Niall Ferguson
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
18 kwietnia 1964 |
---|---|
Zawód, zajęcie |
historyk |
Alma Mater | |
Uczelnia | |
Małżeństwo | |
Dzieci |
5 |
Strona internetowa |
Niall Ferguson (/ˈni:l ˈfɜ:rɡəsən/ ur. 18 kwietnia 1964 w Glasgow) – szkocki profesor historii Uniwersytetu Oksfordzkiego i Uniwersytetu Harvarda. Specjalizuje się w globalnej historii politycznej i gospodarczej czasów nowożytnych. Ceniony analityk sytuacji geopolitycznej świata i konserwatywny komentator, uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych historyków[1][2][3][4]. Felietonista Bloomberg Opinion[5]. Obecnie zajmuje się pracą badawczą jako Senior Fellow w czołowym amerykańskim think-tanku Hoover Institution przy Uniwersytecie Stanforda oraz programem „Applied History Project” na Uniwersytecie Harvarda[6][7]. Wspólnie z generałem w stanie spoczynku H.R. McMasterem, byłym doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego USA, prowadzi podcast Goodfellows.[8]
Ferguson jest autorem ponad 15 książek, w tym cenionych i popularnych publikacji o historii imperiów brytyjskiego i amerykańskiego – Empire (Imperium) (2003) i Colossus (Kolos) (2004). Wielokrotnie powracał do tematyki związanej z wybuchem I wojny światowej m.in. w 1914: Why the World Went to War (1914: Dlaczego świat poszedł na wojnę, 2005).
W książce War of the World: History’s Age of Hatred, 1914-1989 (Wojna Światowa: Epoka nienawiści, 1914-1989, 2006), przedstawia koncepcję jednej wojny światowej 1914-1945, w której traktat wersalski był – trawestując klasyczną dewizę Clausewitza – jedynie kontynuacją wojny innymi środkami. Ferguson przedstawia też określenie „Epoka Nienawiści” i szuka odpowiedzi na pytania: Dlaczego XX wiek okazał się być najbardziej ponurym i dzikim w dziejach ludzkości? Jak to się stało? Jak mogliśmy to sobie zrobić?
W 2004 roku został wyróżniony na liście 100 najbardziej wpływowych ludzi na świecie miesięcznika Time[3]. W 2008 roku doradzał kampanii prezydenckiej Johna McCaina[9][10]. Jego wystąpienie „6 zabójczych aplikacji dobrobytu” na konferencji TED z 2011 roku uzyskało ponad 2 miliony wyświetleń[11][12]. Jest regularnym gościem Światowego Forum Ekonomicznego w Davos[13][14][15][16].
Jest biografem Henry’ego Kissingera[17], Jako pierwszy badacz w historii uzyskał dostęp do prywatnego archiwum Kissingera liczącego ponad 8000 dokumentów. Po ponad dziesięciu latach pracy, w 2015 roku ukończył prace nad pierwszą częścią biografii (obejmującą lata 1923–1968)[18][18].
Wraz z Moritzem Schularickiem ukuł termin „Chimeryka” w odniesieniu do bigemonii USA i Chin[19]. Samo zagadnienie stanowi część jego książki Potęga pieniądza. Finansowa historia świata (rozdział "Od Imperium do Chimeryki")[20].
Ferguson jest zwolennikiem historii kontrfaktycznej (counterfactual history), polegającej na stosowaniu hipotetycznych założeń i próbie odpowiedzi na pytania „co by było gdyby...?”[21]. Swoje podejście zaprezentował w redagowanym przez siebie zbiorze esejów Virtual History: Alternatives and Counterfactuals (1997)[22]. Zawarta w książce jego praca Unia Europejska Kaisera: A gdyby Wielka Brytania nie przystąpiła do wojny w sierpniu 1914? (The Kaiser's European Union: What if Britain had "stood aside" in August 1914?) stanowi typowy przykład historii kontrfaktycznej[23][24]. Metoda stosowana przez Fergusona była jednak niejednokrotnie krytykowana[25].
Książki
[edytuj | edytuj kod]Cywilizacja. Zachód i reszta świata
[edytuj | edytuj kod]W wydanej w 2011 roku książce Cywilizacja. Zachód i reszta świata (Civilization: The West and the Rest) Ferguson przedstawia swoją wizję historii i próbuje odpowiedzieć na pytanie jak to się stało, że zacofana względem m.in. Chin Europa Zachodnia od XV wieku stawała się światową potęgą, a wpływ cywilizacji Zachodu rozprzestrzenił się na cały glob.
