Gwastraff peryglus
![]() Cyfleusterau casglu gwastraff peryglus o gartrefi Gogledd Seattle, UDA. | |
Math | llygrydd, deunydd peryglus, sbwriel ![]() |
---|---|
![]() |
Gwastraff peryglus yw unrhyw wastraff sy'n fygythiad sylweddol i iechyd y cyhoedd neu'r amgylchedd.[1] Yn aml, mae ganddyn nhw un neu fwy o'r nodweddion peryglus canlynol: y perygl o fynd ar dân, adweithio, cyrydu, gwenwyno. Mae gwastraffau peryglus rhestredig yn ddeunyddiau a restrir yn benodol gan awdurdodau rheoleiddio fel gwastraff sy'n dod o ffynonellau amhenodol neu benodol, neu gynhyrchion cemegol a daflwyd.[2] Gellant fod mewn sawl cyflwr ffisegol megis nwyol, hylifau neu solidau. Mae gwastraff peryglus yn fath arbennig o wastraff oherwydd ni ellir ei waredu trwy ddulliau cyffredin fel sgil-gynhyrchion eraill yn ein bywydau bob dydd. Yn dibynnu ar gyflwr ffisegol y gwastraff, efallai y bydd angen ei brosesu, ei drin a'i newid yn solid.
Llofnodwyd Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol Gastraffoedd Peryglus a'u Gwarediad gan 199 o wledydd, a daeth i rym ym 1992. Ychwanegwyd plastig at y confensiwn yn 2019.[3]
Hyd a lled y broblem
[golygu | golygu cod]Ledled y byd, amcangyfrifodd Rhaglen Amgylcheddol y Cenhedloedd Unedig (UNEP) fod mwy na 400 miliwn o dunelli o wastraff peryglus yn cael ei gynhyrchu'n flynyddol ar gyfartaledd, yn bennaf gan wledydd diwydiannol (Schmit, 1999). Mae tua 1% o hyn yn cael ei gludo ar draws ffiniau rhyngwladol, gyda mwyafrif y trosglwyddiadau yn digwydd rhwng gwledydd yn y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) (Krueger, 1999).[4] Gwneir hyn fel arfer gan ei fod yn rhatach gwaredu'r gwastraff mewn gwledydd eraill, tlotach, nag yn y wlad gartref.[4]
Llofnodwyd Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol Gwastraff Peryglus a'u Gwarediad gan 199 o wledydd a daeth i rym ym 1992. Ychwanegwyd plastig at y confensiwn yn 2019. [3]
Mathau
[golygu | golygu cod]Gwastraff cyffredinol
[golygu | golygu cod]Mae gwastraff cyffredinol yn gategori arbennig sydd (yn yr Unol Daleithiau) yn gyffredinol yn peri llai o fygythiad o'i gymharu â gwastraff peryglus arall, sy'n cael ei gynhyrchu mewn symiau enfawr gan nifer fawr o gynhyrchwyr. Ymhlith y "gwastraff cyffredinol" y mae: bylbiau golau fflwroleuol, rhai batris arbenigol (ee batris sy'n cynnwys lithiwm neu blwm), tiwbiau pelydrau cathod, a dyfeisiau sy'n cynnwys arian byw.
Mae gwastraff cyffredinol yn ddarostyngedig i ofynion rheoleiddio llai llym. Gall cynhyrchwyr meintiau bach gael eu dosbarthu fel "cynhyrchwyr meintiau bach wedi'u heithrio'n amodol" (CESQGs) sy'n eu rhyddhau o rai o'r gofynion rheoleiddio ar gyfer trin a storio gwastraff peryglus. Ond mae'n rhaid cael gwared ar wastraff cyffredinol yn briodol.
Gwastraff peryglus o gartrefi
[golygu | golygu cod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/December_3%2C_2012_%E2%80%93_Household_Hazardous_Waste_separated_for_proper_disposal_%288268772840%29.jpg/220px-December_3%2C_2012_%E2%80%93_Household_Hazardous_Waste_separated_for_proper_disposal_%288268772840%29.jpg)
Mae'r rhestr ganlynol yn cynnwys categorïau a ddefnyddir yn aml fel 'gwastraff peryglus o gartrefi', sef HHW. Mae’n bwysig nodi bod llawer o’r categorïau hyn yn gorgyffwrdd a bod llawer o wastraff cartref yn gallu disgyn i sawl categori:
- Paent olew ac acrylig a thoddion
- Gwastraff modurol (olew cerbydau wedi'i ddefnyddio, gwrthrewydd, ac ati.)
- Plaladdwyr (pryfleiddiaid, chwynladdwyr, ffwngladdwyr, ac ati.)
- arian byw - sy'n cynnwys gwastraff (thermomedrau, switshis, goleuadau fflwroresant, ac ati.)
