Witold Grabowski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
19 marca 1898 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
25 października 1966 |
Minister sprawiedliwości, naczelny prokurator | |
Okres |
od 16 maja 1936 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca |
Władysław Sikorski (na uchodźstwie) |
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Gr%C3%B3b_Witolda_Grabowskiego.jpg/238px-Gr%C3%B3b_Witolda_Grabowskiego.jpg)
Witold Jerzy Grabowski (ur. 19 marca 1889 w Suchumi, zm. 25 października 1966 w Londynie) – polski prawnik, minister sprawiedliwości, naczelny prokurator od 16 maja 1936 do 30 września 1939, oskarżyciel w procesie brzeskim.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem Włodzimierza Romana i Janiny z domu Kossowskiej. Do gimnazjum uczęszczał w Batumi i Rostowie nad Donem[1], którą Szkołę średnią ukończył z odznaczeniem. Egzamin maturalny zdał 2 maja 1915 r. Następnie rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim w Rostowie (ewakuowanym z Warszawy), które przerwał po dwóch latach nauki. W tym czasie był członkiem organizacji Polska Młodzież Akademicka „Polonia”. Następnie studiował prawo. Został aresztowany przez bolszewików w Rostowie i skazany na śmierć, lecz uciekł przed wymierzeniem kary. Ponownie aresztowano go w Taganrogu, jednak jeszcze raz zbiegł. Porzucił studia prawnicze[2].
Lata 1915-1920
[edytuj | edytuj kod]W czasie wojny domowej w Rosji walczył w 4 Dywizji Strzelców Polskich pod komendą gen. Żeligowskiego[1] na Kubaniu i w 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich. Brał udział w walkach na Kubaniu; przez Odessę i Rumunię przybył do Polski. W 1919 podjął pracę jako referent werbunkowo-zaciągowy w Zarządzie Cywilnym Ziem Wschodnich okręgu mińskiego[1] Otrzymał dzięki Władysławowi Raczkiewiczowi[3].
II Rzeczpospolita
[edytuj | edytuj kod]W 1920 r. ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego, gdzie służył w randze podoficera w 216. Pułku Artylerii Polowej, biorąc udział w walkach o Wilno[1].Trzy lata później został przeniesiony do rezerwy w stopniu podporucznika.
Po zakończeniu służby wojskowej pracował w Departamencie Administracji Zarządu Terenów Przyfrontowych i Etapowych oraz Delegaturze Rządu Rzeczypospolitej Polskiej przy rządzie tzw. Litwy Środkowej ( 20.12.1920 – 16.09.1921), skąd przeszedł do Delegatury Okręgowej Izby Kontroli Państwa w Wilnie[1]. Tam 25 lutego 1924 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Stefana Batorego. 4 lipca minister sprawiedliwości mianował go aplikantem w Sądzie Apelacyjnym w Wilnie. Dwa lata później ukończył aplikację sądową. W tym samym roku został p.o. podprokuratora w Sądzie Okręgowym w Warszawie. W 1927 objął tożsame stanowisko w Piotrkowie Trybunalskim'"`UNIQ--nowiki-00000019-QINU`"'1'"`UNIQ--nowiki-0000001A-QINU`"', a w 1928 r. mianowano go wiceprokuratorem Sądu Okręgowego w Warszawie. Dwa lata później brano go wiceprokuratorem Sądu Apelacyjnego w Warszawie[2].
W procesie brzeskim był jednym z dwóch prokuratorów (wraz z Robertem Rauze).Grabowski najczęściej polemizował z obrońcami oskarżonych, kończył przemowy oskarżycielskie oraz wniósł o skazanie oskarżonych[3].
Od 16 maja 1936 do wybuchu wojny był naczelnym prokuratorem oraz ministrem sprawiedliwości w rządzie Felicjana Sławoja Składkowskiego. Grabowski był brany pod uwagę jako ewentualny premier po dymisji rządu. jako minister w 1937 r. zwrócił się do niego Wacław Sieroszewski z prośbą o cofnięcie konfiskaty broszury Marii Jahanne Wielopolskiej Biskup Sapieha, gdyż - jego zdaniem - została napisana zgodnie ze stanowiskiem propaństwowy[2]. W marcu 1939 r. wydał polecenie aresztowania Wincentego Witosa, który nielegalnie, po zajęciu Czech i Moraw przez wojska III Rzeszy, wrócił do Polski. Pod koniec 1939 zapowiedział uporządkowania stanu prawnego w postaci Zbioru Praw Rzeczypospolitej Polskiej. W tym celu powołał specjalną komisję[3].
Oprócz funkcji ministra, był także senatorem V kadencji powołanym przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz członkiem Klubu Parlamentarnego Obozu Zjednoczenia Narodowego (1938–1939)[2].
