Buweyhi
Buweyhi | |
---|---|
Desmal û Arma | |
Melumat | |
Ware | Xanedani |
Erd | Environ 1 600 000 km2 |
Hıkumet | Hereditary monarchy |
Zıwano resmi | Pehlewki, Erebki û Mazenderanki |
Xerita | |
![]() |
Buweyhi ya zi Dewleta Buweyhiyan (be Farski: آل بویه āl Būya, be İngılızki: Buyids) yew dewleta verêna. Xanedanê Buweyhiyan eslen Deylemıcê.[1] Dewleta Buweyhiyan serra 934ıne de İranê Veroci u Iraq de saz biya. Mabênê 930-1055 de İran, Iraq u Uman de hıkum kerdo.[2]
Tarix
[bıvurne | çımeyi bıvurne]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Dailam_soldier.jpg/200px-Dailam_soldier.jpg)
Raveri Buweyhi be 3 dewletan ra (letê Farsi, letê İraq u Reyi) mıntıqa verocê İrani de saz biyo. Serra 983ıne de hıkumdar Fena Xusrewi nê 3 dewleti kerdê yew u dewlete biya qewetıne. Buweyhi raveri 930 de merkezê İraqi feth kerdo. Bahdo mıntıqanê Kırman (945), Uman (967), Cêzire (979), Taberıstan (980) u Vergani (981) feth biyo. Serra 970ıne de xıdudê Buweyhiyan zıme de Deryayê Xezeri u Tırkiya, veroc de Uman, rocawan de Suriya, rocvetışi de Sistan biyo. Dewleta Buweyhiyan serra 1055ıne de biya xırabe.[3]
Kultur
[bıvurne | çımeyi bıvurne]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Bazaar_vakeel.jpg/200px-Bazaar_vakeel.jpg)
Kulturê Buweyhiyan zaf qewetın biyo. Dewrê Fena Xusrewi İraq de camiy, kutıbxaney, mektebi, xestexaney u bazari vıraştê.[4]
Hıkumdari
[bıvurne | çımeyi bıvurne]Letê Farsi
[bıvurne | çımeyi bıvurne]- Imamudewle934-949
- Fena Xusrew949-983
- Şeref ud dewle 983-989
- Samsâm ud dewle 989-998
- Behâ ud dewle 998-1012
- Sultân ud dewle 1012-1024
- Ebu Kalıcar 1024-1048
- Abu Mansur Fulad Sutun 1048-1055
Letê Reyi
[bıvurne | çımeyi bıvurne]- Rıkn ud dewle 935-976
- Fexrud dewle 976-980
- Muayyad ud dewle 980-983
- Fahr ud dewle 984-997
- Mecd ud devle 997-1029
Letê Iraqi
[bıvurne | çımeyi bıvurne]- Muezz ud dewle 945-967
- Izz ud dewle 966-978
- Fena Xusrew(Edud ud dewle) 978-983
- Samsâm ud dewle 983-987
- Şeref ud dewle 987-989
- Behâ ud dewle 989-1012
- Sultân ud dewle 1012-1021
- Muşerref ud dewle 1021-1025
- Celal ud dewle 1025-1044
- Ebu Kalicar 1044-1048
- El Melik er Rahim 1048-1055