Tyto alba
C'l artìcul chè 'l è scrit in Arzân | ![]() |
Artécol in dialèt arzân
Al barbagiân (barbagianni in italiân - Tyto alba al nòm sientéfich) l'é un uşèl zanfadōr notûren ch' al fà pêrta ed la faméja di Titonidi (faméja 'd uşê cun la fâcia a fōrma ed cōr).
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Tyto_alba_close_up.jpg/250px-Tyto_alba_close_up.jpg)
Aspèt
În pâlid, 33-39 cm 'd altèsa cun avêrta 'd êli 80-90 cm e gh'à al sâmpi lònghi. Quând a se şvèinen al zōni ed câsa a gh'àn un vōl a ònda.
Mâs'c e fèmni a 's arvîşen dimòndi, mó in generêl, al fèmni în un pô pió grôsi di mâs'c e a gh'àn un culōr pió scûr. Al pèiş al và da cîrca 200 grâm per i sòt gèner pió céch (cme per eşèimpi quî dal işòli Galapagos) a pió ed 500 grâm cme i barbagiân dal Nôrd Amèrica, mèinter i barbagiân europèi a pèişen tra i 300 grâm (al mâs'c) a cîrca 400 grâm (la fèmna). A gh'é soquânt sòt gèner ch' a 's arcgnòsen da i culōr ed la pêrta bâsa dal côrp. Per eşèimpi, al Tyto alba alba ed l' Euròpa ocidentêla l'é praticamèint biânch sòta, mèinter al Tyto alba guttata ed l'Euròpa centrêla l'é aransòun. Tót i sòt gèner a gh'àn al pêrti d'ed sōver grîşi e culôr tèra ròsa. Al piómi l'é in gèner dimòndi luşèint .[1]
Al só ambiĵnt
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Schleiereule-Tyto_alba-World.png/300px-Schleiereule-Tyto_alba-World.png)
I barbagiân a gh' n'é dapertót mēno che in Atartide
In uşê carateréstich dal zôni 'd avêrta campâgna e a vân a câsa masmamèint ai mêrşen di bôsch.
În preşèint in tóta l'Amèrica Latèina, a gh' n' é dimòndi in Euròpa, a 'gh n'é mia sōl ind i pôst frèd, cmê int l' Êrch Alpèin, e int la Scandinavia. In Amèrica dal Nord e in Cànada a 'gh n'é pōch e a 'gh n'é gnân ûn in Alàska. In Africa invēci a 'gh n' é 'na grôsa varietê. A 'gh n'é in Indocina e in Australia
Al magnêr
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Tyto_alba_1_Luc_Viatour.jpg/240px-Tyto_alba_1_Luc_Viatour.jpg)
A mâgnen di sòregh muscardèin, râni e insèt e dal bèsti danōşi per l'òm cme i pundgòun, i sòregh, e al têlpi. Un barbagiân grând al mâgn pió o mēno 3 sòregh al dé. Quând a 's mèten insèm, al mâs'c al zibés a la fèmna 'na ciapêda per avèir al permès ed quacêrla. 'Na côpia ch' la tîra só da i 3 a i 5 céch la magnarà dimòndi di pió.
Rapôrt cun l'òm
Al barbagiân al dà di vantâg cunômich a l'òm perché al fà fōra dal j êtri bèsti danōşi cme sòregh e têlpi. Per cla ragiòun ché i cuntadèin despès în dispôst a dêr cà a i barbagiân cun fêregh di né muntê int al parèidi dal tēşi. In pió al vîn despès druvê ind la câsa cun j uşê, difâti tra i zanfadōr notûren l' è còl pió druvê
Cumportamèint
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Tyto_alba_guttata_MHNT.ZOO.2010.11.154.8.jpg/220px-Tyto_alba_guttata_MHNT.ZOO.2010.11.154.8.jpg)
Per lo pió a stân int al 'stès pôst, a vōlen int la nôt o int la basōra. A gh' àn un vêrs ch' l' é un sîgh ch' al dà fastédi al j urèc a chi al gh' è aşvèin. In pió a sîghe ch' a sèmbren pgnâti a vapōr. Se vînen ciapê o més al stréchi a 's mèten a pàns' êlt e a 's mèten a şgambinêr.
Sotgèner
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Chouette_cr%C3%A2ne_%282%29.jpg/250px-Chouette_cr%C3%A2ne_%282%29.jpg)
A gh'é un móc ed sotgèner:
- Tyto alba affinis
- Tyto alba alba
- Tyto alba bargei
- Tyto alba bondi
- Tyto alba contempta
- Tyto alba crassirostris
- Tyto alba delicatula
- Tyto alba detorta
- Tyto alba erlangeri
- Tyto alba ernesti
- Tyto alba furcata
- Tyto alba gracilirostris
- Tyto alba guatemalae
- Tyto alba guttata
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Owlets.jpg/250px-Owlets.jpg)
- Tyto alba hellmayri
- Tyto alba hypermetra
- Tyto alba insularis
- Tyto alba lucayana
- Tyto alba meeki
- Tyto alba nigrescens
- Tyto alba niveicauda
- Tyto alba poensis
- Tyto alba pratincola
- Tyto alba punctatissima
- Tyto alba schmitzi
- Tyto alba stertens
- Tyto alba subandeana
- Tyto alba sumbaensis
- Tyto alba thomensis
- Tyto alba tuidara
Êter progèt
Wikizionario contiene la voce di dizionario «Tyto alba»
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Tyto alba
Wikispecies contiene informazioni su Tyto alba
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Charles Day, Researchers uncover the neural details of how Barn Owls locate sound sources (Cover Story), Physics Today, Zógn 2001 Volóm 54 Nómer 6 Pâgina 20
- David Tipling, How now, barn owl, New Scientist, Znêr 1995, Volóm 145 Nómer 1960 Pâgina 43
- Iain Taylor, Barn Owls: Predator-Prey Relationships and Conservation, Cambridge University Press, 1994 - ISBN 0-521-39290-X
(manca):
- ↑ Colin Harrison e Peter Castell: Field Guide di nidi di uccelli, uova e nidiacei, Harper Collins Publishers, edisiòun arfâta 2002
- Tyto alba Insém a "Avibase", bânca dal j infurmasiòun ed j uşê int al mònd
- (EN) Musèo dal Bèsti ed l'Universitê dal Michigan
- Filmê insém al Barbagiân
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Tyto alba trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | cinghiale | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta