Minerve (1934)
![]() Jednostka siostrzana „Minerve” – „Junon” | |
Klasa | |
---|---|
Typ | |
Projekt |
T2 |
Historia | |
Stocznia | |
Położenie stępki |
17 sierpnia 1931 |
Wodowanie |
23 października 1934 |
![]() | |
Wejście do służby |
15 września 1936 |
Zatonął |
19 września 1945 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
Długość |
68,1 m |
Szerokość |
5,62 m |
Zanurzenie |
4,03 m |
Zanurzenie testowe |
80 m |
Rodzaj kadłuba | |
Napęd | |
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 1800 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 1230 KM 2 śruby | |
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
Zasięg |
powierzchnia: 4000 Mm przy 10 w. |
Sensory | |
hydrofony | |
Uzbrojenie | |
1 działo kal. 75 mm, 2 wkm kal. 13,2 mm (2 x I) 9 torped | |
Wyrzutnie torpedowe |
6 × 550 mm |
Załoga |
42 |
Minerve (Q185) – francuski dwukadłubowy okręt podwodny z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jedna z sześciu zbudowanych jednostek typu Minerve. Okręt został zwodowany 23 października 1934 roku w stoczni Arsenal de Cherbourg w Cherbourgu, a w skład Marine nationale wszedł 15 września 1936 roku. Początkowo pełnił służbę na Morzu Śródziemnym, a po zawarciu zawieszenia broni między Francją a Niemcami został przejęty przez Brytyjczyków. We wrześniu 1940 roku „Minerve” weszła do służby w marynarce Wolnych Francuzów, uczestnicząc w patrolach na Morzu Norweskim, Północnym i Oceanie Arktycznym. Okręt przetrwał działania wojenne, a 19 września 1945 roku podczas holowania wszedł na mieliznę nieopodal Portland Bill i uległ zniszczeniu.
Projekt i budowa
[edytuj | edytuj kod]„Minerve” zamówiona została w ramach programu rozbudowy floty francuskiej z 1930 roku[1][2]. Oficjalny, sygnowany przez marynarkę projekt (o oznaczeniu T2), stworzony przez inż. Jeana-Jacquesa Roqueberta, stanowił ulepszenie 600-tonowych typów Sirène, Ariane i Circé, uwzględniając też doświadczenia stoczni prywatnych przy budowie okrętów typów Argonaute, Diane i Orion[3][4]. Usunięto większość wad poprzedników: okręty charakteryzowały się wysoką manewrowością i krótkim czasem zanurzenia; poprawiono też warunki bytowe załóg[3]. Na jednostkach powiększono też liczbę wyrzutni torped do dziewięciu, jednak bez możliwości zabierania torped zapasowych[4].
„Minerve” zbudowana została w Arsenale w Cherbourgu (numer stoczniowy Q54)[4][5] . Stępkę okrętu położono 17 sierpnia 1931 roku[6][a], a zwodowany został 23 października 1934 roku[3][4].
Dane taktyczno-techniczne
[edytuj | edytuj kod]„Minerve” była średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[3]. Długość między pionami wynosiła 68,1 metra, szerokość 5,62 metra i zanurzenie 4,03 metra[4][5][b]. Wyporność normalna w położeniu nawodnym wynosiła 662 tony, a w zanurzeniu 856 ton[3][4][c]. Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa silniki wysokoprężne Normand–Vickers o łącznej mocy 1800 KM[3][4]. Napęd podwodny zapewniały dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 1230 KM[3][4]. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 14,5 węzła na powierzchni i 9 węzłów w zanurzeniu[3][4][d]. Zasięg wynosił 2500 Mm przy prędkości 13 węzłów w położeniu nawodnym (lub 4000 Mm przy prędkości 10 węzłów) oraz 85 Mm przy prędkości 5 węzłów w zanurzeniu[3][1][e]. Zbiorniki paliwa mieściły 60 ton oleju napędowego[4][f]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 80 metrów[5] .