Ferguson zauważa, że obecnie na świecie w prawie każdej dziedzinie życia przeważają Zachodnie wzorce – niezależnie czy chodzi tu o system gospodarczy, instytucje naukowe, kategorie zdrowia, mody, religii czy stylu życia[26]. To co pozwoliło zaściankowi (jak określa Europę Zachodnią XV wieku[27]) zdominować świat na pięćset lat to sześć instytucji, które Ferguson nazywa mianem „zabójczych aplikacji” („killer apps”). Są to:
- Rywalizacja
- Nauka
- Prawo własności
- Medycyna
- Społeczeństwo konsumpcyjne
- Etyka pracy[28].
Metodą, którą Ferguson stosuje w swojej pracy jest podejście do historii Robina George'a Collingwooda polegające w uproszczeniu na połączeniu historii z teraźniejszością, poprzez odtwarzanie jej za pomocą wyobraźni[29].
Ferguson zauważa jednak, że dominacja Zachodu powoli się kończy, a po niej nastąpić może „nowa epoka Wschodu”[30]. Wskazuje obecne słabości „killer apps” i zadaje tym samym pytanie czy „cywilizację 2.0” („druga zachodnia cywilizacja” po cesarstwie rzymskim) również musi czekać upadek[31].
Rynek i ratusz. O ukrytej sieci powiązań, która rządzi światem
[edytuj | edytuj kod]W książce Rynek i ratusz. O ukrytej sieci powiązań, która rządzi światem (The Square and Tower: Networks, Hierarchies and the Struggle for Global Power) wydanej pierwotnie w 2017 roku, Ferguson prezentuje swoje spojrzenie na mechanizmy kształtujące świat od starożytności po czasy obecne, wskazując rozmaite sieci powiązań między władzą, a innymi, nieformalnymi wpływami.
W pracy tej korzysta on z prozopografii i konektografii[32] („połączeniografii”[33]) w celu stworzenia sieci połączeń, istotnych historycznie, wpływowych osób[34][35]. Krytykuje tym samym „tyranię archiwów” ("tyranny of the archives") czyli klasyczną formę historii[36][37].
Ze względu na zdolność gatunku ludzkiego do tworzenia sieci, Ferguson sugeruje nawet zmianę nazwy z Homo sapiens na Homo dictyous („człowiek sieciowy”, „network man”)[38][39].
Działalność telewizyjna
[edytuj | edytuj kod]Książki Fergusona niejednokrotnie adaptowane były jako dokumentalne seriale telewizyjne, w Wielkiej Brytanii dla stacji Channel 4[40], w USA dla PBS[41]. Część z nich tworzona była przez założoną w 2006 roku (m.in. przez niego samego) firmę produkcyjną Chimerica Media[42]. W 2009 roku serial dokumentalny The Ascent of Money (Potęga pieniądza), za który Ferguson był współodpowiedzialny (jako pomysłodawca i narrator) otrzymał nagrodę Emmy dla najlepszego programu dokumentalnego[43].
Wybrane produkcje telewizyjne, których był autorem lub współtwórcą[44]:
- Empire: How Britain Made the Modern World (2003)
- The War of the World (2006)
- The Ascent of Money (2008)
- Civilization: Is the West History? (2011)
- China: Triumph and Turmoil (2012)
- Niall Ferguson's Networld (2020).
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Od 2011 roku jest żonaty z aktywistką i byłą polityk Ayaan Hirsi Ali[45], z którą ma dwójkę dzieci[46]. Zadedykował jej książkę Cywilizacja. Zachód i reszta świata pisząc w przedmowie: "Jest ona [książka] dedykowana komuś, kto najlepiej ze znanych mi osób rozumie, co zachodnia cywilizacja naprawdę znaczy i co wciąż ma światu do zaoferowania"[47]. Poprzednią żoną Fergusona (w latach 1994-2011[48]) była brytyjska dziennikarka Susan Douglas[49], z którego to związku na świat przyszło troje dzieci: Felix, Freya i Lachlan[50].
W 2018 uzyskał amerykańskie obywatelstwo[51].
Wybrane prace
[edytuj | edytuj kod]- The Square and the Tower – Networks, Hierarchies and the Struggle for Global Power, Penguin Book, 2017, ISBN 978-0-241-29898-5.
- Kissinger: Volume I: The Idealist, 1923-1968, Penguin Book, 2015, ISBN 978-1594206535.
- War of the World: History’s Age of Hatred, 1914-1989, Allen Lane, 2006 ISBN 0-7139-9708-7.
- 1914: Why the World Went to War, Penguin, 2005. ISBN 0-14-102220-5.
- Colossus: the Rise and Fall of the American Empire, Allen Lane, 2004. ISBN 0-7139-9770-2.
- Empire: The Rise and Demise of the British World Order, Basic Books, 2003. ISBN 0-465-02328-2.
