Վեկշյո
Բնակավայր | ||
---|---|---|
Վեկշյո | ||
շվեդ.՝ Växjö[1] | ||
Երկիր | ![]() | |
Համայնք | Վակշյո[2] | |
Հիմնադրված է | 1342 թ. | |
Առաջին հիշատակում | 1170 | |
Մակերես | 3723±0,5 հեկտար | |
ԲԾՄ | 167±1 մետր | |
Բնակչություն | ▲71 009 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2020)[3] | |
Ժամային գոտի | UTC+1 և UTC+2 | |
Հեռախոսային կոդ | 0470 | |
Փոստային դասիչ | 350 03–359 99 | |
Պաշտոնական կայք | vaxjo.se | |
| ||
Վեկշյո (շվեդ.՝ Växjö․ շվեդերեն արտասանություն: [ˈvɛ̂kːɧøː])[4][5]), քաղաք և համայնք Շվեդիայի հարավային մասում՝ Սմոլանդ պատմական մարզում։ Կրունուբերգ լենի (շրջանի) վարչական կենտրոնն է, թեմի առաջնորդանիստ։ Շրջանի արդյունաբերական, վարչական, մշակութային, հոգևոր, կրթական կենտրոնն է՝ եպիսկոպոսանիստ տաճարով, Կարլ Լինեյի անվան համալսարանով, որի միայն ցերեկային բաժնում սովորում է շուրջ 15 հազար, իսկ բոլոր երեք բաժիններում՝ մոտավորապես 42 հազար ուսանող[6][7]։ Հնուց ի վեր լինելով ապակեգործական կենտրոն՝ կրում է Բյուրեղապակյա թագավորության մայրաքաղաք մականունը[8]։ Այստեղ է գտնվում ապակու շվեդական ազգային թանգարանը[9]։ Վեկշյոն հաճախ կոչվում է նաև Կահույքի թագավորության մայրաքաղաք[10]։ Զբաղեցնում է 30,28 քառակուսի կիլոմետր տարածք[11]։ 2018 թվականի տվյալներով բուն քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 69 127[12], ամբողջ համայնքինը՝ 89 120։
Վեկշյոյում է Հանս Ռունեսոնը 1985 թվականին արել "Կինը հարվածում է նեոնացիստին իր ձեռնապայուսակով" լուսանկարը[13]։
Շվեդիայի ոստիկանությունը 2015 թվականի դեկտեմբերին պատրաստած զեկույցում Վեկշյոյի Արաբի կոչվող շրջանը ներառել է հանցագործության բարձր ցուցանիշ ունեցող քաղաքային տարածքների ցանկում[14]։ 2015 թվականի ընթացքում քաղաքում հրկիզման դեպքերի մի ամբողջ շարք է արձանագրվել[15][16][17]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1342 թվականին Շվեդայի արքա Մագնուս Էրիկսոնը Վեկշյոյին քաղաքի կարգավիճակ է շնորհել։
Եվրոայի ամենականաչ քաղաք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1996 թվականին քաղաքը որդեգրել է հանածո վառելանյութերի օգտագործումից մինչև 2030 թվականը հրաժարվելու քաղաքականություն[18][19]։ Ջերմոցային գազերի արտանետումը այդ ժամանակից սկսած մինչև 2011 թվականը կրճատվել է 41%-ով, մինչև 2015 թվականը՝ 55%-ով։ Ընդ որում՝ քաղաքի տնտեսությունն այդ ընթացքում աճել է[20]։
CO2 գազի արտանետումները նույնպես կտրուկ կերպով նվազել են և 2014 թվականի դրությամբ հասցվել են 2,4 տոննայի per capita, այն դեպքում, երբ Եվրոպական Միությունում միջին ցուցանիշը 7,3 է[21]։
Վեկշյոն 2007 թվականիից ստացել է "Եվրոպայի ամենականաչ քաղաք" կոչումը[22]։
2017 թվականին քաղաքն արժանացել է European Green Leaf մրցանակի։
Ժողովրդագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պատմական բնակչություն | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Աղբյուր՝ [23] |
Անվանի անձինք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Յոախիմ Բյորկլունդ, ֆուտբոլիստ[24]
- Յոնաս Բյորկման, թենիսիստ, ով 50 տիտղոս է նվաճել, այդ թվում՝ Մեծ սաղավարտի մրցաշարերում
- Կարլ-Բիրգեր Բլոմդալ, 20-րդ դարի կոմպոզիտոր[25]
