Evarist Qalua
Evarist Qalua | |
---|---|
fr. Évariste Galois | |
![]() | |
Doğum tarixi | 25 oktyabr 1811[1][2][…] |
Doğum yeri | |
Vəfat tarixi | 31 may 1832[3][1][…] (20 yaşında) |
Vəfat yeri | |
Vəfat səbəbi | güllə yarası[d] |
İş yeri | |
Təhsili |
|
![]() |
|
![]() |
Evarist Qalua (fr. Évariste Galois; 25 oktyabr 1811[1][2][…], Bur-la-Ren – 31 may 1832[3][1][…], Paris) — fransız riyaziyyatçısı, müasir cəbrin və qrup nəzəriyyəsinin banisi. Onun cəbri tənliklərə aid əsərləri müasir cəbrin əsaslarını qoymuşdur; cəbrin əsas anlayışlarından olan qrup, sahə və s. Qaluanın ideyaları ilə bağlıdır.[4]
Həyatı
[redaktə | mənbəni redaktə et]Riyaziyyata kiçik yaşlarından meyl edib. O, dörddən yüksək dərəcəli cəbri tənliyin radikallarla ümumi şəkildə həll edilmədiyini Paolo Ruffini və Nils Hendrik Abeldən asılı olmadan göstərmişdir.
Qalua yüksək dərəcəli cəbri tənliklərin radikalla həlli üçün zəruri şərtləri tapmış və Paris Elmlər Akademiyasına göndərmişdir. Qaluanın işləri yalnız XIX əsrin 70-ci illərində Jozef Liuvillin 1846-cı ildə çap olunmuş əsərlərindən sonra geniş yayılmışdır. Qalua cəbri funksiyaların inteqralı haqqında əsas teoremləri ifadə etməklə bərabər, riyaziyyata qrup, altqrup, normal bölən və meydan anlayışlarını da gətirmişdir. Onun ideyaları təkcə cəbrin yox, bütün riyaziyyatın inkişafına təsir göstərmişdir.
Qaluanın qrup nəzəriyyəsi müasir kvant mexanikasında, kristalloqrafiyada və təbiətşünaslıqda öz tətbiqlərini tapmışdır. Son yüzillikdə riyaziyyatın bütün sahələrində Qaluanın ideyaları bu və ya digər şəkildə tətbiqini tapmışdır.
Qalua 1832-ci ildə 20 yaşında dueldə öldürülmüşdür. Əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunmuşdur.
Həmçinin bax
[redaktə | mənbəni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ 1 2 3 4 Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi. 1994.
- ↑ 1 2 Évariste Galois // Gran Enciclopèdia Catalana (kat.). Grup Enciclopèdia, 1968.
- ↑ 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- ↑ "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.608
Xarici keçidlər
[redaktə | mənbəni redaktə et]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
- 25 oktyabrda doğulanlar
- 1811-ci ildə doğulanlar
- 31 mayda vəfat edənlər
- 1832-ci ildə vəfat edənlər
- 20 yaşında vəfat edənlər
- Parisdə vəfat edənlər
- Paris Ali Normal Məktəbinin məzunları
- Böyük Lüdovik Liseyinin məzunları
- Əlifba sırasına görə alimlər
- Alim qaralamaları
- Fransa riyaziyyatçıları
- Fransada doğulanlar
- XIX əsr Fransa riyaziyyatçıları
- Dueldə ölənlər