Niemiecki Michel
![Niemiecki_Michel flaga](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Michel_z_flag%C4%85_Niemiec.jpg)
Niemiecki Michel (niem. der deutsche Michel, Deutscher Michel) – postać fikcyjna, narodowe uosobienie Niemca[1].
Narodowy symbol
[edytuj | edytuj kod]Po raz pierwszy o niemieckim Michelu wspomina w 1541 roku w swoim zbiorze przysłów Sebastian Franck. Opisuje go jako nierozgarniętego ospałego prostaka, nie znającego żadnych języków obcych. W XVII wieku zmienia się wizerunek Michela. Staje się on personifikacją mieszczańskich cnót i niemieckiego patriotyzmu. Dobroduszny i dzielny Michel posługuje się językiem ojczystym i sprzeciwia się rozpowszechnianiu obcych języków i obcej kultury[2][3][4].
Napływ wyrazów obcych do niemczyzny w XVII wieku wywołał niepokój nie tylko wśród elitarnych stowarzyszeń językowych jak Towarzystwo Owocodajne, ale znalazł też wyraz w tekstach ludowych. Około roku 1638 pojawił się tekst satyryczny Ein new Klagelied. Teutsche Michel genannt, wider alle Sprachverderber (…) napisany w konwencji skargi na używanie wyrazów obcych w języku niemieckim. Zależnie od zachowanej wersji tekst liczy 50 do 55 wierszy i został napisany w używanym na południu Niemiec języku górnoniemieckim (Oberdeutsch). Zachowało się jedenaście wersji tekstu, m.in. w Augsburgu, Kolonii, Innsbrucku. W tym rymowanym tekście umieszczono wiele wyrazów obcych, i to z ich powodu ów niemiecki Michel wyraża swoje ubolewanie. Już w początkowych wersetach jest mowa o hańbie, jaką okrywają się ludzie w Niemczech, którzy na każdym kroku chcą się posługiwać obcymi językami:
Ich teutscher Michel / versteh schier nihel /
In meinem Vatterland / es ist ein schand.
Man thut jetzt reden / als wie die Schweden /
In meinem Vatterland / pfuy dich der schand
Fast jeder Schneider / will jetztund leyder
Der Sprach erfahren sein / und redt Latein,
Wälsch und Französisch / halb Japonesisch …[5][6]
Z kolei w XIX wieku przed rewolucją w 1848 stał się niemiecki Michel symbolem gnuśnego apolitycznego mieszczucha-filistra. To się zmienia podczas rewolucji marcowej – na karykaturach prasowych Michel zamiast szlafmycy z frędzlami ma na głowie hełm albo czapkę jakobinów. W XX wieku niemiecki Michel bierze udział w I wojnie światowej, a po przegranej wojnie wraca jako wyśmiewany i godny pożałowania pechowiec. W 1936 roku naziści ucinają historię dobrodusznego lecz głupkowatego chłopa. Wydają rozporządzenie o zakończeniu jego legendy. Mimo to niemiecki Michel przeżył III Rzeszę, przeżył zimną wojnę i zjednoczenie Niemiec. Pozostał prototypem Niemca na wszystkie czasy[4][7].
Narodowy symbol „niemieckiego Michela”, inaczej niż amerykański „wuj Sam” czy francuska „Marianna” to ilustracja wyobrażenia Niemców o samych sobie i poza granicami Niemiec jest prawie nieznany[8].
Geneza nazwy
[edytuj | edytuj kod]Tomasz Szarota wysuwa hipotezę, że nazwa der deutsche Michel może mieć związek z Włochami i Francją, z negatywnymi opiniami Włochów epoki odrodzenia na temat ówczesnych Niemców, których uważano za prostaków nadużywających alkoholu. Włoskie michelaccio znaczące tyle co „włóczęga lubiący sobie pojeść i popić”, symbol człowieka gardzącego pracą i wiodącego beztroskie dostatnie życie, zostało więc przeniesione na stereotyp Niemca[9]. Ten włoski wyraz kojarzy Szarota z kolei z francuskim miquelot („pielgrzym podążający do kultu archanioła Michała”). Ta najpierw neutralna francuska nazwa przybrała prawdopodobnie w XVI wieku znaczenie negatywne („włóczęga, żebrak”). A dużą część pielgrzymujących do klasztoru Mont-Saint-Michel stanowili Niemcy, przez Francuzów często krytycznie oceniani. Tak więc nazwa der deutsche Michel mogła powstać z włoskiej michelaccio, której znaczenie wywodzi się z francuskiego miquelot[7]. To jest jednak tylko hipoteza polskiego historyka.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tomasz Szarota: Niemiecki Michel. Dzieje narodowego symbolu i autostereotypu. Warszawa 1988 (pol.).
- ↑ T Szarota , Niemiecki Michel. Dzieje ..., Warszawa 1988, s. 72 [dostęp 2024-02-12] (pol.).
- ↑ Ryszard Lipczuk , Walka z wyrazami obcymi w Niemczech – historia i współczesność, Kraków: Universitas, 2014, s. 27 [dostęp 2024-02-12] (pol.).
- ↑ a b Stichtag - Im Jahr 1541: Der deutsche Michel wird erstmals schriftlich erwähnt [online], www1.wdr.de, 31 grudnia 2016 [dostęp 2024-02-12] (niem.).
- ↑ William J Jones , Sprachhelden und Sprachverderber. Dokumente zur Erforschung des Fremdwortpurismus im Deutschen (1478 – 1750), Berlin - New York 1995, s. 138-139 [dostęp 2024-02-12] (niem.).
- ↑ Ryszard Lipczuk , Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen, Frankfurt a. M.: Peter Lang, 2007, s. 39 (niem.).
- ↑ a b Tomasz Szarota: Kwartalnik Historyczny 1987, s.49-70
- ↑ Der deutsche Michel – DW – 23.11.2012 [online], dw.com [dostęp 2024-04-10] (niem.).
- ↑ Tomasz Szarota, Kwartalnik Historyczny 1987, s. 63
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- William Jervis Jones (red): Sprachhelden und Sprachverderber. Dokumente zur Erforschung des Fremdwortpurismus im Deutschen (1478 – 1750). Berlin - New York, 1995.
- Ryszard Lipczuk: Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen. Frankfurt a. M.: Peter Lang, 2007. ISBN 978-3-631-573884.
- Ryszard Lipczuk: Walka z wyrazami obcymi w Niemczech – historia i współczesność. Kraków: Universitas, 2014. ISBN 97883-242-2332-9.
- Tomasz Szarota: Niemiecki Michel. Dzieje narodowego symbolu i autostereotypu. Warszawa 1988.
- Tomasz Szarota: Wokół genezy określenia "der deutsche Michel", [w:] Kwartalnik Historyczny 1987, s. 49-70.