Marcelina Czartoryska
Portret pędzla Jana Matejki (1874), obecnie w posiadaniu Muzeum Narodowego w Krakowie | |
![]() | |
Rodzina | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Ojciec |
Michał Radziwiłł |
Matka |
Emilia Worcellówna |
Mąż |
Aleksander Romuald Czartoryski |
Dzieci |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Ostatnie_chwile_Fryderyka_Chopina.jpg/200px-Ostatnie_chwile_Fryderyka_Chopina.jpg)
Marcelina Czartoryska z Radziwiłłów (ur. 18 maja 1817 w Podłużnem na Polesiu, zm. 5 czerwca 1894 w Krakowie) – polska pianistka, działaczka społeczna i mecenas muzyki.
Działalność w Europie
[edytuj | edytuj kod]Od piątego roku życia przebywała w Wiedniu, gdzie uczyła się gry na fortepianie pod kierunkiem Carla Czernego, ucznia Beethovena. W 1840 r. wyszła za mąż za księcia Aleksandra Romualda Czartoryskiego, bratanka księcia Adama Czartoryskiego. Osiem lat później – po wydaleniu przez władze austriackie z Wiednia – przeniosła się do Paryża, gdzie brała lekcje gry na fortepianie u Fryderyka Chopina. Cytując hrabiego Stanisława Tarnowskiego, Chopin „widząc w niej talent tak niepospolity, kształcił go usilnie nauką i rozmową”; z kolei Ferdynand Hoesick stwierdził, że „nikt, prócz pani Sand, nie umiał z nim obchodzić się tak jak księżna; w niczyim towarzystwie nie czuł się tak uspokojony, tak szczęśliwy”. Była obecna przy śmierci Chopina w 1849 r.
Czartoryska często podróżowała po Europie, dając koncerty na cele dobroczynne, nieraz przy udziale wybitnych wirtuozów; znaleźli się wśród nich m.in. Henri Vieuxtemps, Auguste Franchomme, Pauline Viardot czy Ferenc Liszt. W jej repertuarze Chopinowskim znajdowały się m.in. oba koncerty fortepianowe oraz Sonata b-moll.
Działalność w Polsce
[edytuj | edytuj kod]W latach 1856–1858 wielokrotnie przyjeżdżała do Polski. Koncertowała we Lwowie, Poznaniu i Krakowie, wykonując m.in. Koncert fortepianowy e-moll Chopina przy akompaniamencie Władysława Żeleńskiego. W 1867 na stałe wróciła do ojczyzny, początkowo mieszkała we Lwowie, a od 1870 r. w Krakowie w Willi Decjusza na Woli Justowskiej. Prowadziła dom otwarty, który wkrótce stał się znanym salonem muzycznym. Drugą jej rezydencją w Krakowie był tzw. pałac starostów wolbromskich przy ul. Sławkowskiej nr 5. Budynek ten został zakupiony przez ks. Aleksandra i Marcelinę Czartoryskich w drugiej połowie XIX w. z przeznaczeniem na ich miejską siedzibę. Przebudowy pałacu dla nowych właścicieli dokonał w 1875 r. architekt Maksymilian Nitsch. W gustownie i elegancko urządzonych wnętrzach zgromadzono dzieła sztuki i pamiątki historyczne związane z dziejami Polski i historią rodu Czartoryskich. Główna sala pałacu – tzw. marmurowa – została przeznaczona na potrzeby koncertowe. Ks. Marcelina dawała w niej koncerty fortepianowe dla zapraszanych w środy gości. Komnatę zdobił kominek, na którym stało marmurowe popiersie Fryderyka Chopina, a całość uzupełniały jedwabne kotary z wyhaftowaną „Pogonią” – herbem Czartoryskich. W wielkim salonie zawieszono natomiast portret ks. Adama Czartoryskiego autorstwa Delaroche'a, portret ks. Aleksandra Czartoryskiego malowany przez Henryka Rodakowskiego i portret ks. Marceliny Czartoryskiej pędzla Jana Matejki. W gabinecie pani domu znajdowały się dwa inne cenne płótna: „Śmierć ks. Adama Czartoryskiego” Le Roux i „Maciek Borkowic” Matejki. Rezydencja przy Sławkowskiej pozostawała we władaniu Czartoryskich przez 10 lat. W 1886 r. została przebudowana na reprezentacyjny „Grand Hotel”[1].
Działalność pedagogiczna w Krakowie
[edytuj | edytuj kod]Czartoryska nie ograniczała się jedynie do tzw. „salonów muzycznych”, urządzanych regularnie w środy w swoim pałacu, ale inicjowała także publiczne imprezy muzyczne. Była protektorką krakowskiego Towarzystwa Muzycznego i dzięki swoim zabiegom dyplomatycznym u władz w Wiedniu przyczyniła się do otwarcia Konserwatorium Muzycznego (1888). Z jej porad pianistycznych korzystali polscy pianiści: Natalia Janotha, Cecylia Działyńska oraz nestor polskiej pianistyki Aleksander Michałowski. Michałowskiemu zawdzięczamy przekaz o sposobie wykonywania przez Czartoryską mazurków Chopina: kontraście pomiędzy karczmą a salonem, pospolitością i wykwintnością. Ta wizja miała pochodzić od samego kompozytora.
Działalność społeczna
[edytuj | edytuj kod]Po śmierci męża w 1886 r. zaprzestała publicznych występów, poświęcając się działalności charytatywnej. Z jej inicjatywy powstał między innymi Szpital Dziecięcy św. Ludwika. Pochowana została na cmentarzu Rakowickim w szatach zakonnych jako tercjarka karmelitańska[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Marek Żukow-Karczewski, Pałace Krakowa. Pałac starostów wolbromskich („Grand Hotel”), „Echo Krakowa”, 193 (13002) 1989.
- ↑ Czartoryska Marcelina – księżna
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stanisław Dybowski, Słownik pianistów polskich, Warszawa: Wyd. Selene, 2003, s. 109-110, ISBN 83-910515-5-2, OCLC 830494425 .
- M. Burch, Encyklopedia Muzyczna PWM. Część biograficzna
- Zofia Wojtkowska, Saga rodu Czartoryskich, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2020.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Artyści związani ze Lwowem
- Czartoryscy herbu Pogoń Litewska
- Ludzie związani z Akademią Muzyczną w Krakowie
- Ludzie związani z Podhajcami
- Mecenasi muzyki
- Pochowani na cmentarzu Rakowickim
- Polscy pianiści klasyczni
- Radziwiłłowie herbu Trąby
- Uczniowie Fryderyka Chopina
- Tercjarki karmelitańskie (biografie)
- Urodzeni w 1817
- Zmarli w 1894