Klajpeda
![]() |
Klajpeda litv. Klaipėda | |
---|---|
![]() Centar Klajpede | |
Administrativni podaci | |
Država | ![]() |
Okrug | Okrug Klajpeda |
Opština | {{{opština}}} |
Stanovništvo | |
Stanovništvo | |
— | 187.442 (2.005) |
Geografske karakteristike | |
Koordinate | 55° 42′ 00″ S; 21° 08′ 00″ I / 55.7° S; 21.133333° I |
Površina | 98,35 (širi deo grada 1.938,5) km2 |
Veb-sajt | |
Zvanična prezentacija grada |
Klajpeda (litv. Klaipėda, nem. Memel, rus. Клайпеда, polj. Kłajpeda) je treći grad po veličini u Litvaniji, smešten u njenom zapadnom delu. Grad je upravno središte istoimenog Klajpeda okruga.
Klajpeda je i jedina velika luka Litvanije, smeštena na obalama Baltičkog mora. Luka Klajpeda danas povezuje Litvaniju sa Švedskom, Danskom i Nemačkom. Pored grada se nalaze popularna odmarališta Neringa i Palanga.
Poreklo naziva
[uredi | uredi izvor]Drevni, nemački naziv grada je Memel, koji izveden od naziva tevtonskog zamka na mestu današnjeg grada, Memelburga. Smatra se da je naziv kuronijskog porekla. Dati naziv kao službeni naziv grada bio od 1252—1923. i od 1939—1945..
Litvanski oblik Klajpeda se koristi u litvanskim izvorima od 15. veka. Kao jedini u zvaničnoj upotrebi od 1945. godine.
Geografija
[uredi | uredi izvor]Klajpeda je smeštena u zapadnom delu Litvanije. Od glavnog grada Vilnjusa grad je udaljen 310 km zapadno, a od Kaunasa, drugog po veličini grada u državi, 215 km zapadno.
Reljef: Grad Klajpeda se nalazi u jugoistočnom delu Baltičkog mora. Grad se obrazovao u ravničarskom, nekad močvarnom području, na severnom kraju Kurskog zaliva, koji je odeljen Kurskom prevlakom od glavnine mora. Strateški, Klajpeda je postavljena na ulazu u zaliv, pa se iz nje nadzire veliki deo ovog dela Baltika.
Klima: U Kaunasu vlada kontinentalna klima.
Vode: Klajpeda je smeštena na Baltičkom moru. Grad je velika luka, a severno od grada pruža se „litvanska rivijera“ (Palanga, Neringa).
Istorija
[uredi | uredi izvor]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Klaipeda_port.jpg/270px-Klaipeda_port.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Klaipeda_Panorama.jpg/270px-Klaipeda_Panorama.jpg)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Klaip%C4%97da_merkata_strato_%28turgaus_gatv%C4%97%29_2.jpg/270px-Klaip%C4%97da_merkata_strato_%28turgaus_gatv%C4%97%29_2.jpg)
Kroz skoro celu istoriju Klajpeda je bila deo Pruske, Nemačke i Litvanije. Arhitektura u gradu je slična građevinama u Engleskoj, Danskoj i Nemačkoj.
Oblast su u 7. veku naselila baltička plemena. Tevtonski vitezovi su podigli zamak Memelburg na tom mestu 1252. godine. U sledećem razdoblju oko grada se obrazovalo gradsko naselje Memel, nastanjeno Nemcima, dok je okruženje ostalo litvansko. Između dva naroda je često dolazi do sukoba. 1379. godine grad su preuzeli litvanski kneževi. Na kraju, 1422. godine sporazumno je određena granica između tevtonskog Memela i litvanskog zaleđa, koja se održala sledećih 500 godina.
U 16. veku, stanovništvo Memela je prihvatilo luteranstvo. Gradsko stanovništvo bilo je poznato po obradi drveta. U sledećem razdoblju grad je doživeo privredni i kulturni procvat, prekinut Tridesetogodišnjim ratom u 17. veku. Grad je 1773. godine postao deo Istočne Pruske. Međutim, krajem 19. veka grad počinje zaostajati kao najseverniji i najistočniji grad u tadašnjoj Nemačkoj carevini. Grad je i dalje zadržao izraziti nemački karakter.
Posle Prvog svetskog rata oblast Memela je stavljena pod međunarodnu upravu. Novoosnovana Litvanija je 1923. godine zauzela celu oblast i zvanično je priključila sebi sledeće godine. Grad dobija dvojni naziv Memel - Klajpeda. U ovim godinama dolazi do neprijateljstva Nemaca i Litvanaca u oblasti Memela. Sve ovo je završeno ultimatumom Ribentropa Litvaniji 1939. godine, kojom je oblast Memela vraćena Nemačkoj. Međutim, već 1945. godine SSSR je zauzeo Memel, sada Klajpedu. U to vreme su matični Nemci iseljeni u maticu, a u grad su se doselili Litvanci i drugi narodi iz Sovjetskog Saveza (uglavnom Rusi i Belorusi). Posle sticanja nezavisnosti, Klajpeda je postala treći po veličini grad i najveća luka Litvanije, ali je grad pretrpeo sunovrat privrede i osipanje stanovništva.
Stanovništvo
[uredi | uredi izvor]![]() | Ovaj odeljak bi trebalo proširiti. Možete pomoći dodavanjem sadržaja. |
Godina |
---|
Stanovništvo |
Danas je Klajpeda treći po veličini grad Litvanije i ima 187.442 (2005. g.), dok je pre imao 207.100 (1992. g.).
Etnički sastav: Tokom 20. veka došlo je do znatnih promena u etničkoj slici grada. Dok su na njegovom početku Nemci bili pretežno stanovništvo, danas su to narodi bivšeg Sovjetskog Saveza sa litvanskom većinom:
Galerija
[uredi | uredi izvor]-
Staro jezgro Klajpede
-
Gradsko pozorište
-
Pravoslavni Hram svetonikolskog pokrova
-
Oblakoder Pilsotas
Poznate ličnosti
[uredi | uredi izvor]- Fridrih Vilhelm Avgust Argelander (de:Friedrich Wilhelm August Argelander)
- deda i otac Imanuela Kanta
- Simon Dah (en:Simon Dach)
Partnerski gradovi
[uredi | uredi izvor]Manhajm
Lijepaja
Debrecin
Kuji
Karlskruna
Libek
Klivlend
Čerepovec
Gdinja
Kege
Kalinjingrad
Kotka
North Tyneside
Mogiljov
Ščećin
Lajpcig
Odesa
Ćingdao
Merida
Reference
[uredi | uredi izvor]Stanovništvo
[uredi | uredi izvor]Spoljašnje veze
[uredi | uredi izvor]- Zvanični veb-sajt
- (jezik: engleski) www.ku.lt Univerzitet u Klajpedi