Alkinet
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Alkyne_General_Formulae_V.1.png/220px-Alkyne_General_Formulae_V.1.png)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Acetylene-3D-vdW.png/220px-Acetylene-3D-vdW.png)
Alkinet janë hidrokarbure që kanë të paktën një lidhje trefishe në mes të dy atomeve të karbonit, me formulënCnH2n-2. Të alkinet janë historikisht të njohur si acetilen ose acetileni në varg, edhe pse emri acetilen po përdoret edhe për t'iu referuar posaçërisht anëtar i vargut të thjesht, i njohur si etin (C2H2) duke përdorur nomenklaturë zyrtare të IUPAC .
Vetit kimike
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ndryshe nga alkanët, dhe ndryshe në një shkallë më të vogël nga alkenët, alkinët janë të paqëndrueshme dhe reaktive . Përfundimi i alknëve dhe acetilenit janë acide të forta dhe kanë konstantë (pKa) me vlerave (25) në mes të amoniakut me (35) dhe etanolit me (16).
Emërtimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ngjajshëm si dhe hidrokarburet tjera edhe alkinet emërtohen në bazë të numrave greko-latin duke ju shtuar prapashtesat IN për alkinët dhe INIL për alinët radikal.
Nr | Emri greko-latin | Alkinët | n = | FormulaCnH2n - 2 | Radikalët e alkinëve | n = | FormulaCnH2n - 3 |
---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Meta | / | / | / | / | / | / |
2 | Eta | Etin | n = 2 | C2H2 | Etinil - radikal | n = 2 | C2H |
3 | Propa | Propin | n = 3 | C3H4 | Propinil - radikal | n = 3 | C3H3 |
4 | Buta | Butin | n = 4 | C4H6 | Butinil - radikal | n = 4 | C4H5 |
4 | Penta | Pentin | n = 5 | C5H8 | Pentenil - raikal | n = 5 | C5H7 |
6 | Heksa | Heksin | n = 6 | C6H10 | Heksinil - radikal | n = 6 | C6H9 |
7 | Hepta | Heptin | n = 7 | C7H12 | Heptinil - radikal | n = 7 | C7H11 |
8 | Okta | Oktin | n = 8 | C8H14 | Oktinil - radikal | n = 8 | C8H13 |
9 | Nona | Nonin | n = 9 | C9H16 | Noninil - radikal | n = 9 | C9H15 |
10 | Deka | Dekin | n = 10 | C10H18 | Dekinil - radikal | n = 10 | C10H17 |
Sintezimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Reaksionet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Alkinet janë të përfshirë në shumë reaksione organike.
- Reaksionet elektrofile të shtimit
- Shtimin e hidrogjenit për të dhënë alkenë apo alkanë . Një katalizator efektiv është për shembull Lindlar katalizator (katalizator homogjen) , në konvertimin e fenilacetilenit dhe stirenit.
![Application Lindlar Catalyst](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/b6/400px-ApplicationLindlarCatalyst.svg.png)
- Shtimin e halogjeneve për t'i dhënë alkil halid(halogjenalkanë)
- Shtimin e hidrogjenit halidet(halogjenalkanë) përkatëse për t'i dhënë alkil halid(halogjenalkanë)
- Reagimi Nikolas
...etj
![Alkini hidroliz](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/AlkyneHydrolysis.svg/400px-AlkyneHydrolysis.svg.png)
...