Ostróżeczka polna
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
ostróżeczka polna |
Nazwa systematyczna | |
Consolida regalis S.F. Gray Nat. arr. Brit. pl. 2:711. 1821 |
Ostróżeczka polna, ostróżka polna[3] (Consolida regalis, właśc. Delphinium consolida L.[4]) – gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Występuje w stanie dzikim w środkowej Europie. W Polsce pospolita na całym niżu. W polskiej florze jest archeofitem[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Consolida_regalis_Ostr%C3%B3%C5%BCeczka_polna_2020-06-14_05_%28cropped%29.jpg/180px-Consolida_regalis_Ostr%C3%B3%C5%BCeczka_polna_2020-06-14_05_%28cropped%29.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Consolida_regalis_subsp._regalis_sl3.jpg/180px-Consolida_regalis_subsp._regalis_sl3.jpg)
- Łodyga
- Wzniesiona i rozgałęziająca się o wysokości do 70 cm.
- Liście
- Potrójnie trójsieczne, podzielone na równowąskie łatki.
- Kwiaty
- Grzbieciste, niebieskie lub różowoniebieskie kwiaty w luźnych gronach. 5-działkowy kielich o jajowatych działkach, górna z nich zakończona jest ostrogą skierowaną ku tyłowi, lekko zagiętą do przodu. Korona składa się z dwóch zrośniętych płatków, z tyłu zakończonych ostrogą schowaną pod ostrogą kielicha. Przysadki kwiatowe dużo krótsze od szypułek.
- Owoc
- Spłaszczony mieszek o długości ok. 1 cm, zawierający ciemnobrunatne nasiona o długości ok. 2 mm.
- Korzeń
- Wrasta w ziemię do głębokości 50 cm, dzięki czemu roślina może przetrzymać długie okresy suszy.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Consolida_regalis_subsp._regalis_sl1.jpg/220px-Consolida_regalis_subsp._regalis_sl1.jpg)
Roślina jednoroczna, czasami dwuletnia. Kwitnie od czerwca do września. Przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki[6](głównie trzmiele). Siedlisko: brzegi dróg, wysypiska, suche ugory oraz w zbożach jako chwast segetalny[6]. Roślina wapieniolubna i wskaźnikowa gleb ilastych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu Centaureatlia cyanii i Ass. Consolido-Brometum[7]. Roślina słabo trująca: Całe ziele, nasiona oraz kwiaty zawierają alkaloidy mogące powodować podrażnienia skóry[8].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Roślina lecznicza. Ziele (Herba Consolidae) zawiera alkaloidy i saponiny[9]. W weterynarii oraz w medycynie ludowej stosowano je do zwalczania pasożytów zewnętrznych[9]. Wyciąg z ziela znajduje się w stosowanym obecnie preparacie delacet przeciw wszom.
- Kwiatów używano dawniej do barwienia sukna na zielono, a po zmieszaniu z ałunem na niebiesko[6].
Zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]Obecnie roślina silnie przetrzebiona przez herbicydy stosowane do ochrony upraw rolnych przed chwastami. Mniej szkodzi jej koszenie; po skoszeniu wypuszcza boczne pędy, które kwitną i owocują[6]. Aby uchronić ją przed całkowitym wyginięciem tworzone są specjalne ogródki chwastów.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b c d Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- ↑ a b Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
- BioLib: 38332
- EoL: 594643
- EUNIS: 177229
- Flora of North America: 220003259
- FloraWeb: 1627
- GBIF: 3033835
- identyfikator iNaturalist: 147325
- IPNI: 710286-1
- ITIS: 18762
- NCBI: 984867
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2735708
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:710286-1
- Tela Botanica: 21796
- identyfikator Tropicos: 27100361
- USDA PLANTS: CORE2
- CoL: XV87