- Offer electronig (cyfrifiaduron, setiau teledu, ffonau symudol)
- Erosolau / Silindrau propan
- Cwsteg / stwff glanhau
- Oergelloedd ac offer oeri eraill
- Rhai batris arbenigol (ee lithiwm, cadmiwm nicel, neu fatris celloedd)
- Bwledi ayb
- Asbestos
- Gwastraffau ymbelydrol (mae rhai synwyryddion mwg cartref yn cael eu dosbarthu fel gwastraff ymbelydrol oherwydd eu bod yn cynnwys symiau bach iawn o isotop ymbelydrol americium ee synwyryddion mwg.
- Mwg o simneiau.[5]
Gwaredu
[golygu | golygu cod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Valleyofdrums.jpg/220px-Valleyofdrums.jpg)
Yn hanesyddol, gwaredwyd rhai mathau o wastraff peryglus yn rheolaidd mewn safleoedd tirlenwi. Arweiniodd hyn at ddeunyddiau peryglus yn treiddio i'r ddaear. Yn y pen draw, aeth y cemegau hyn i systemau dŵr naturiol y Ddaear. Mae llawer o safleoedd tirlenwi bellach angen gwrthfesurau i atal halogi dŵr daear. Er enghraifft, mae'n rhaid gosod rhwystr ar hyd sylfaen y safle tirlenwi i gynnwys y sylweddau peryglus a all aros yn y gwastraff am flynyddoedd.[6] Yn aml rhaid sefydlogi a chaledu gwastraff peryglus cyn eu rhoi mewn safleoedd tirlenwi a rhaid iddo gael ei drin er mwyn ei sefydlogi a'i gwaredu. Gellir ailgylchu'r rhan fwyaf o ddeunyddiau fflamadwy yn danwydd diwydiannol a gellir ailgylchu rhai deunyddiau â chyfansoddion peryglus, megis batris asid plwm.
Ailgylchu
[golygu | golygu cod]Gellir ailgylchu rhai mathau o wastraff peryglus yn gynhyrchion newydd.[7] Er enghraifft: batris asid plwm neu gylchedau electronig. Pan fydd metelau trwm eu trin yn iawn, gallent glymu i lygryddion eraill a'u trosi'n solidau haws eu gwaredu, neu gellir eu defnyddio i lenwi palmentydd. Mae triniaethau o'r fath yn lleihau lefel y bygythiad o gemegau niweidiol,[8] tra hefyd yn ailgylchu'r cynnyrch diogel. Yn y rhan fwyaf o fanau gwaredu yng Nghymru, ni chodir tâl am unrhyw ddeunyddiau peryglus, ond ceir cyfyngiad ar faint y gallwch chi ddod bob wythnos neu bob mis. Ar wahân i wastraff peryglus, gellir hefyd gael gwared ar wastraff electronig, bylbiau golau a batris.[9]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Resources Conservation and Recovery Act". US EPA.
- ↑ 40 CFR, 261.31 through .33
- ↑ 3.0 3.1 "Governments agree landmark decisions to protect people and planet from hazardous chemicals and waste, including plastic waste". UN Environment (yn Saesneg). 2019-05-12. Cyrchwyd 2021-12-21.
- ↑ 4.0 4.1 Orloff, Kenneth; Falk, Henry (2003). "An international perspective on hazardous waste practices". International Journal of Hygiene and Environmental Health 206 (4–5): 291–302. doi:10.1078/1438-4639-00225. PMID 12971684.
- ↑ US EPA, OAR (28 May 2013). "Wood Smoke and Your Health". US EPA (yn Saesneg). Cyrchwyd 10 January 2021.
- ↑ Malviya, Rachana; Chaudhary, Rubina (2006). "Factors affecting hazardous waste solidification/Stabilization: A review". Journal of Hazardous Materials 137 (1): 267–276. doi:10.1016/j.jhazmat.2006.01.065. PMID 16530943.
- ↑ Carysforth, Carol; Neild, Mike (2002). GCSE Applied Business for Edexcel: Double Award (yn Saesneg). Heinemann. ISBN 9780435447205.
- ↑ Zhao, Xin-yue; Yang, Jin-yan; Ning, Ning; Yang, Zhi-shan (2022-06-01). "Chemical stabilization of heavy metals in municipal solid waste incineration fly ash: a review" (yn en). Environmental Science and Pollution Research 29 (27): 40384–40402. doi:10.1007/s11356-022-19649-2. ISSN 1614-7499. https://doi.org/10.1007/s11356-022-19649-2.
- ↑ “Government.” City Of Oxnard, www.oxnard.org/household-hazardous-waste/.
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]- Gwefan Gymraeg 'Cymru'n Ailgylchu
- Rheoliadau Gwastraff Peryglus (Cymru) 2005
- Asiantaeth ar gyfer Sylweddau Gwenwynig a Chofrestrfa Clefydau
- Tudalen gwastraff peryglus yr EPA
- System Gwybodaeth Glanhau Gwastraff Peryglus EPA yr Unol Daleithiau
- Rheoli Gwastraff: Hanner Canrif o Gynnydd, adroddiad gan Gymdeithas Cyn-fyfyrwyr yr EPA