Taszkent
Taszkent (uzb. Toshkent; uzb. cyr. Тошкент; ros. Ташкент, Taszkient) – stolica i największe miasto Uzbekistanu. Położone jest nad rzeką Chirchiq na przedgórzu Tienszanu. Stanowi główny ośrodek przemysłowy i kulturalno-naukowy kraju oraz jedno z największych miast Azji Środkowej.
![]() Taszkent (2019) | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Wilajet |
Miasto stołeczne Taszkent | ||||
Zarządzający |
Jaxongir Abidovich Artikxodjayev↗ | ||||
Powierzchnia |
334,8 km² | ||||
Populacja (2019) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Kod pocztowy |
100000 | ||||
Tablice rejestracyjne |
01—09 | ||||
Położenie na mapie Uzbekistanu ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Tashkent_Downtown.jpg/220px-Tashkent_Downtown.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Tashkent_street_near_Darhan.jpg/220px-Tashkent_street_near_Darhan.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Tashkent_metro_drushbanarod.jpg/220px-Tashkent_metro_drushbanarod.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%2C_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82.jpg/220px-%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%2C_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Tashkent_City_Park_at_night_2.jpg/220px-Tashkent_City_Park_at_night_2.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Duck_Hidden_In_Plain_Sight_%28220600051%29.jpeg/220px-Duck_Hidden_In_Plain_Sight_%28220600051%29.jpeg)
Nazwa
edytujW języku polskim w powszechnym użyciu funkcjonują dwie formy nazwy miasta: Taszkent (zbliżona do oryginalnej wymowy uzbeckiej /tɒʃˈkent/) oraz Taszkient (zbliżona do oryginalnej wymowy rosyjskiej /tɐʂˈkʲent/). Według ustaleń Rady Języka Polskiego za poprawniejszą uznawana jest forma Taszkent[2], umieszczana we współczesnych słownikach na pierwszym miejscu jako nazwa hasłowa[3][4]. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej podaje ją jako obowiązujący polski egzonim[5].
Historia
edytuj- Pierwsze wzmianki o Taszkencie pojawiły się w II–I wieku p.n.e.
- W IV–V wieku miasto słynęło już jako ważny ośrodek handlowy pod nazwą Czacz (Szasz)[6].
- W VIII w. zostało opanowane przez Arabów i zislamizowane.
- W IX–X w. znalazło się pod panowaniem Samanidów, natomiast w X–XIII w. Karachanidów.
- W XIV wieku Taszkent opanowali Timurydzi.
- W drugiej połowie XVI wieku został włączony do Chanatu Bucharskiego.
- W 1865 został zdobyty przez wojsko carskie i stał się częścią Imperium Rosyjskiego, zniesiono niewolnictwo.
- 1 listopada 1917 powstanie zbrojne koalicji bolszewików oraz socjalistów-rewolucjonistów ustanowiło władzę radziecką.
- W 1918–1924 miasto stolicą Turkiestańskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w składzie Rosji Radzieckiej.
- W 1929 miasto uzyskało połączenie kolejowe do Duszanbe.
- W 1930 do Taszkentu z Samarkandy przeniesiono stolicę Uzbeckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (wyodrębnionej w 1924 z Rosji Radzieckiej i będącej w składzie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich).
- 26 kwietnia 1966 miasto zostało poważnie zniszczone w wyniku trzęsienia ziemi, po którym gruntownie je przebudowano.
- Wraz z ogłoszeniem niepodległości przez Uzbekistan, od 1 września 1991 stolica państwa.
- W 2007 miasto zostało ogłoszone „Kulturalną Stolicą Świata Islamskiego” przez Organizację Współpracy Islamskiej, której Uzbekistan jest członkiem od 1995 roku[7].
Ludność
edytuj- W 1897 populacja miasta wynosiła 155,7 tys. osób, w tym ludność europejska 21,8 tys., reszta w większości Uzbecy. Polacy stanowili trzecią po Rosjanach (15,0 tys.) oraz Ukraińcach (2,6 tys.) gminę europejską (2,2 tys. w tym tylko 132 kobiety)[8].
- W 1926 populacja wynosiła 322 tys. w tym 105 tys. Rosjanie oraz 170 tys. Uzbecy. Polaków było 1625 (w tym 824 kobiety)[9].
- W 1939 populacja miasta 585 tys. w tym 249 tys. to Rosjanie, 221 tys. – Uzbecy. Polaków 1682 (w tym 902 kobiety)[10].
Ważniejsze zabytki
edytuj- Mauzoleum szejka Hawendi Tachura z XV w.
- Mauzoleum Junusa Chodży z XV w., pradziada założyciela dynastii Wielkich Mogołów – Babura.
- Mauzoleum Kaffal Szaszi z XVI w. – uczonego islamskiego z okresu Szejbanidów.
- Meczet piątkowy (Juma) z XV w.
- Medresa Kukeltasz (Kukeldesz) z XVI w.
- Medresa Barak Chana z XVI w. – jej mufti to jeden z najważniejszych autorytetów islamu dla całego Uzbekistanu, Tadżykistanu i Turkmenistanu.
- Pałac Księcia Romanowa (obecnie siedziba Ministerstwa Spraw Zagranicznych).