- Կնուտ Հելդներ, 20-րդ դարի շվեդա-ամերիկյան նկարիչ
- Օվե Յոնսոն, թեևաթլետ, Եվրոպայի չեմպիոն
- Յոնաս Յոնասսոն, գրող[26]
- Մարտին Քելերման, ծաղրանկարիչ
- Կարոլինա Կլյուֆտ, թեթևաթլետ, Աթենքի 2004 թ․ ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոնուհի
- Պեր Լագերքվիստ, գրող, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, 1951
- Օտտո Լինդբլադ, 19-րդ դարի կոմպոզիտոր
- Կարլ Լիննեյ, բուսաբան, բժիշկ, կենդանաբան
- Melody Club, ռոք երաժշտախումբ[27]
- Քրիստինա Նիլսոն, 19-րդ դարի օպերային երգչուհի
- Անդրեաս Ռավելլի, ֆուտբոլիստ
- Թոմաս Ռավելլի, ֆուտբոլիստ, դարպասապահ
- Սոֆի Սագեր, 19-րդ դարի գրող, ֆեմինիստ
- Պեդեր Սյոգրեն, 20-րդ դարի գրող
- Յոնաս Սվենսոն, Ավգուստանա ավետարանականլյութերական եկեղեցու նախագահ
- Հեկան Սիրեն, գեներալ, Շվեդիայի զինված ուժերի գերագույն հրամանատար[28]
- Էսայաս Թեգներ, բանաստեղծ, եպիսկոպոս
- Մաթս Վիլանդեր, թենիսիստ, Մեծ սաղավարտի յոթ մրցաշարի հաղթող 1982–1988 թթ․
- Բյորն Վիրդհայմ, ավտոմրցարշավորդ[29]
- The Ark, ռոք երաժշտախումբ
Կլիմա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վեկշյոյին բնորոշ է խոնավ մայրցամաքայինից (Dfb) օվկիանոսայինին անցում կատարող կլիմա (Cfb)[30], որը Շվեդիայի մնացած մասերի համեմատ ավելի մեղմ է, ավելի խոնավ և ավելի ամպամած։
Վեկշյո (2002–2018 averages, extremes since 1901)ի կլիմայական տվյալները | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի |
Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 9.6 (49.3) |
13.8 (56.8) |
20.0 (68) |
27.9 (82.2) |
29.0 (84.2) |
32.5 (90.5) |
33.5 (92.3) |
34.4 (93.9) |
27.6 (81.7) |
21.9 (71.4) |
14.0 (57.2) |
11.3 (52.3) |
34.4 (93.9) |
Միջին բարձր °C (°F) | 0.5 (32.9) |
1.1 (34) |
5.4 (41.7) |
11.9 (53.4) |
17.0 (62.6) |
20.0 (68) |
22.5 (72.5) |
21.0 (69.8) |
17.0 (62.6) |
10.4 (50.7) |
5.5 (41.9) |
2.3 (36.1) |
11.22 (52.18) |
Միջին օրական °C (°F) | −1.7 (28.9) |
−1.4 (29.5) |
1.6 (34.9) |
6.8 (44.2) |
11.6 (52.9) |
14.7 (58.5) |
17.5 (63.5) |
16.4 (61.5) |
12.8 (55) |
7.2 (45) |
3.4 (38.1) |
0.3 (32.5) |
7.43 (45.38) |
Միջին ցածր °C (°F) | −3.8 (25.2) |
−3.8 (25.2) |
−2.3 (27.9) |
1.6 (34.9) |
6.2 (43.2) |
9.4 (48.9) |
12.4 (54.3) |
11.8 (53.2) |
8.6 (47.5) |
4.2 (39.6) |
1.3 (34.3) |
−1.8 (28.8) |
3.65 (38.58) |
Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −34.0 (−29.2) |
−28.8 (−19.8) |
−29.8 (−21.6) |
−19.0 (−2.2) |
−6.0 (21.2) |
−0.8 (30.6) |
3.5 (38.3) |
0.0 (32) |
−4.8 (23.4) |
−10.3 (13.5) |
−17.8 (0) |
−24.5 (−12.1) |
−34.0 (−29.2) |
Տեղումներ մմ (դյույմ) | 50.5 (1.988) |
36.0 (1.417) |
31.7 (1.248) |
28.8 (1.134) |
51.6 (2.031) |
67.3 (2.65) |
89.6 (3.528) |
77.9 (3.067) |
49.4 (1.945) |
64.6 (2.543) |
57.0 (2.244) |
54.6 (2.15) |
659 (25.945) |
Միջին ամսական արևային ժամ | 32 | 57 | 143 | 203 | 236 | 238 | 234 | 191 | 153 | 88 | 37 | 24 | 1636 |
Աղբյուր #1: SMHI[31] | |||||||||||||
Աղբյուր #2: SMHI Monthly Data[32] |
Քույր քաղաքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthet — Statistics Sweden, 2019.