Okręt wyposażony był w dziewięć wyrzutni torped: cztery stałe kalibru 550 mm na dziobie, dwie kalibru 550 mm na rufie oraz potrójny zewnętrzny obracalny aparat torpedowy kalibru 400 mm[3][5] . Łącznie okręt przenosił dziewięć torped, w tym sześć kalibru 550 mm i trzy kalibru 400 mm[5] . Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 75 mm L/35 M1928 oraz dwa pojedyncze wielkokalibrowe karabiny maszynowe Hotchkiss kalibru 13,2 mm L/76[3][4]. Jednostka wyposażona też była w hydrofony[5] .
Załoga okrętu składała się z 3 oficerów oraz 39 podoficerów i marynarzy[1][3][g].
Służba
[edytuj | edytuj kod]„Minerve” weszła do służby w Marine nationale 15 września 1936 roku[6] . Jednostka otrzymała numer burtowy Q185[5] . W momencie wybuchu II wojny światowej okręt pełnił służbę na Morzu Śródziemnym, będąc jednostką flagową 12. dywizjonu 2. Flotylli okrętów podwodnych w Oranie (w skład którego wchodził ponadto bliźniaczy „Junon” oraz „Ondine” i „Orion”)[7] . Dowódcą jednostki był w tym okresie kmdr ppor. (fr. capitaine de corvette) R.J. Cherdel[7] . 7 grudnia 1939 roku dowództwo okrętu objął kpt. mar. (fr. lieutenant de vaisseau) H.M.P. Bazin[7] .
W czerwcu 1940 roku okręt nominalnie znajdował się w składzie 12. dywizjonu, a jego dowódcą był nadal kpt. mar. Bazin[8] . „Minerve” przebywała w Cherbourgu, gdzie przechodziła remont mający trwać do 1 sierpnia[8] . 18 czerwca, wobec zbliżania się wojsk niemieckich do portu w Breście, „Minerve” i „Junon” holowane przez francuskie holowniki „Zeelew” i „Nessus” opuściły bazę, w eskorcie pomocniczych patrolowców „Pessac” i „Sauterne”[1][9] . Okręty podwodne, przejęte przez brytyjskie holowniki „Queens Cross” i „Watercock”, dotarły 20 czerwca w towarzystwie niszczyciela HMS „Broke” (D83) do Plymouth[9][10]. Po podpisaniu zawieszenia broni między Francją a Niemcami, 3 lipca Brytyjczycy przeprowadzili operację Catapult, zajmując siłą wszystkie francuskie okręty znajdujące się w portach brytyjskich (w tym niesprawną „Minerve”)[11][12].
We wrześniu 1940 roku „Minerve” weszła do służby w marynarce Wolnych Francuzów[6] . Okręt otrzymał brytyjski numer taktyczny P26[5][6] . 21 stycznia 1941 roku jednostka wyszła wraz z brytyjskim HMS „Undaunted” (N55) z Holy Loch do Dundee, w eskorcie uzbrojonego jachtu HMS „White Bear” (4.02)[6] . 10 kwietnia okręt (dowodzony przez kpt. mar. P.M. Sonneville’a) wziął udział w ćwiczeniach ZOP w Scapa Flow z krążownikiem ciężkim HMS „Exeter” (68)[6] . 18 kwietnia jednostka na południowy zachód od Stavangeru wykonała nieskuteczny atak na niemiecki parowiec[13] . Następnego dnia okręt na północny zachód od Egersund (na pozycji 58°42′N 5°34′E/58,700000 5,566667) wystrzelił dwie torpedy w kierunku pływającego w służbie niemieckiej norweskiego zbiornikowca „Tiger” (3941 BRT), jednak obie były niecelne[6][h]. Od 13 do 29 maja 1941 roku jednostka znajdowała się na patrolu nieopodal południowo-zachodnich wybrzeży Norwegii[6][14] . Po wykryciu w pobliżu Bergen pancernika „Bismarck” dowódcy „Minerve” wydano rozkaz przejścia na pozycję 61°53′N 3°15′E/61,883333 3,250000, jednak jednostka nie nawiązała kontaktu z wrogiem[6] .