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]We wrześniu 1939 r. Grabowski wraz z rządem po wyjeździe z Warszawy (6/7.09.1939) dotarł najpierw do Lublina, później do Łucka, a następnie Dubna, gdzie wyznaczono siedzibę Ministerstwa Sprawiedliwości. Po agresji ZSRR na Polskę 18 września 1939 w Kutach przekroczył wraz z rządem RP granicę polsko-rumuńską. Został internowany w Slănic Moldova, później zaś w Băile Herculane. 8 listopada wrócił się do attaché wojskowego w Bukareszcie, płk. Tadeusza Zakrzewskiego, z wnioskiem o przyjęcie do Wojska Polskiego. Otrzymał odmowną decyzję Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego. Nie zgadzając się decyzją, Grabowski napisał pismo do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Władysława Raczkiewicza[2]. Odpowiedzi nie było do czerwca 1940, gdy zdecydowano o ewakuacji dawnego rządu II RP. Grabowski otrzymał w Bukareszcie paszport na nazwisko Józef Gont i wraz ze Sławojem Składkowskim zostali ewakuowani, najpierw do Turcji, a następnie do Palestyny. W Stambule starał się o zgodę na przyjęcie do wojska brytyjskiego. Po początkowej akceptacji, ostatecznie Anglicy odmówili. Jednakże 3.10.1940 r. Sikorski wyraził zgodę na przyjęcie Grabowskiego do wojska w stopniu szeregowca[3]. 14 listopada został przydzielony do Ośrodka Zapasowego Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w Latrun, gdzie służył w Legii Oficerskiej. Nie trwało to długo, gdyż w marcu 1941 r., podczas posiedzenia Rady Narodowej służba piłsudczyków w Wojsku Polskim została poddana krytyce ze strony ludowców. W konsekwencji, w maju tego roku Grabowski został przeniesiony do tzw. II grupy, a więc oficerów bez przydziału, bez funkcji, ze zmniejszonymi poborami[2].
Życie na emigracji
[edytuj | edytuj kod]W latach 1943–1945 był prezesem Sądu Okręgowego w Asmarze. Służbę w wojsku ukończył w 1948 r. Następnie otrzymał angaż w brytyjskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych w Departamencie Afryki. Dwuletni cywilny kontrakt gwarantował mu stanowisko szefa sądownictwa w okupowanej Erytrei. w 1949 r. otrzymał obywatelstwo brytyjskie[2].
W latach 1955–1961 był prezesem Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Addis Abebie (Etiopia) i uczestniczył w kodyfikacji prawa etiopskiego[3].
W kwietniu 1966 r. zrezygnował z pracy i wyjechał do Londynu, gdzie zmarł. Został pochowany na cmentarzu Putney Vale Cementary (kwatera U, grób 1060)[4].
Życie prywatne[3]
[edytuj | edytuj kod]Żonaty był Ireną z domu Konarzewską, która pracowała w USA, m.in. w Sekcji Polskiej Rozgłośni „Głos Ameryki” i współtworzyła Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Z tego małżeństwa narodziła się córka.
Grabowski był wyznania rzymskokatolickiego. Znał języki francuski, rosyjski oraz niemiecki.
Był pasjonatem gry w szachy. Podczas studiów uczestniczył w turniejach uniwersyteckich. Pasję tę rozwijał w latach 30. XX w., będąc członkiem Rady Naczelnej Polskiego Związku Szachowego, a od 1938 r. jego prezesem( dzięki płk. dr. Marianowi Steiferowi). Jedna z jego partii została opublikowana na łamach „Polski Zbrojnej”.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Korony Rumunii 1 klasy[3]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 225 .
- ↑ a b c d e f g Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939 [online], polona.pl [dostęp 2023-10-03] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939 [online], polona.pl [dostęp 2023-09-27] (pol.).
- ↑ Opracowanie stanu zachowania grobów rządowych w Wielkiej Brytanii [online], Fundacja "Pomoc Polakom na Wschodzie" im. Jana Olszewskiego [dostęp 2023-07-14] (pol.).
Bibliografia, linki
[edytuj | edytuj kod]- Grabowski Witold w: Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (redakcja naukowa Jacek M.Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana), Warszawa 1994, wyd. BGW, ISBN 83-7066-569-1, t. I s. 39-40.
- Witold Grabowski (witryna Senatu RP)
- Witold Grabowski. „W Służbie Penitencjarnej”. Nr 3, s. 2, 1 czerwca 1936.
- Tadeusz Wolsza, Arcymistrzowie, mistrzowie, amatorzy... Słownik biograficzny szachistów polskich, tom 2, Wydawnictwo DiG, Warszawa 1996
- Absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie
- Członkowie władz II Rzeczypospolitej internowani w Rumunii w czasie II wojny światowej
- Ludzie urodzeni w Batumi
- Ministrowie sprawiedliwości II Rzeczypospolitej
- Naczelni prokuratorzy II Rzeczypospolitej
- Polacy – uczestnicy kampanii afrykańskiej 1940–1943
- Politycy Obozu Zjednoczenia Narodowego
- Polscy działacze szachowi
- Sędziowie II Rzeczypospolitej
- Porucznicy piechoty Polskich Sił Zbrojnych
- Senatorowie V kadencji (1938–1939)
- Urodzeni w 1898
- Urzędnicy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich
- Zmarli w 1966
- Pochowani na Putney Vale Cemetery w Londynie