Vardø
Vardø | |||
By | |||
Vardø
| |||
Land | ![]() | ||
---|---|---|---|
Fylke | Finnmark | ||
Kommune | Vardø om vinteren | ||
Areal | 1,2 km² | ||
Folketal | 1 727 (2023) | ||
Folketettleik | 1 439 / km² | ||
Postnummer | 9950 VARDØ | ||
Innbyggjarnamn | vardøværing | ||
Ferdselsårer | E75 | ||
![]() Vardø 70°22′14″N 31°06′34″E / 70.37052°N 31.10954°E | |||
Wikimedia Commons: Vardø (town) |
Vardø (av varde og øy, eldre norrønt Vargøy ‘ulveøya’), nordsamisk Várggát, kvensk Vuorea, er ein by i Vardø kommune, aust i Finnmark fylke, mindre enn éin breiddegrad frå det nordlegaste punktet i Finnmark, Knivskjellodden.
Byen ligg på den 3,7 km² store Vardøya utanfor austkysten av Varangerhalvøya. Innbyggjartalet er om lag 1900, som utgjer om lag 89 % av innbyggjartalet i kommunen. Vardø er den austlegaste tettstaden i Noreg. Saman med Hammerfest er han den eldste byen i Nord-Noreg. Begge fekk bystatus i 1789. Vardø er òg kjend som Pomorhovudstaden sidan byen på 1800-talet var eit sentrum for norsk handel med Russland.
Historie
[endre | endre wikiteksten]Busetjinga i Vardø går heilt tilbake til då kong Håkon V Magnusson (1299-1319) bygde ei borg, seinare Vardøhus festning, som skulle forsvara Noreg sine interesser i området. På fjellet Domen vest for det 1,7 km breie Bussesundet som skil Vardøya frå fastlandet, var det på 1600-talet ei rekkje hekseprosessar der totalt 88 menneske blei dømde til døden og avretta. Venuspassasjen i 1769 blei observert frå Valen, eidet som bind vestre og austre del av Vardøya saman. Dette var viktig for berekninga av avstanden mellom jorda og sola.
Namn
[endre | endre wikiteksten]På 1300-talet blei Vardø skrive Vargøy, av norrønt vargr 'ulv, fredlaus mann'.[1] Seinare i mellomalderen blei skrivemåten til stadnamnet endra til *Vǫrð(u)øy, dernest Vardøy frå varði ‘varde’. På 1500-talet heitte byen 'Vardeøen/Vaarødenn' då danskane sette sitt preg på stadnamnet.[2] Det moderne namnet Vardø er ei fordanska form av norske Vardøy. Den tradisjonelle norske uttala er Vårøya.
Samferdsel og kommunikasjon
[endre | endre wikiteksten]Vardøya er knytt til Europaveg 75 gjennom den 2892 meter lange Vardøtunnelen under Bussesundet. Tunnelen, som blei teken i bruk 22. desember 1983 og offisielt opna av kong Olav V den 16. august 1984, var den første undersjøiske tunnelen i Noreg.
Bilete frå byen
[endre | endre wikiteksten]-
Vardøhus festning.
-
Statue av Haakon VII.
-
Radarstasjonen Globus II.
-
Hamna i Vardø og Vardø kyrkje.
-
Brodtkorbsjåene, der Pomormuseet held til.
-
Luftfoto av Vardø sentrum.
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ Thorsnæs, Geir; Askheim, Svein (18. mars 2022). «Vardø». Store norske leksikon (på norsk bokmål).
- ↑ «Norsk Stadnamnleksikon», www.norskstadnamnleksikon.no, henta 24. mai 2022