1 lipca „Minerve” znajdowała się w Scapa Flow, wchodząc w skład brytyjskiej 9. Flotylli okrętów podwodnych[15] . 5 sierpnia okręt powrócił do Scapa z patrolu przeprowadzonego w okolicy Wysp Owczych[16] . 19 października jednostka wyszła z bazy na Wyspach Owczych na patrol pod wybrzeże Norwegii, atakując nieskutecznie 29 października pływający dla Niemiec norweski parowiec; 4 listopada „Minerve” zawinęła do Dundee[17][18] . 22 listopada okręt wyszedł z Dundee i udał się do Scapa Flow, skąd 25 listopada wyszedł na kolejny patrol na wody okalające Norwegię[19] .
W styczniu 1942 roku „Minerve” znajdowała się w składzie 9. Flotylli, przechodząc remont, a jej dowódcą był nadal kpt. mar. Sonneville[20] . 12 lutego okręt wyszedł z Lerwick na patrol pod południowe wybrzeże Norwegii, powracając do bazy 14 lutego; na kolejną misję pod Norwegię jednostka wyszła 18 lutego[21][22] . W drugiej połowie maja w pobliżu sektora „Minerve” przeszedł zespół niemieckich okrętów składający się z krążownika ciężkiego „Lützow” i niszczycieli Z4 „Richard Beitzen”, Z10 „Hans Lody”, Z27 i Z29, płynący ze Świnoujścia do Kristiansandu[23] . Na przełomie maja i czerwca okręt wziął udział w operacji zabezpieczenia konwoju PQ-16[23] . Na początku lipca okręt skierowano w rejon Wyspy Niedźwiedziej, by zabezpieczyć przejście kolejnego arktycznego konwoju, PQ-17[24] . 12 lipca jednostka wraz z HMS „Trident” (N52) wyszła ze Scapa Flow w rejs do Dundee, w eskorcie uzbrojonego trawlera HMS „Loch Monteith” (FY135)[6] .
W 1943 roku „Minerve” trafiła do stoczni na remont połączony z modernizacją, który objął m.in. demontaż dwóch wkm kal. 13,2 mm i instalację pojedynczego działka przeciwlotniczego Oerlikon kal. 20 mm Mark II/IV[5] . 10 października 1943 roku okręt, znajdujący się na powierzchni w odległości 300 Mm na zachód od Brestu, stał się celem omyłkowego ataku Liberatora z RAF Coastal Command pilotowanego przez Micka Ensora[5][6] . Odpalone przez samolot rakiety kal. 127 mm spowodowały śmierć dwóch członków załogi „Minerve” i ciężkie uszkodzenia uniemożliwiające manewr zanurzenia[5][6] . Jednostka została odnaleziona przy pomocy radionamiernika HF/DF przez brytyjski niszczyciel eskortowy HMS „Wensleydale” (L86) i doprowadzona do portu[6] . Po tym zdarzeniu jednostka została odstawiona do rezerwy[5] .
Po zakończeniu wojny, 19 września 1945 roku okręt zerwał się z holu i wszedł na mieliznę nieopodal Portland Bill[5][6] . Znajdujący się w złym stanie wrak jednostki zalega na głębokości 10 metrów na pozycji 50°31′01″N 2°27′06″W/50,516944 -2,451667[6] .
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 84 i Gogin 2020 ↓ podają, że stępkę okrętu położono w styczniu 1931 roku.
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 84 podaje, że zanurzenie wynosiło 3,66 metra.
- ↑ Lipiński 1999 ↓, s. 540 podaje wyporność nawodną 597 ton, a podwodną 844 tony, McMurtrie 1937 ↓, s. 208 podaje wyporność 597/809 ton, zaś McMurtrie 1941 ↓, s. 193 – 597/825 ton.
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 84 podaje, że okręt na powierzchni rozwijał prędkość 14,29 węzła, zaś w zanurzeniu 9,3 węzła.
