Koczkodan liberyjski
Cercopithecus campbelli | |||
Waterhouse, 1838[1] | |||
![]() Grupa koczkodanów liberyjskich | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
koczkodan liberyjski | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() |
Koczkodan liberyjski[6] (Cercopithecus campbelli) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1838 roku angielski przyrodnik George Robert Waterhouse nadając mu nazwę Cercopithecus Campbelli[1]. Miejsce typowe to Sierra Leone[1][7][8][9]. Holotyp to skóra dorosłego osobnika o nieokreślonej płci (sygnatura BMNH Mammals 1855.12.24.408) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[10].
Cercopithecus campbelli należy do grupy gatunkowej mona[8]. Na obszarze pomiędzy rzekami Cavalla i Sassandra-N’zo we wschodniej części Wybrzeża Kości Słoniowej znaleziono osobniki o pośrednich cechach pomiędzy C. campbelli a C. lowei (we wcześniejszych ujęciach systematycznych uważany za podgatunek C. campbelli) co sugeruje krzyżowanie się tych dwóch gatunków[8].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy[8].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Cercopithecus: gr. κερκοπίθηκος kerkopithēkos ‘małpa z długim ogonem’, od gr. κερκος kerkos ‘ogon’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’[11].
- campbelli: mjr. Henry Dundas Campbell (zm. 1837), oficer British Army, gubernator Sierra Leone od 1833 aż do swojej śmierci[12].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Koczkodan liberyjski występuje w Senegalu (od północy rzeki Casamance), Gambii, Gwinei Bissau (w tym na wyspie Caravela w archipelagu Bijagós), Gwinei, Sierra Leone i Liberii (tylko do rzeki Cavalla na granicy Liberii i Wybrzeża Kości Słoniowej)[13][8][14].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Die_S%C3%A4ugthiere_in_Abbildungen_nach_der_Natur%2C_mit_Beschreibungen_%28Plate_4%29_%288547689499%29.jpg/220px-Die_S%C3%A4ugthiere_in_Abbildungen_nach_der_Natur%2C_mit_Beschreibungen_%28Plate_4%29_%288547689499%29.jpg)
Wygląd
[edytuj | edytuj kod]W tym gatunku występuje dymorfizm płciowy pod względem wielkości ciała[15]. Samce osiągają długość 43–54 cm i są nieznacznie większe od samic, które mierzą 36–43 cm[13][14]. Gatunek posiada długi ogon, który mierzy u samców 49–85 cm, natomiast u samic 58–68[13][14]. Natomiast masa ciała u samców to 3,9–4,6 kg, natomiast u samic około 2,2 kg[16][13][14]. Ich przednie kończyny są krótsze od tylnych.
Koczkodany liberyjskie mają różnobarwne umaszczenie. Ich ręce, nogi oraz dolna część grzbietu są szare lub czarne, reszta grzbietu jest żółto-brązowa, natomiast twarz żółtawa, a po bokach szara. Mają dobrze zarysowane oczy i różowy nos. Długi, chudy i czarny ogon pomaga im się poruszać[17].
Styl życia
[edytuj | edytuj kod]Zamieszkuje tereny nizinne do 600 m n.p.m., głównie sawanny, lasy oraz zarośla[5]. Zwierzęta te zazwyczaj żyją w małych grupach 9–14 osobników, jednak zaobserwowano grupę liczącą 33 osobniki[16].
Prawie połowę ich diety stanowią owoce, jednak żywią się także owadami, liśćmi i nasionami[16]. Koczkodany liberyjskie prowadzą dzienny tryb życia, przebywając głównie na drzewach[15].
Osiągają dojrzałość płciową między 2 a 5 rokiem życia. Ciąża trwa około pół roku. Na świat zwykle przychodzi jeden osobnik, czasami zdarzają się bliźniaki[17].
Status
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN koczkodan liberyjski od 2019 roku klasyfikowany jest jako gatunek bliski zagrożenia (NT – Near Threatened); wcześniej miał status najmniejszej troski (LC – Least Concern). Do głównych zagrożeń dla tego naczelnego należą polowania dla mięsa oraz utrata siedlisk. Mimo że występuje on w wielu obszarach chronionych, to w części z nich (np. w Parku Narodowym Sapo) ochrona przed kłusownictwem jest słaba[5]. Gatunek ten jest ujęty w II załączniku konwencji waszyngtońskiej (CITES)[18].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c G.R. Waterhouse. On some Skins of two species of Monkeys from Sierra Leone. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 6, s. 61, 1838. (ang.).
- ↑ W. Ogilby: The Menageries. The Natural History of Monkeys, Opossums, and Lemurs. Cz. 1. London: Charles Knight, 1838, s. 345, seria: The Library of Entertaining Knowledge. (ang.).
- ↑ J.E. Gray. Descriptions of some new genera and fifty unrecorded species of Mammalia. „The Annals and Magazine of Natural History”. 10, s. 256, 1842. (ang.).
- ↑ J.E. Gray: Catalogue of Monkeys, Lemurs, and Fruit-eating Bats in the collection of the British Museum. London: The Trustees, 1870, s. 22. (ang.).
- ↑ a b c Cercopithecus campbelli, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 45. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Cercopithecus campbelli. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-09-23].
- ↑ a b c d e C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 236. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Cercopithecus campbelli Waterhouse, 1838. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-23]. (ang.).
- ↑ 1855.12.24.408. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2023-09-23]. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 172, 1904. (ang.).
- ↑ B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 71. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
- ↑ a b c d D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 681. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
- ↑ a b c d Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 153. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ a b Koczkodan liberyjski [online], www.medianauka.pl [dostęp 2023-01-23] (pol.).
- ↑ a b c Cercopithecus campbelli Waterhouse, 1838, [w:] GBIF Backbone Taxonomy [online], GBIF Secretariat [dostęp 2023-01-19] (ang.).
- ↑ a b Campbell’s Mona Monkey, Cercopithecus campbelli [online], New England Primate Conservancy, 16 listopada 2021 [dostęp 2023-01-19] (ang.).
- ↑ Cercopithecus campbelli. [w:] Species+ [on-line]. UNEP-WCMC, CITES Secretariat. [dostęp 2023-02-20]. (ang.).