- ↑ Tätorter 2010 — Statistics Sweden, 2010. — ISSN 1654-3823
- ↑ Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthet — Statistics Sweden, 2021.
- ↑ «Växjö, Sweden: A Model of Sustainability». BuildingGreen. 2013 թ․ ապրիլի 10.
- ↑ «Gopher Music Notes». 1994 թ․ հուլիսի 15 – via Google Books.
- ↑ «Färre studenter till 2015» (PDF). kalmar.se. Kalmar municipality. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ նոյեմբերի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
- ↑ «Linnéuniversitetet - Uppslagsverk - NE.se».
- ↑ «Welcome to the Kingdom of Crystal!». Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
- ↑ «Hem». Kulturparken Småland. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 3-ին.
- ↑ «Lammhult». Lammhult.se. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
- ↑ (շվեդերեն). Statistics Sweden. 2011 թ․ դեկտեմբերի 14 https://web.archive.org/web/20120127055525/http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 10-ին.
{{cite web}}
: Missing or empty|title=
(օգնություն); Unknown parameter|itle=
ignored (օգնություն) - ↑ «Statistiska tätorter 2018; befolkning, landareal, befolkningstäthet» (շվեդերեն). Statistikmyndigheten SCB. 2020 թ․ մարտի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
- ↑ Merrill, Samuel (2020). «Following The Woman with the Handbag: Mnemonic Context Collapse and the Anti-Fascist Activist Appropriation of an Iconic Historical Photograph». In Merrill, Samuel; Keightley, Emily; Daphi, Priska (eds.). Social Movements, Cultural Memory and Digital Media: Mobilising Mediated Remembrance. Springer Nature. էջ 119. ISBN 978-3-030-32827-6.
- ↑ Utsatta områden - sociala risker, kollektiv förmåga och oönskade händelser (PDF). Police in Sweden - Nationella Operativa Avdelningen - December 2015. էջ 29. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին.
- ↑ «Brand i glasskiosk vid Växjösjön». Sveriges Radio. 2015 թ․ սեպտեմբերի 17. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 27-ին.
- ↑ «Ny brand i Växjö under måndagskvällen». Sveriges Radio. 2015 թ․ մայիսի 12. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 27-ին.
- ↑ «Mordbrandsmisstänkt 16-åring tidigare dömd för anlagda bränder». Smålandsposten. 2016 թ․ հունիսի 14. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 27-ին.
- ↑ «The Swedish city touted as 'Europe's greenest'». The Local. 2014 թ․ հունվարի 24. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
- ↑ «The European cities moving faster on clean energy than their governments». The Guardian. 2015 թ․ հուլիսի 6. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
- ↑ «Zero Net Emissions With Economic Growth? Europe's Greenest City Shows the Way». CSRwire. 2011 թ․ հուլիսի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
- ↑ «7 examples of sustainability in Sweden 2017 Växjö got the Green Leaf Award 2018 from EU-commission». Swedish Institute. 2015 թ․ սեպտեմբերի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
- ↑ Slavin, Terry (2015 թ․ նոյեմբերի 25). «What can the world learn from Växjö, Europe's self-styled greenest city?». Rockefeller Foundation via The Guardian. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 28-ին.
- ↑ «Växjö inhabitants (2013)». www.vaxjo.se. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
- ↑ «Dette er svensken som gjorde det Norling aldri klarte». 2017 թ․ փետրվարի 3. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.
- ↑ «Karl-Birger Blomdahl». AllMusic. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
- ↑ «Jonas Jonasson: My 100-year-old hero, and the secret of happiness». The Telegraph. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.(չաշխատող հղում)
- ↑ «Melody Club». AllMusic. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.
- ↑ «Spionchefen Håkan Syrén blir ny ÖB». 2003 թ․ նոյեմբերի 17. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
- ↑ Spurgeon, Brad (2003 թ․ հունիսի 2). «Motor Racing : Celebration costs driver victory on finish line». The New York Times. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.
- ↑ «Vaxjo, Sweden Climate Summary». Weatherbase. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 3-ին.
- ↑ «SMHI Open Data for Växjö A» (շվեդերեն). Swedish Meteorological and Hydrological Institute. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 2-ին.
- ↑ «Yearly and Monthly Statistics» (շվեդերեն). Swedish Meteorological and Hydrological Institute. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 2-ին.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Վեկշյոյի համայնքապետարան – Պաշտոնական կայքէջ
- Växjö tourist information in english
- (sv)Växjö article in Nordisk familjebok
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վեկշյո» հոդվածին։ |
|