy koronni i Wielkiego Księstwa Litewskiego[6][7][8][9][10][11][12][13], 1860–1865;
- Kościoły warszawskie rzymskokatolickie opisane pod względem historycznym[14], 1855;
- Królewicze biskupi. Żywoty czterech kapłanów[15], Warszawa 1851;
- Nowa epoka literatury historycznej polskiej;
- O pomysłach historycznych Augusta Bielowskiego[16], Warszawa 1852;
- Panowie niemieccy na dworze Stanisława Augusta. Wizerunki osób historycznych[17], Warszawa 1852;
- Poglądy na stosunki Polski z Turcją i Tatarami[18], Warszawa 1860;
- Zamek Bialski (dzieje miasteczka, obrazy z życia magnatów, Akademia Bialska)[19][20], Warszawa;
- Znakomici mężowie polscy w wieku XVIII. Wizerunki historyczne, t. 1-3[21][22][23], Petersburg 1856;
- Historyia pierwotnej Polski[24][25][26][27], Kraków 1878;
- oraz artykuły w „Przeglądzie Naukowym”, „Bibliotece Warszawskiej”, „Tygodniku Ilustrowanym”, „Niezabudce”, „Księdze Świata”.
Edycje
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Almanach szlachecki, t. I, z. 4, 1939, s. 266.
- ↑ a b c d Sikorski 1892 ↓, s. 19–21.
- ↑ Bolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 1.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: JULJAN BARTOSZEWICZ, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2018-11-13] .
- ↑ Arcybiskupi gnieźnieńscy, prymasi Rzeczypospolitej i warszawscy, prymasi Królestwa Polskiego. Wizerunki z Galeryi Łowickiej objaśnione textem historycznym przez Juljana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [1], [Stefan Czarniecki, Mikołaj Potocki, Wincenty Gąsiewski] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [2], Wacław Rzewuski, Stanisław Denhoff, Stanisław Żółkiewski wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [3], [Jan Zamojski, Adam Sieniawski, Felix Potocki] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [4], [Paweł Sapieha, Jan Klemens Branicki, Krzysztof Mikołaj Radziwiłł] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [5], [Xiążę Roman Sanguszko, Józef Potocki, Hieronim Lubomirski] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [6], [Jan Tarnowski, Jan Sapieha, Stanisław Rewera Potocki] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [7], [Janusz Radziwiłł, Jerzy Radziwiłł, Jędrzej Sapieha] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego. Z. [8], [Chodkiewicz Jan Karol, Stanisław Chomętowski, Krzysztof Radziwiłł] wizerunki zebr. i rys. przez Wojciecha Gersona, objaśnione textem historycznym przez Juliana Bartoszewicza [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Kościoły warszawskie rzymskokatolickie opisane pod względem historycznym przez Juljana Bartoszewicza ; wizerunki kościołów i celniejsze z nich nagrobki rytował na drzewie Michał Starkman [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Królewicze biskupi. Żywoty czterech kapłanów [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ O pomysłach historycznych Augusta Bielowskiego. Cz. 2, Wizerunki osób historycznych [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Panowie niemieccy na dworze Stanisława Augusta. Wizerunki osób historycznych. Cz. 1 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Pogląd na stosunki Polski z Turcyą i Tatarami, na dzieje Tatarów w Polsce osiadłych, na przywileje tu im nadane, jako też wspomnienia o znakomitych Tatarach polskich [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Zamek Bialski. (dzieje miasteczka. Obrazy z życia magnatów: Akademia Bialska). Cz. 1 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Zamek Bialski. (dzieje miasteczka. Obrazy z życia magnatów: Akademia Bialska). Cz. 2 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób. T. 1 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób. T. 2 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób. T. 3 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Historja pierwotna Polski. T. 1 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Historja pierwotna Polski. T. 2 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Historja pierwotna Polski. T. 3 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
- ↑ Historja pierwotna Polski. T. 4 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-09] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Saturnin Sikorski: Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana, t. VII, hasło „Bartoszewicz Julian”. Warszawa: Nakład i druk Saturnina Sikorskiego, 1892, s. 19–21.
- Adam Moraczewski, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 325–326. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03484-0.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- cz.1, cz.2, cz.3 – Artykuł Juliana Bartoszewicza o Konstantym Świdzińskim opublikowany w numerach 1 i 2 Tygodnika Illustrowanego. Wrzesień/październik 1859 roku.
- Dzieła dostępne w Federacji Bibliotek Cyfrowych
- Dzieła dostępne w Archive.org
- Dzieła dostępne w Google.pl
- Utwory Juliana Bartoszewicza w serwisie Polona.pl
- Bartoszewiczowie herbu Jastrzębiec
- Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
- Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe)
- Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polscy encyklopedyści
- Polscy historycy
- Polscy slawiści
- Polscy nauczyciele języka łacińskiego
- Polscy nauczyciele języka polskiego
- Urodzeni w 1821
- Varsavianiści
- Zmarli w 1870
- Ludzie urodzeni w Białej Podlaskiej