- Jako redaktor i współautor: Virtual History. Alternatives and Counterfactuals, Picador, 1997. ISBN 0-333-64728-9.
- Paper and iron. Hamburg business and German politics in the era of inflation, 1897-1927, Cambridge: University Press 1995.
Przekłady na język polski
[edytuj | edytuj kod]- Imperium. Jak Wielka Brytania zbudowała nowoczesny świat, Beata Wilga, Warszawa: Wydawnictwo Sprawy Polityczne 2007, ISBN 978-83-921906-8-4.
- Kolos. Cena amerykańskiego imperium, przeł. Monika Hartman, Beata Wilga, Warszawa: Wydawnictwo Sprawy Polityczne 2010.
- Potęga pieniądza. Finansowa historia świata, przeł. Tomasz Kunz, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2010 (wyd. 2 – 2012).
- Cywilizacja. Zachód i Reszta Świata, przeł. Piotr Szymor, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2013 (tytuł oryginału: Civilization. The West and the Rest).
- Niebezpieczne związki. Pieniądze i władza w świecie nowożytnym 1700-2000, przeł. Wojciech Tyszka, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2015.
- Dom Rothschildów. Prorocy finansów 1798-1848, przeł. Katarzyna Bażyńska-Chojnacka, Piotr Chojnacki, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2016.
- Dom Rothschildów. Bankierzy świata 1849-1999, przeł. Katarzyna Bażyńska-Chojnacka, Piotr Chojnacki, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2016.
- Wielka degeneracja. Jak psują się instytucje i umierają gospodarki, przeł. Wojciech Tyszka, Kraków: Wydawnictwo Literackie 2017.
- Rynek i ratusz. O ukrytej sieci powiązań, która rządzi światem. Wydawnictwo Literackie 2020. ISBN 978-83-08-06989-9
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ BOOK TALK | World-Famous Historian Niall Ferguson on Kissinger [online], The Henry M. Jackson School of International Studies, 8 października 2015 [dostęp 2019-11-28] (ang.).
- ↑ Renowned Historian Niall Ferguson Delivered a Course “China and the World: A Historic Perspective” at Tsinghua SEM - Program news - TSINGHUA MBA [online], gmba.sem.tsinghua.edu.cn [dostęp 2019-11-28] [zarchiwizowane z adresu 2019-11-28] .
- ↑ a b Michael Elliott , The 2004 TIME 100 - TIME, „Time”, 26 kwietnia 2004, ISSN 0040-781X [dostęp 2019-11-28] (ang.).
- ↑ Times Topics, „The New York Times”, ISSN 0362-4331 [dostęp 2019-11-28] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson - Bloomberg [online], Bloomberg.com [dostęp 2021-04-12] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson [online], Hoover Institution [dostęp 2019-11-28] (ang.).
- ↑ Applied History Project [online], Belfer Center for Science and International Affairs [dostęp 2019-11-30] (ang.).
- ↑ GoodFellows: Conversations From The Hoover Institution [online], Hoover Institution [dostęp 2021-04-12] (ang.).
- ↑ Senator John McCain Honors Ayaan Hirsi Ali and Niall Ferguson. [dostęp 2019-11-30].
- ↑ In Memoriam: Senator John McCain [online], www.goacta.org [dostęp 2019-11-30] (ang.).
- ↑ The 6 killer apps of prosperity. Niall Ferguson [dostęp 2019-11-30].
- ↑ Niall Ferguson: The 6 killer apps of prosperity. [dostęp 2019-11-30].
- ↑ Conversation between Kyriakos Mitsotakis and Niall Ferguson during the World Economic Forum in Davos. [dostęp 2020-01-24].
- ↑ Niall Ferguson [online], World Economic Forum [dostęp 2020-01-24] .
- ↑ Davos Open Forum 2010 - Switzerland: Misfit or Model?. [dostęp 2020-01-24].
- ↑ Davos Annual Meeting 2011 - WHAT IF: competitive devaluation becomes the global norm?. [dostęp 2020-01-24].
- ↑ Niall Ferguson , The Meaning of Kissinger, 10 września 2015, ISSN 0015-7120 [dostęp 2019-11-30] (ang.).
- ↑ a b Jacob Heilbrunn , Book Review | 'Kissinger: 1973, the Crucial Year,' by Alistair Horne, „The New York Times”, 16 lipca 2009, ISSN 0362-4331 [dostęp 2019-11-30] (ang.).
- ↑ Chimeryka na rozdrożu [online], biznes.interia.pl [dostęp 2021-09-08] (pol.).
- ↑ Niall Ferguson , Potęga pieniądza. Finansowa historia świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010, s. 286-343 .
