Thusis
Thusis | |
---|---|
![]() | |
Basisdate | |
Staat: | Schwiiz |
Kanton: | Graubünde (GR) |
Region: | Viamala |
BFS-Nr.: | 3668 |
Poschtleitzahl: | 7430 |
UN/LOCODE: | CH THS |
Koordinate: | 752542 / 174026 |
Höchi: | 720 m ü. M. |
Flächi: | 6.81 km² |
Iiwohner: | 3415 (31. Dezämber 2022)[1] |
Website: | www.thusis.ch |
![]() Thusis | |
Charte | |
![]() |
Thusis (im yheimische Tieläkt am Ort [ˈtu(ː)ʒ̊ɪʒ̊], aber bi de Walser rundume Tuse [ˈtuʒ̊ə];[2] rätoromanisch Tusáun, italienisch Tosana) isch e Gmaind vo der Region Viamala im Kanton Graubünde.
Geografii
[ändere | Quälltäxt bearbeite]D Gmaind Thusis lyt an Hinderrhy a däre geografisch markante Stell, wo dr Fluss us der Via-Mala-Schlucht id Flechi vom Domleschg use chunt. Weni spöter nimmt der Hinderhy vo dr rächte Syte här als Näbefluss d Albula uf. Bi Thusis flüsst d Nolla, wo vom Piz Beverin abe chunt, vo der lingge Syten in Hinderrhy.
Die Gmaind chunt im Weschte a d Gmaind Masein aa, im Süde a Ronggälle, wo i dr Viamala lyt, im Oschte an Sils und im Norde, im Taalbode vom Domleschg, a d Gmaind Cazis bim Cazner Bach.
Thusis isch en Oort a dr Passtrooss zum Vogelbärg und zum Splügepass, a dr Autobaan A13 und a dr Albulalinie vo dr Rhätische Baan.
Sprooch
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Thusis isch e düütschsproochegi Gmeind. Dr lokal Dialäkt heisst «Thusnerdüütsch».
S Rätoromanische (d Sproochvariante Sutselvisch) isch z Thusis under em Yfluss vo Chur här vermuetli scho im 16. Joorhundert ufggä worde. Am Bärghang südlech vo dr Nolla sind no rätoromaneschi Fluernäme läbig: Crapteig, Crappasusta, Saissa, Crapschalva und anderi.
Sprooche z Thusis | ||||||
Sprooche | Volkszählig 1980 | Volkszählig 1990 | Volkszählig 2000 | |||
Anzahl | Anteil | Anzahl | Anteil | Anzahl | Anteil | |
Düütsch | 1887 | 74.73 % | 1995 | 75.40 % | 2112 | 77.73 % |
Rätoromanisch | 238 | 9.43 % | 136 | 5.14 % | 107 | 3.94 % |
Iteliänisch | 230 | 9.11 % | 172 | 6.50 % | 129 | 4.75 % |
Iinwooner | 2525 | 100 % | 2646 | 100 % | 2717 | 100 % |
Gschicht
[ändere | Quälltäxt bearbeite]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Thusis_um_1900.jpg/250px-Thusis_um_1900.jpg)
Thusis isch ane 1156 s erschte Mol gnännt. Dr Ort isch als Stazion uf de Bärgstroosse uf Italie wichtig gsi.
Ane 1525 isch z Thusis d Reformazion ygfüert worde. 1967 het me d Schnällstrooss uf Bellinzona mit em San-Bernardino-Dunnel eröffnet.
Am Usgang vo dr Viamala stoot am Rhy s Chraftwärch Thusis vo der Chraftwärch Hinterrhy AG.[3]
Uf de 1. Jänner 2018 het sech die ehemoligi Gmeind Mutte oben a dr Schynschlucht mit Thusis zämegschlosse.
Architektur
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- di evangelischi Chile vo 1506
- di katholeschi Chile Guethirt
- s Schlössli
- s Huus Rooseroll
- d Burgruine Obertagstei
- d Ysebaanbrugg
- di neue Stroossebrugge
- s Chraftwärch
- d Raschtstazion Viamala vo dr A 13
Lüüt
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- Hans Ardüser (1557 – öpe 1614), Bündner Wandermooler, Lehrer und Schriftsteller
Literatur
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- Jürg Simonett: Thusis In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Weblink
[ändere | Quälltäxt bearbeite]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)
Fuessnoote
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- ↑ Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
- ↑ sprachatlas.ch
- ↑ Kraftwerke in Graubünden (Memento vom 23. Septämber 2018 im Internet Archive) uf gr.ch