- Opera i Teatr Baletowy im. Aliszera Nawoi.
- Muzeum Historii – największe muzeum w mieście; mieści się w budynku, w którym kiedyś znajdowało się Muzeum Lenina.
- Muzeum Emira Timura (obok muzeum znajduje się pomnik Timura na koniu, mieszczące się nieopodal ogrody należą do najpiękniejszych w Taszkencie).
- Muzeum Literatury im. Aliszera Nawoi – liczne repliki manuskryptów, przykłady kaligrafii perskiej, XV w. malarstwo miniaturowe.
- Muzeum Sztuk Pięknych Uzbekistanu – posiada bardzo dużą kolekcję eksponatów z czasów antycznych, wieków średnich, jak również bogate zbiory z XIX i XX w. (wiele eksponatów uzbeckiej sztuki użytkowej); do najciekawszych zbiorów należy wielka kolekcja obrazów „wypożyczona” z Ermitażu przez Wielkiego Księcia Romanowa celem dekoracji jego pałacu (siedziba na wygnaniu w Taszkencie) i nigdy niezwrócona.
- Mały park (nieopodal Muzeum Sztuk Pięknych Uzbekistanu) z zadbanymi grobami bolszewików poległych podczas rewolucji październikowej oraz tzw. zdrady Osipowa w 1919 roku.
- Bazar Chorsu.
- Plac Amira Timura.
Ważniejsze budowle
edytuj- Wieża telewizyjna w Taszkencie (najwyższa budowla w Azji Środkowej).
- Metro w Taszkencie (największa tego typu sieć w Azji Środkowej).
- Międzynarodowy Port Lotniczy Taszkent im. Isloma Karimova.
- Plac Niepodległości w Taszkencie (na którym znajdował się niegdyś najwyższy pomnik Włodzimierza Lenina mierzący 30 metrów wysokości; pomnik został w 1992 zastąpiony wielkim globusem pokazującym mapę Uzbekistanu).
- Centrum biznesowe i rekreacyjne Tashkent City
Nauka i szkolnictwo wyższe
edytuj- Narodowy Uniwersytet Uzbekistanu im. Mirzy Uług Bega (założony w 1918 jako Narodowy Uniwersytet Turkiestański).
- Konserwatorium Taszkenckie.
- Taszkiencki Instytut Sztuki Teatralnej[11] .
- Uzbecki Państwowy Uniwersytet Języków Świata.
- Taszkencka Wyższa Ogólnowojskowa Szkoła Dowódcza
- Biblioteka Narodowa Uzbekistanu
Kultura i sztuka
edytujTeatry
edytuj- Taszkencki Teatr Opery i Baletu im. Aliszera Nawoi.
- Teatr „Ilkhom”.
Muzea
edytuj- Państwowe Muzeum Historii Uzbekistanu
- Państwowe Muzeum Sztuki Uzbekistanu
- Państwowe Muzeum Literatury im. Aliszera Nawoi
- Państwowe Muzeum Historii Dynastii Timuridów
- Muzeum Sztuk Użytkowych
- Muzeum Przyrodnicze
- Taszkenckie Muzeum Kolei
- Centrum sztuki "Tashkent Plaza"[12].
Państwowe Muzeum Historii Uzbekistanu
Transport
edytujW mieście znajdują się stacja kolejowa i metro. Taszkent posiada międzynarodowy port lotniczy. Linia tramwajowa funkcjonująca w mieście od 1912 roku została zlikwidowana w 2016 roku[13].
Sport
edytujOd 1999 roku rozgrywany jest kobiecy turniej tenisowy, Tashkent Open, zaliczany do rozgrywek cyklu WTA Tour.
W mieście działa też kilka klubów piłkarskich:
Miasta partnerskie
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Город Ташкент [online] [dostęp 2021-06-01] (ros.).
- ↑ Taszkent. Rada Języka Polskiego. [dostęp 2013-02-27].
- ↑ Stanisław Podobiński, Poradnik ortograficzny ze słowniczkiem wyrazów najtrudniejszych i tekstami edytorsko-poprawnościowymi, Częstochowa 2001, s. 780.
- ↑ Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, pod redakcją Andrzeja Markowskiego, Warszawa 1999, s. 1463.
- ↑ Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 5. Azja Środkowa i Zakaukazie. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Polski przy Głównym Geodecie Kraju, 2005. s. 130. [dostęp 2013-02-27].
- ↑ Taszkent, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-07-04] .
- ↑ Tashkent Touts Islamic University. mnweekly.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-04-15)]., mnweekly.ru, 2007-05-24, dostęp 2017-03-04.
- ↑ Spis 1897.
- ↑ Spis 1926.
- ↑ Spis 1939.
- ↑ Abrosimow 2009 ↓.
- ↑ Art Center "Tashkent Plaza", Frunzenskiy Rayon, Uzbekistan – tourist attractions, most popular and visited places [online], www.keeptravel.com [dostęp 2021-12-14] .
- ↑ Ташкент пересаживают с трамваев на автобусы [online], Настоящее Время [dostęp 2021-12-14] (ros.).
Bibliografia
edytuj- Igor Abrosimow: Советская Россия: 1917–1991 – государство, политика, экономика, наука, культура, литература, искусство. proza.ru, 2009.