- ↑ McMurtrie 1937 ↓, s. 208 i McMurtrie 1941 ↓, s. 193 podają, że zasięg nawodny wynosił 3000 Mm przy prędkości 10 węzłów, zaś podwodny 78 Mm przy prędkości 5 węzłów.
- ↑ Gogin 2020 ↓ podaje, że okręt zabierał 51 ton paliwa.
- ↑ McMurtrie 1937 ↓, s. 208 i McMurtrie 1941 ↓, s. 193 podają, że załoga okrętu liczyła 48 osób.
- ↑ Kindell 1941a ↓ podaje, że okręt zatopił w tym ataku eskortujący „Tigera” niemiecki pomocniczy trałowiec M-1101.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 84.
- ↑ McMurtrie 1937 ↓, s. 208.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Fontenoy 2007 ↓, s. 192.
- ↑ a b c d e f g h i j k Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 275.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Gogin 2020 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Helgason 2020 ↓.
- ↑ a b c Kindell 1939 ↓.
- ↑ a b Kindell 1940a ↓.
- ↑ a b Kindell 1940b ↓.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 272.
- ↑ Kindell 1940c ↓.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 294.
- ↑ Kindell 1941a ↓.
- ↑ Rohwer 1941 ↓.
- ↑ Kindell 1941b ↓.
- ↑ Kindell 1941c ↓.
- ↑ Kindell 1941d ↓.
- ↑ Kindell 1941e ↓.
- ↑ Kindell 1941f ↓.
- ↑ Kindell 1942a ↓.
- ↑ Kindell 1942b ↓.
- ↑ Kindell 1942c ↓.
- ↑ a b Rohwer 1942a ↓.
- ↑ Rohwer 1942b ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Robert Gardiner, Roger Chesneau: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Ivan Gogin: Minerve 2nd class submarines (1936–1939). Navypedia. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: FR Minerve. Allied Warships. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: FRENCH, POLISH, GERMAN NAVIES, also US SHIPS IN EUROPE, SEPTEMBER 1939. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: FRENCH NAVY SHIPS, JUNE 1940. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, JUNE 1940 (Part 3 of 4) Saturday 15th - Friday 21st. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, JULY 1940 (Part 1 of 2) Monday 1st - Sunday 14th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, April 1941 (Part 2 of 2) Tuesday 15th - Wednesday 30th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: ROYAL NAVY SHIPS, 1 July 1941 (Part 1 of 2). Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, AUGUST 1941 (Part 1 of 2) Friday 1st - Thursday 14th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, OCTOBER 1941 (Part 2 of 2) Wednesday 15th - Friday 31st. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, NOVEMBER 1941 (Part 1 of 2) Saturday 1st – Friday 14th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, NOVEMBER 1941 (Part 2 of 2) Saturday 15th – Sunday 30th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: ROYAL NAVY SHIPS, January 1942 (Part 1 of 4). Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, FEBRUARY 1942 (Part 1 of 2) Sunday 1st – Saturday 14th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, FEBRUARY 1942 (Part 2 of 2) Sunday 15th – Saturday 28th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).
- Jean Labayle-Couhat: French warships of World War II. London: Ian Allan Ltd., 1971. ISBN 0-7110-0153-7. (ang.).
- Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Warszawa: Wydawnictwo Lampart, 1999. ISBN 83-902554-7-2.
- Francis E. McMurtrie (red.): Jane’s Fighting Ships 1937. London: Sampson Low, Marston & Co., 1937. (ang.).
- Francis E. McMurtrie (red.): Jane’s Fighting Ships 1940. London: Sampson Low, Marston & Co., 1941. (ang.).
- Andrzej Perepeczko: Od Napoleona do de Gaulle’a. Flota francuska w latach 1789–1942. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-372-1.
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1941, Mai. Chronik des Seekrieges 1939–1945. [dostęp 2020-05-12]. (niem.).
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Mai. Chronik des Seekrieges 1939–1945. [dostęp 2020-05-12]. (niem.).
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, Juli. Chronik des Seekrieges 1939–1945. [dostęp 2020-05-12]. (niem.).