- ↑ Conversation with Niall Ferguson, p. 2 of 6 [online], globetrotter.berkeley.edu [dostęp 2021-09-10] .
- ↑ Guido Koller , Virtual History [online], We think History [dostęp 2021-09-10] (ang.).
- ↑ Bernstein on Ferguson, 'Virtual History: Alternatives and Counterfactuals' | H-Law | H-Net [online], networks.h-net.org [dostęp 2021-09-10] .
- ↑ Janet Tassel , The Global Empire of Niall Ferguson. Doing history on a sweeping scale, „Harvard Magazine”, czerwiec 2007, s. 89 .
- ↑ 'What if' is a waste of time [online], the Guardian, 13 marca 2014 [dostęp 2021-09-10] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 32-33 .
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 28 .
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 38-39 .
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 13-15 .
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 7 .
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 43 .
- ↑ Termin „connectography” został zaproponowany przez Paraga Khanna w jego pracy Connectography: Mapping The Future of Global Civilization z 2016 roku.
- ↑ Niall Ferguson , Rynek i ratusz. O ukrytej sieci powiązań, która rządzi światem, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020, s. 35 .
- ↑ Scaling the tower [online], newhumanist.org.uk [dostęp 2021-09-11] (ang.).
- ↑ Deirdre N. McCloskey , Review: The Great and the Good, „Wall Street Journal”, 12 stycznia 2018, ISSN 0099-9660 [dostęp 2021-09-11] (ang.).
- ↑ The Square and the Tower: Networks and Power, from the Freemasons to Facebook | Navarra Center for International Development [online], ncid.unav.edu [dostęp 2021-09-11] .
- ↑ Leadership in the Age of Social Networks [online], Afterburner, 27 marca 2018 [dostęp 2021-09-11] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson , Rynek i ratusz. O ukrytej sieci powiązań, która rządzi światem, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020, s. 41 .
- ↑ Brendan Mackie , Network Guys [online], 11 czerwca 2018 [dostęp 2021-09-11] .
- ↑ Civilisation: is the West History?, Channel 4, Review [online], www.telegraph.co.uk [dostęp 2021-09-08] .
- ↑ Niall Ferguson's NetWorld | PBS [online], Niall Ferguson's NetWorld [dostęp 2021-09-08] .
- ↑ Chimerica Media , Chimerica Media - Documentaries, History, Video and Film Production [online], Chimerica Media [dostęp 2021-09-08] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson wins International Emmy for ‘The Ascent of Money’ [online], Harvard Gazette, 3 grudnia 2009 [dostęp 2021-09-08] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson [online], IMDb [dostęp 2021-09-08] .
- ↑ Henry Kissinger watches historian Niall Ferguson marry Ayaan Hirsi Ali under a fatwa [online], www.telegraph.co.uk [dostęp 2021-09-07] .
- ↑ Hugh Linehan , If you think we’ve just had ‘a year like no other’, you need a history lesson [online], The Irish Times [dostęp 2021-09-07] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson , Cywilizacja. Zachód i reszta świata, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013, s. 24 .
- ↑ Katie Nicholl , The history man and fatwa girl: How will David Cameron take news that think-tank guru Niall Ferguson has deserted wife Sue Douglas for Somali feminist? [online], Mail Online [dostęp 2021-09-07] .
- ↑ Sue Douglas , Horses saved my soul: She lost her career, her famous husband and almost her life. But one thing helps Sue Douglas put her life in perspective [online], Mail Online [dostęp 2021-09-07] .
- ↑ 'I set out on a beautiful day to ride my horse. It nearly cost me my life' [online], www.scotsman.com [dostęp 2021-09-07] (ang.).
- ↑ Niall Ferguson , Britain Trumped: I’m an American citizen at last | Niall Ferguson | Journalism [online], Niall Ferguson [dostęp 2019-11-30] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 0000000122795316
- VIAF: 46914452
- LCCN: n94028195
- GND: 120960087
- NDL: 01115461
- LIBRIS: c9prv98w2cpndhq
- BnF: 134926635
- SBN: TO0V164099
- NLA: 35340394
- NKC: xx0000573
- BNE: XX1531925
- NTA: 155764594
- BIBSYS: 90873898
- CiNii: DA09061434
- Open Library: OL66424A
- PLWABN: 9810610173305606
- NUKAT: n98002960
- J9U: 987007261016305171
- PTBNP: 1308772
- CANTIC: a11056198
- LNB: 000017797
- NSK: 000393397
- CONOR: 16489571
- ΕΒΕ: 268653
- BLBNB: 000475066
- KRNLK: KAC200203072
- LIH: LNB:UOc;=Bd