Llingües Na-Togo
Llingües Na-Togo![]() | ||
---|---|---|
Distribución xeográfica | África occidental | |
Países |
![]() ![]() ![]() | |
Filiación xenética | L. Na-Togo | |
Códigu Glottolog | nato1234 | |
Ver tamién Idioma - Families - Clasificación de llingües | ||
[editar datos en Wikidata] |
Les llingües Na-Togo constitúin una caña de les llingües kwa, formada por daqué más de media docena de llingües, falaes principalmente na rexón montascosa asitiada ente Ghana y Togo. Esta agrupación ye una de les dos cañes en que Heine (1968) estrema les llingües de los montes ente Togo y Ghana.
Clasificación
[editar | editar la fonte]Les llingües Na-Togo son unu de los dos subgrupos en que B. Heine estremó les llingües kwa de los cordal que dixebra Ghana y Togo. En 1912, Bernhard Struck foi'l primeru n'arrexuntar xuntes toes estes llingües a les que llamó Semibantu von Mitteltogo. Westermann, nel so clasificaión de les llingües sudániques (darréu reclasificadas como llingua Níxer-Congu), adoptó pa toes estes llingües el términu "caxón-de-xastre" Togorestsprachen,[1] que nun yera otra cosa qu'una agrupación xeográficu-tipolóxica ensin basar nel métodu comparativu. El primer trabayu qu'emplegó'l métodu comparativu foi llevada a cabu por Bernd Heine (1968) qu'estableció dos grupos distintos: el Ka-Togo y el Na-Togo basándose na forma pa 'carne' nestes llingües. Dakubu y Ford (1988) renombraron al agregáu de llingua Ka-Togo y Na-Togo como llingua Togo centrales, un términu entá usáu por dellos autores (e.g. Blench 2001). Dellos autores consideren que les llingües Ka-Togo xunto coles llingües Na-Togo formen un grupu, pero la opinión mayoritaria ye tratales como dos rames independientes dientro del grupu kwa.[2]
Llingües del grupu
[editar | editar la fonte]Llingua | Autónimos | ||
---|---|---|---|
Autóetnónimo | Autoglotónimo | ||
Na | Adele | Bidire | Gidire |
Anii, Basila | |||
Giseme, Akpe | |||
Logba | Akpanawò | Ikpana | |
Lelemi, Buem | Lε-lεel mio | ||
Lefana, Buem | Lε-fana | ||
Siwu-Lolobi, Akpafu | sg. Ɔwu, pl. Mawu |
Siwu | |
Likpe | sg. Ɔkpεlá, pl. Bakpεlá |
Sεkpεlé | |
Santrokofí | Sεlεε |
Descripción llingüística
[editar | editar la fonte]Les llingües Na-Togo, según les llingües Ka-Togo, tienen carauterístiques típiques de les llingües Níxer-Congu como la presencia de clases nominales, esta retención del sistema ye orixinal yá que munches llingües circundantes perdieron o erosinado en gran midida dichu sistema qu'anguaño ye solu residual. Toles llingües Na-Togo son llingües tonales y la mayoría tienen sistemes vocálicos formaos por nueve o diez unidaes fonolóxicamente distintives, qu'entren en xuegos de sinarmonía vocálica basada nel traza ATR. Tanto'l ewe como'l twi, les llingües principales de la rexón influyeron notablemente nestes llingües.
Comparanza léxica
[editar | editar la fonte]Los numberales reconstruyíos pa distintos grupos de llingües Na-Togo son:[3]
GLOSA Basila-Adele Lelemi-Siwu Likpe-Selee Logba PROTO-
NA-TOGOAdele Anii
(Basila)Lelemi
(Buem)Siwu
(Akpafu)Likpe
(Sekpele)Sɛlɛɛ '1' ɛ̀kí dɨ̄ŋ ùnwì ɔ̀wɛ̃̂ nùɛ́ ònwíì ik͡pɛ *-k͡pi '2' ɛ̀ɲɔ̃̀ː īɲīʊ̄ íɲɔ́ íɲɔ̂ núə̀ ɔ̀ɲɔ́ iɲɔ *-ɲɔ '3' àsì īrīū ɛ̀tɛ̀ ìtɛ́ ǹtsyə́ òtìɛ́ ita *-tia '4' ɛ̀nàː īnāŋ ínɛ́ ínâ ǹná ɔ́nà ina *-na '5' tõ̀ īnʊ̄ŋ ɛ̀lɔ́ írù ǹnɔ́ ɔ̀nɔ́ɔ̀ inú *-nu '6' kòːrõ̀ īkōlōŋ ɛ̀kú íkùɔ̀ ǹkúa òkúɔ́ igló *-kolõ '7' kɔ̀rɔ̃̀kí kūlūmī máátɛ̀ ìkɔ́dzɛ̂ kúansè kùɛ́nsĩ́ glaŋk͡pe *-kolõ+k͡pi '8' nìyɛ̀ ɡánááná máánɛ́ fàráfánà yèní ɔ̀nɛ́ mlaminá '9' yɛ̀kí tʃīīnī lɛ́yàlìnwì káiwɛ̃̂ nàsé nàásĩ́ ɡɔkwaɖo '10' fò tɘ̄b lèèvù ìwéó lèfósì lèfósì oɖú *-y-fo
Referencies
[editar | editar la fonte]- ↑ Y.g. Westermann 1935:146
- ↑ Blench (2001) afirma que Although much of the literature and in particular Heine (1968) treats the Central Togo languages as a unit, since Stewart (1989) it has generally been accepted that these form distinct branches showing non particular relationship.
- ↑ Kwa Numerals