Chinua Achebe
Chinua Achebe | |
---|---|
![]() | |
Ganwyd | Albert Chinụalụmọgụ Achebe ![]() 16 Tachwedd 1930 ![]() Ogidi ![]() |
Bu farw | 21 Mawrth 2013 ![]() o clefyd ![]() Boston ![]() |
Dinasyddiaeth | Colonial Nigeria, Nigeria ![]() |
Alma mater |
|
Galwedigaeth | nofelydd, bardd, beirniad llenyddol, awdur ysgrifau, awdur storiau byrion, awdur plant, ysgrifennwr, athronydd, academydd, academydd, awdur ![]() |
Cyflogwr |
|
Adnabyddus am | Things Fall Apart, No Longer at Ease, Arrow of God, A Man of the People, Anthills of the Savannah ![]() |
Prif ddylanwad | Okey Ndibe ![]() |
Plaid Wleidyddol | People's Redemption Party ![]() |
Priod | Christie Chinwe Okoli-Achebe ![]() |
Gwobr/au | Gwobr Heddwch y Fasnach Lyfrau Almaeneg, Gwobr Ryngwladol Man Booker, Nigerian National Order of Merit Award, Gwobr St. Louis am Lenyddiaeth, Gwobr Ryngwladol Nonino, Cymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol a Llenyddol, Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America, Lotus Prize for Literature, Commonwealth Poetry Prize ![]() |
Llenor Nigeriaidd oedd Roedd Albert Chinụalụmọgụ Achebe (16 Tachwedd 1930 - 21 Mawrth 2013).[1] Ei gampwaith oedd ei nofel gyntaf, Things Fall Apart (1958). Ymhlith ei weithiau eraill mae cofiant o Ryfel Biafra, There Was a Country (2012).[2]
Cefndir
[golygu | golygu cod]Roedd Achebe o dras penaethiaid Ibo. Enillodd Wobr Nobel am Lenyddiaeth ym 1989 a Gwobr Man Booker Rhyngwladol yn 2007. Ganwyd yn Ogidi, gorllewin Nigeria, yn fab i athro cenhadol, addysgwyd Achebe yng Ngholeg Prifysgol Ibadan. Ym 1954 ymunodd â Chorfforaeth Ddarlledu Nigeria ac ym 1961 daeth yn gyfarwyddwr darlledu allanol. Yn ystod y cyfnod hwn ysgrifennodd y pedair nofel a enillodd clod rhyngwladol iddo: Things Fall Apart (1958), No Longer At Ease (1960), Arrow of God (1964), A Man of the People (1966). Mae'r pedair yn canolbwyntio ar gyfyngiadau moesol, gwleidyddol ac ymarferol pobl Affricanaidd sy'n cael eu dal yn y gwrthdaro rhwng gwerthoedd gorllewinol a ffyrdd o fyw traddodiadol. Roedd yn ysgrifennu yn y Saesneg ond mae ei waith wedi ei gyfieithu i lawer o ieithoedd eraill. Ymadawodd a’r byd darlledu i ddysgu ym Mhrifysgol Nigeria, Nsukka (1967-72), cyn gwario cyfnod yn yr Unol Daleithiau cyn dychwelyd i Nsukka fel athro Saesneg. Cyhoeddodd lyfr o gerddi, Beware Soul Brother, ym 1972 ac enillodd Wobr Barddoniaeth y Gymanwlad yr un flwyddyn. Mae hefyd wedi cyhoeddi straeon byrion ar themâu traddodiadol Affricanaidd. Ym 1979 dyfarnwyd Gorchymyn y Weriniaeth Ffederal iddo. Cyhoeddwyd nofel arall, Anthills of the Savannah, ym 1987.
Llyfryddiaeth
[golygu | golygu cod]Nofelau
[golygu | golygu cod]- Things Fall Apart (1958)
- No Longer at Ease (1960)
- Arrow of God (1964)
- A Man of the People (1966)
- Anthills of the Savannah (1987)
Straeon byrion
[golygu | golygu cod]- Marriage Is A Private Affair (1952)
- Dead Men's Path (1953)
- The Sacrificial Egg and Other Stories (1953)
- Civil Peace (1971)
- Girls at War and Other Stories (1973)
- African Short Stories (editor, with C. L. Innes) (1985)
- The Heinemann Book of Contemporary African Short Stories (golygydd, gyda C. L. Innes) (1992)
- The Voter
Barddoniaeth
[golygu | golygu cod]- Beware, Soul-Brother, and Other Poems (1971) (yn yr UD Christmas at Biafra, and Other Poems, 1973)
- Don't Let Him Die: An Anthology of Memorial Poems for Christopher Okigbo (golygydd, gyda Dubem Okafor) (1978)
- Another Africa (1998)
- Collected Poems (2005)
- Refugee Mother And Child
- Vultures
Traethodau, beirniadaeth, ffeithiol a sylwebaeth wleidyddol
[golygu | golygu cod]- The Novelist as Teacher (1965) – hefyd yn Hopes and Impediments
- An Image of Africa|An Image of Africa: Racism in Conrad's "Heart of Darkness" (1975) – hefyd yn Hopes and Impediments
- Morning Yet on Creation Day (1975)
- The Trouble With Nigeria (1984)
- Hopes and Impediments (1988)
- Home and Exile (2000)
- The Education of a British-Protected Child (6 October 2009)
- There Was A Country: A Personal History of Biafra (11 October 2012)
Llyfrau Plant
[golygu | golygu cod]- Chike and the River (1966)
- How the Leopard Got His Claws (with John Iroaganachi) (1972)
- The Flute (1975)
- The Drum (1978)
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ (Saesneg) Innes, Lyn (22 Mawrth 2013). Chinua Achebe obituary. The Guardian. Adalwyd ar 22 Mawrth 2013.
- ↑ (Saesneg) Chinua Achebe publishes Biafran memoir. BBC (27 Medi 2012). Adalwyd ar 27 Ionawr 2013.
- Genedigaethau 1930
- Marwolaethau 2013
- Beirdd yr 20fed ganrif o Nigeria
- Beirdd Saesneg o Nigeria
- Beirniaid llenyddol Saesneg o Nigeria
- Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Nigeria
- Hunangofianwyr Saesneg o Nigeria
- Llenorion plant o Nigeria
- Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Nigeria
- Llenorion straeon byrion Saesneg o Nigeria
- Nofelwyr yr 20fed ganrif o Nigeria
- Nofelwyr Saesneg o Nigeria
- Pobl fu farw yn Boston
- Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Nigeria
- Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Nigeria
- Egin pobl o Nigeria