Leonhard Euler
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda. |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Leonhard_Euler_2.jpg/250px-Leonhard_Euler_2.jpg)
Leonhard Euler, cunusìt apò col nòm de Euléro (nasìt a Basilea ai 15 de bril del 1707 – mórt a San Pietroburgo, ai 18 de setèmbe del 1783), l'è stat en matemàtich e fìzich svìser.
L'è cunsideràt el piö 'mportànte matemàtich de l'Ilumìnismo. Aliévo del Johann Bernoulli, l'è famùs per véser stat giü dei piö prulìfich de töcc i tép e 'l g'ha furnìt cuntribüsiù fondamentài en divèrsi setùr: anàlizi infinitezimàla, funsiù speciài, mecànica rasiunàla, mecànica dei còrp celèscc, teorìa dei nömer, teorìa dei gràf. Par che 'l Pierre Simon Laplace el g'hàpe dit 'na ólta "Lizì l'Euléro; lü l'è 'l maèstro de töcc nóter ".[1]
Euléro l'è stat sens'óter el piö gran furnidùr de "denominasiù matemàtiche ": el g'ha dat el sò nòm a 'na quantità 'mpresionànte de fòrmule, teorémi, métodi, critéri, relasiù e equasiù. En geometrìa: el sércol, la rèta e i póncc de Euléro relatìf ai triàngoi, piö la relasiù de Euléro, che la riguardàa 'l sércol circuscriìt a 'n triàngol; endèla teorìa dei nömer: el criterio de Euléro, l' indicadùr de Euléro, l' identità de Euléro, la congetüra de Euléro; endèla mecànica: i àngoi de Euléro, el càrich crìtich de Euléro (per l'instabilità); endèl'anàlizi: la costànte de Euléro-Mascheroni; en lògica: el diagràma de Euléro-Venn; endèla teorìa dei graf: la relasiù de Euléro; en àlgebra: el método de Euléro (relatìf a la sulusiù de le equasiù de gràdo quàrt); endèl càlcol diferensiàl: el método de Eulero (per le equasiù diferensiài).
Sèmper al Euléro gh'è ligàt dei óter ogècc matemàtich: el cìclo eulerià, el graf eulerià, la funsiù euleriàna de prìma spéce o funsiù béta, e chèla de segónda spéce o funsiù gàma, la cadéna euleriàna de 'n graf sènsa ànse, i nömer eulerià (diferèncc del Nömer de Euléro).
Aisebé che l'ìes suratöt en matemàtich, el g'ha dat dei contribùti 'mportàncc apò a la fìzica e 'n particolàr a la mecànica clàsica e a chèla dei còrp celèscc. Per ezèmpe, el g'ha svelöpàt l'equasiù de le traf de Euléro-Bernoulli e le equasiù de Eulero-Lagrange. E pò amò, el g'ha determinàt le òrbite de divèrse cométe.
Euléro el g'ha mantignìt relasiù con divèrsi matemàtich del sò tép; in particolàr el g'ha ìt 'na corespondènsa prulungàda col Christian Goldbach col quàl el g'ha confrontàt i sò rezültàcc. El g'ha cuurdinàt apò 'l laurà de sèrte óter matemàtich ghe 'l gh'ìa vizì: i sò fiöi Johann Albrecht Euler e Christoph Euler, i mèmber de l'Académia de San Pietroburgo W. L. Krafft e Anders Johan Lexell e 'l sò segretàre Nicolaus Fuss (che l'ìa apò 'l spus de sò niùda); a töcc i sò colaburadùr el g'ha recunusìt i sò mèrecc.
Töt ensèma, se conós 886 püblicasiù de Euléro. 'Na bùna part de la simbologìa matemàtica amò 'ncö 'n üzo l'è stàda introducìda de l'Euléro, per ezèmpe i per i nömer imaginàre, Σ come sìmbol per la somatòria, f(x) per indicà le funsiù. El g'ha difundìt l'üzo de la lètera π per indicà 'l pi gréco.
Òpere
[Modifega | modifica 'l sorgent]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Euler%27s_signature.svg/300px-Euler%27s_signature.svg.png)
- Mechanica, sive motus scientia analytica exposita (1736)
- Tentamen novae theoriae musicae (1739)
- Solutio problematis ad geometriam situs pertinentis (1741)
- Dissertatio de magnete (1743)
- Methodus inveniendi lineas curvas maximi minimive proprietate gaudentes sive solutio problematis isoperimetrici latissimo sensu accepti (1744)
- Introductio in analysin infinitorum (1748)
- Institutiones calculi differentialis Arqiviad qé: [1] (1787)
- Theoria motus corporum solidorum seu rigidorum (1765)
- Institutiones calculi integralis (1768-1770)
- Vollständige Anleitung zur Algebra (1770) (traduzione in francese)
- Lettres à une Princesse d'Allemagne (1768-1772) (t. 1 Arqiviad qé: [2] , t. 2, t. 3 Arqiviad qé: [3] )
- Theoria motuum lunae (1772)
Note
[Modifega | modifica 'l sorgent]- ↑ Dunham, William (1999). Euler: The Master of Us All. The Mathematical Association of America, xiii. “Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous.”
Bibliografìa
[Modifega | modifica 'l sorgent]- Filippo Di Venti e Alberto Mariatti. Leonhard Euler tra realtà e finzione. Bologna, Pitagora, 2000. ISBN 88-371-1202-5.
- John Derbyshire. L'ossessione dei numeri primi: Bernhard Riemann e il principale problema irrisolto della matematica. Torino, Bollati Boringhieri, 2006. ISBN 88-339-1706-1.
- Carl Boyer. Storia della Matematica. Milano, Mondadori, 1990. ISBN 88-04-33431-2.
- William Dunham. Euler, the master of us all. The Mathematical Association of America, 1999. ISBN 0-88385-328-0. (EN)
- Ioan Mackenzie James. Remarkable Mathematicians: From Euler to von Neumann. Cambridge, Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-52094-0. (EN)
- John Simmons. The giant book of scientists: The 100 greatest minds of all time. Sydney, The Book Company, 1997. (EN)