Hõm chảo
Hõm chảo là vùng trũng giống hình một chiếc chảo lớn, tạo ra do sự phun trào của bể chứa magma. Sự hình thành hõm chảo là một sự kiện hiếm gặp, chỉ xảy ra vài lần mỗi thế kỷ.[1] Chỉ có bảy vụ hình thành hõm chảo xảy ra từ 1911 đến 2016[1], gần đây nhất là ở núi lửa Kīlauea ở Hawaii vào năm 2018.[2]
Một hõm chảo có thể trông giống như một miệng núi lửa ngoại trừ việc hõm chảo được tạo ra bằng cách nổ ra bên ngoài chứ không phải bằng cách sụt lún vào bên trong.[3]
Từ nguyên
[sửa | sửa mã nguồn]Thuật ngữ tiếng Anh caldera (/kɔːlˈdɛrə,
Sự hình thành của hõm chảo
[sửa | sửa mã nguồn]![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Origin_of_volcanic_caldera_via_analogue_model.gif/220px-Origin_of_volcanic_caldera_via_analogue_model.gif)
![](http://178.128.105.246/cars-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Caldera_formation.gif/220px-Caldera_formation.gif)
Sự khoáng hoá của hõm chảo
[sửa | sửa mã nguồn]Một số hòm chảo được biết đến là nơi chứa các mỏ quặng phong phú. Các chất lỏng giàu kim loại có thể lưu thông qua miệng núi lửa, tạo thành các mỏ quặng thủy nhiệt của các kim loại như chì, bạc, vàng, thủy ngân, lithi và uranium.[7] Một trong những hõm chảo khoáng hóa được bảo tồn tốt nhất trên thế giới là Hồ Sturgeon ở Tây Bắc Ontario, Canada, được hình thành từ thời Neoarchean khoảng 2,7 tỷ năm trước.[8] Trong lĩnh vực núi lửa San Juan, các mạch quặng bị lấp đầy bởi các vết đứt gãy liên quan đến một số hõm chảo, với sự khoáng hóa lớn nhất diễn ra gần các vết xâm nhập silic và trẻ nhất liên quan đến mỗi hõm chảo.[9]
Ghi chú
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ Cuốn sách của Leopold von Buch Physical Description of the Canary Isles xuất bản vào năm 1825.
Chú thích
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ a b Gudmundsson, Magnús T.; Jónsdóttir, Kristín; Hooper, Andrew; Holohan, Eoghan P.; Halldórsson, Sæmundur A.; Ófeigsson, Benedikt G.; Cesca, Simone; Vogfjörd, Kristín S.; Sigmundsson, Freysteinn; Högnadóttir, Thórdís; Einarsson, Páll; Sigmarsson, Olgeir; Jarosch, Alexander H.; Jónasson, Kristján; Magnússon, Eyjólfur; Hreinsdóttir, Sigrún; Bagnardi, Marco; Parks, Michelle M.; Hjörleifsdóttir, Vala; Pálsson, Finnur; Walter, Thomas R.; Schöpfer, Martin P. J.; Heimann, Sebastian; Reynolds, Hannah I.; Dumont, Stéphanie; Bali, Eniko; Gudfinnsson, Gudmundur H.; Dahm, Torsten; Roberts, Matthew J.; Hensch, Martin; Belart, Joaquín M. C.; Spaans, Karsten; Jakobsson, Sigurdur; Gudmundsson, Gunnar B.; Fridriksdóttir, Hildur M.; Drouin, Vincent; Dürig, Tobias; Aðalgeirsdóttir, Guðfinna; Riishuus, Morten S.; Pedersen, Gro B. M.; van Boeckel, Tayo; Oddsson, Björn; Pfeffer, Melissa A.; Barsotti, Sara; Bergsson, Baldur; Donovan, Amy; Burton, Mike R.; Aiuppa, Alessandro (15 tháng 7 năm 2016). “Gradual caldera collapse at Bárdarbunga volcano, Iceland, regulated by lateral magma outflow” (PDF). Science. 353 (6296): aaf8988. doi:10.1126/science.aaf8988. hdl:10447/227125. PMID 27418515. S2CID 206650214.
- ^ Shelly, D.R.; Thelen, W.A. (2019). “Anatomy of a Caldera Collapse: Kīlauea 2018 Summit Seismicity Sequence in High Resolution”. Geophysical Research Letters. 46 (24): 14395–14403. Bibcode:2019GeoRL..4614395S. doi:10.1029/2019GL085636. S2CID 214287960.
- ^ “Glossary of Terms: C”. physicalgeography.net. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2021.
- ^ a b c Cole, J; Milner, D; Spinks, K (tháng 2 năm 2005). “Calderas and caldera structures: a review”. Earth-Science Reviews. 69 (1–2): 1–26. doi:10.1016/j.earscirev.2004.06.004.
- ^ Smith, Robert L.; Bailey, Roy A. (1968). "Resurgent Cauldrons". Geological Society of America Memoirs. 116: 613–662. doi:10.1130/MEM116-p613.
- ^ von Buch, L. (1820). Ueber die Zusammensetzung der basaltischen Inseln und ueber Erhebungs-Cratere. Berlin: Đại học Lausanne. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2021.
- ^ John, D. A. (ngày 1 tháng 2 năm 2008). “Supervolcanoes and Metallic Ore Deposits”. Elements. 4 (1): 22. doi:10.2113/GSELEMENTS.4.1.22.
- ^ Ron Morton. "Caldera Volcanoes". Đại học Minnesota, Duluth. Lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2015 tại Wayback Machine. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2021.
- ^ Steven, Thomas A.; Luedke, Robert G.; Lipman, Peter W. (1974). "Relation of mineralization to calderas in the San Juan volcanic field, southwestern Colorado". J. Res. US Geol. Surv. 2: 405–409.