Teyrnas Ceredigion
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Coat_of_arms_of_Gwaethfoed%2C_Prince_of_Ceredigion.svg/120px-Coat_of_arms_of_Gwaethfoed%2C_Prince_of_Ceredigion.svg.png)
Roedd Teyrnas Ceredigion yn un o deyrnasoedd cynnar Cymru. Roedd ei thiriogaeth yn gyfateb yn fras i'r sir bresennol, Ceredigion.
Hanes
[golygu | golygu cod]Yn ôl traddodiad sefydlwyd teyrnas Ceredigion gan Ceredig (Ceretic), un o wyth fab Cunedda Wledig a ddaeth i ogledd Cymru o'r Hen Ogledd yn hanner cyntaf y 4g a sefydlu teyrnas Gwynedd.
Ar ddechrau'r 8g rheolai'r brenin Seisyll ap Clydog yng Ngheredigion. Tua'r flwyddyn 730 ychwanegodd Ystrad Tywi i'r deyrnas; Seisyllwg oedd enw'r deyrnas estynedig newydd.
Cofnodir marwolaeth Arthen, brenin Ceredigion yn yr Annales Cambriae am 807, ynghyd â diffyg ar yr haul.
Ar farwolaeth Gwgon ap Meurig yn 871 dirywio fu hanes y deyrnas. Mae'r Annales Cambriae yn cofnodi anrheithio Ceredigion ac Ystrad Tywi gan Anarawd a llu o Eingl yn 894. Erbyn hanner cyntaf y 10g roedd hi'n rhan o Ddeheubarth dan reolaeth Hywel Dda.
(y map gwreiddiol gan William Rees 1959 Atgynhyrchwyd yn 'Hanes Cymru' gan John Davies) | |
Traddodiadau cynnar
[golygu | golygu cod]Yn ei bennod ar Ryfeddodau Prydain yn ei lyfr Historia Brittonum mae Nennius yn sôn am fynydd o'r enw Crug Mawr gyda bedd (carnedd efallai) ar ei gopa a gyflawnai wyrthiau.
Brenhinoedd
[golygu | golygu cod]- Ceredig ap Cunedda
- Meirchion ap Ceredig
- Cynfelyn ap Meirchion
- Ceredig ap Cynfelyn
- Iusay ap Ceredig / Usai ap Ceredig
- Serguil ap Iusay / Serwyl ap Usai
- Bodgu ap Serguil / Boddw ap Serwyl
- Artbodgu ap Bodgu / Arthfoddw ap Boddw
- Artglys ap Artbodgu / Arthlwys ap Arthfoddw
- Clydog ap Artglys / Clydog ap Arthlwys
- Seisyll ap Clydog
- Arthen ap Seisyll (-807)
- Dyfnwallon ap Arthgen / Dyfnwal ap Arthwyr (807-825/841)
- Meurig ap Dyfnwallon / Meurig ap Dyfnwal (825/841-850/871)
- Gwgon ap Meurig - brenin olaf Ceredigion (871-872)
Cantrefi a chymydau
[golygu | golygu cod]- Cantref Penweddig
- Cantref Uwch Aeron (ystyrid Cantref Penweddig yn rhan o ardal Uwch Aeron yn aml)
- Cantref Is Aeron
Llyfryddiaeth
[golygu | golygu cod]- J. E. Lloyd, A History of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest (Longmans, 3ydd arg. 1937)
|