Վու-վեյ
Վու-վեյ (չին.՝ 無為, պրզ.՝ 无为, փինյին՝ wúwéi), հայեցողական և վերացական պասիվություն։
Այս բառը հաճախ թարգմանվում է որպես «անգործուն», «անջանք գործողություն» կամ «անգործ վիճակ», իսկ թարգմանության մեկ այլ տարբերակ է «մոտիվացիայի բացակայություն» կամ, ըստ Ի. Ա. Արսեեվի, «ինքնաբերականություն»։ Անգործության ամենագլխավոր հատկանիշը գործելու պատճառի կամ էլ նպատակի բացակայությունն է։ Չկա ո՛չ մտածմունք, ո՛չ հաշվարկ, ոչ էլ ցանկություն։ Մարդու ներքին էության և աշխարհում նրա գործողությունների միջև չկան միջանկյալ քայլեր։ Գործողությունը տեղի է ունենում հանկարծակի և, որպես կանոն, իր նպատակին է հասնում ամենակարճ ճանապարհով, քանի որ հենված է «այստեղ և հիմա» ընկալման վրա։ «Վու-վեյի» հակառակ իմաստն ունի «վեյ»-ը։
Վու-վեյի էություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Համաձայն Լաո Ցզիի՝ «եթե ինչ-որ մեկը ցանկանում է տիրել աշխարհին և կառավարել այն, ապա նրան ձախողում է սպասում։ Որովհետև աշխարհը սուրբ «անոթ» է, որը կառավարել չի կարելի։ Իսկ եթե նույնիսկ մեկը ցանկանում է կառավարել աշխարհը, ապա ոչնչացնելու է այն։ Եթե մեկը ցանկանում է յուրացնել և սեփականացնել այն, ապա կորցնելու է»[1][2]։
Չեխ փիլիսոփա Յակուբ Մատլը նշել է. ««իրերի չափի մեջ լինելուն» հետևելը մարդու կյանքի ամենագլխավոր խնդիրն է։ Անգործությունը կամ, ավելի շուտ, գործունեություն ծավալելը՝ առանց այդ չափը խախտելու (վու-վեյ), ոչ թե կործանարար պասիվության խրախուսում է, այլ մարդու և աշխարհի համակեցության բացատրությունն է, որը դաոն է»[3]։
Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու Ն. Գ. Պրյախինը նշում է, որ Լաո Ցզին մադուն և ողջ աշխարհը դիտարկել է որպես դաոյի օրինական արդյունք։ Այստեղից՝ մարդը, լինելով բնության մաս, պետք է ունենա իր ճանապարհը առաքինաբար անցնելու նպատակը (դե) և ապրի՝ համապատասխանելով բնությանը։ Լաո Ցզին չարության արմատները տեսել է մարդկանց՝ այն օրենքներից հեռանալու մեջ, որոնք նրանց կարգադրել է ինքը՝ բնությունը։ Այդ դեպքում ցանկացած գործունեություն հակասում է դաոյին և դառնում է ազգային դժբախտությունների պատճառ։ Նշանակում է՝ առօրեականության գլխավոր օրենքը պետք է դառնա անգործությունը՝ վու-վեյ։ Լաո Ցզին ասել է. «Չիմացողը չի ապացուցում, իսկ ապացուցողը չգիտի։ Իմաստուն մարդը ոչինչ չի կուտակում։ Նա ամեն ինչ անում է մյուս մարդկանց համար և ամեն ինչ տալիս է նրանց։ Իմաստուն մարդու դաոն գործունեությունն է առանց պա��քարի»։
Այս առիթով Պրյախինը նշում է, որ «Անգործությունը, ինչպես արդեն պարզ է բերված մտորումներից, իրականում ոչ այլ ինչ է, քան գործունեություն, ընդ որում՝ բավականին ակտիվ գործունեություն, որը համապատասխանում է բնության օրենքներին, որոնք էլ իրենց հերթին համապատասխանում են դաոյին։ Վստահությունը, բարությունը և մարդկանց հանդեպ հոգատարությունը տարբերակում են «անդիմադրողականը»՝ մյուս դաոն»[4]։
Ազդեցություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վու-վեյի սկզբունքը էական ազդեցություն է թողել Լև Նիկոլայեվիչ Տոլստոյի անգործության ուսմունքի վրա[5]։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Матл, 1991, Лао-цзы отвергает какое-либо усилие не только индивида, но и общества. Усилия общества, порождённые цивилизацией, ведут к противоречию человека и мира, к дисгармонии, ибо, «если кто-либо хочет овладеть миром и манипулирует им, того постигнет неудача. Ибо мир - это священный сосуд, которым нельзя манипулировать. Если же кто хочет манипулировать им, уничтожит его. Если кто хочет присвоить его, потеряет его»., էջ 54
- ↑ Кишукова, 2011, По мнению представителей Дао, если кто-либо хочет овладеть миром и манипулирует им, того постигает неудача. Это обусловлено тем, что мир — это священный сосуд, которым нельзя манипулировать. В том случае если кто-либо захочет манипулировать им, то он уничтожит его. «Если кто хочет присвоить его, потеряет его».
- ↑ Матл, 1991, էջ 54
- ↑ Пряхин, 2007, էջ 29
- ↑ Чень Бин Принцип неделания в религиозно-нравственном учении Л. Н. Толстого. — автореферат дис. ... кандидата философских наук. — Тула: Издательский центр Тул. гос. пед. ун-т им. Л. Н. Толстого, 2004. — 22 с. — 100 экз.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ռուսերեն գրականություն
- Матл Я. Философия древнего и средневекового Китая // История философии в кратком изложении / Пер. с чеш. канд. филос. наук И. И. Богута. — Мысль, 1991. — 591 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-244-00552-9
- Кишукова А. П. Социально-философский анализ человека как самоорганизующейся системы. — диссертация ... кандидата философских наук. — Пятигорск: Пятигор. гос. технол. ун-т, 2011. — 164 с.
- Кобзев А. И. У ВЭЙ // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- Пряхин Н. Г. Проблема ненасилия и недеяния в восточной философии и культуре (Древняя Индия — Древний Китай) // Мир человека. — Обнинск: "Издательство "Вехи", 2007. — № 4. — С. 23—32. — ISSN 1999-7531.
- Титаренко М. Л., Абаев Н. В. Вэй // Китайская философия. Энциклопедический словарь / Под ред. М. Л. Титаренко. — М.: Мысль, 1994. — 573 с. — ISBN 5-244-00757-2
- Толстой Л. Н. Глава XXI. Неделание // Путь жизни. — 1911.
- Слингерленд Э. И не пытайтесь! Древняя мудрость, современная наука и искусство спонтанности // Corpus scientificum / Пер. с англ. М. Солнцева — АСТ, 2017—512 c. — ISBN 978-5-17-086844-5
- այլ լեզուներով գրականություն
- Slingerland E. Effortless Action: Wu-wei as Conceptual Metaphor and Spiritual Ideal in Early China. — New York: Oxford University Press, 2003. — 368 p.