Zürich
Zürich | |||
---|---|---|---|
![]() | |||
| |||
Plassering | |||
Styresmakter | |||
Land | ![]() | ||
Kanton | kantonen Zürich | ||
Distrikt | Zürich | ||
Språk | tysk | ||
Borgarmeister | Corine Mauch | ||
Geografi | |||
Flatevidd - kommune |
91,88 km² | ||
Innbyggjarar - kommune (desember 2010) - folketettleik |
372 047 4 049,3 /km² | ||
Koordinatar | 47°22′0″N 8°33′0″E / 47.36667°N 8.55000°E | ||
Høgd over havet | 408 moh. | ||
Diverse annan informasjon | |||
Postnummer | 8000–8099 | ||
Nettstad: www.stadt-zuerich.ch |
Zürich er den største byen i Sveits og har 372 047 innbyggjarar (2010) og eit areal på 92 km². Han er hovudstad i kantonen Zürich, og er det viktigaste kommersielle senteret i Sveits. Zürich er ein leiande global by og eit av dei største finanssentera i verda.[1] I følgje undersøkingar frå 2006 til 2008 var Zürich den byen i verda med høgast levestandard, og den mest velståande byen i Europa.[2][3][4] Byen er eit trafikknutepunkt for vegar, jernbane og luftfart. Både lufthamna og jernbanestasjonen i byen er dei største og travlaste i landet.
Geografi
[endre | endre wikiteksten]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Zentralbibliothek_Z%C3%BCrich_-_Vue_g%C3%A9n%C3%A9rale_de_Zurich_prise_de_la_Weid_-_000009549.jpg/220px-Zentralbibliothek_Z%C3%BCrich_-_Vue_g%C3%A9n%C3%A9rale_de_Zurich_prise_de_la_Weid_-_000009549.jpg)
Zürich ligg i naturskjønne omgjevnader ved Zürichsjøen og elva Limmat. Byen ligg 408 moh., om lag 3 mil nord for Alpane, som ein kan sjå herfrå. På aust- og vestsida av byen ligg skogkledde åsar. Lindenhof er det historiske og geografiske senteret i byen; den har vore folkesett sidan steinalderen. Byen var lenge avgrensa av kanalen Schanzengraben. I dag strekkjer busetjinga seg utover i dalane Glatttal og Limmattal.
Kantonen Zürich har 1,22 millionar innbyggjarar - dei fleste av dei tysktalande og protestantiske - og eit areal på 1729 km². Storbyområdet kring Zürich har nesten to millionar innbyggjarar.[5]
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Zurych_Turicum.jpg/220px-Zurych_Turicum.jpg)
Historie
[endre | endre wikiteksten]Zürich var opphavleg ei keltisk busetjing og hadde i romartida eit kastell som heitte Turicum. I høgmellomalderen låg det ei borg for dei tyske kongane og keisarane og i 1218 vart byen ein fri keisarby. I 1351 vart byen medlem av Det sveitsiske eidssambandet. I reformasjonstida var Zürich eit sentrum for protestantisme. Huldrych Zwingli innførte protestantisme her i 1523, og i åra som følgde vart bandet mellom kyrkja og styresmaktene i byen sterke.[6] Konflikt mellom protestantiske og katolske område førte til dei to Kapellerkrigane i 1529 og 1531. Under Trettiårskrigen blei det bygd ein ny sterk bymur rundt byen. Kostnadane til dette førte til store protestar frå landområda underlagt byen; desse blei slått ned.
I 1648 erklærte Zürich seg som republikk. Han hadde makt over store landområde og var den viktigaste bykantonen utanom Bern. Landdistrikta i kantonen Zürich var fram til den helvetiske revolusjonen i 1798 underlagt byen utan at innbyggjarane her hadde politiske rettar.[6] 1803-1805 blei Zürich og Zürich-kantonen skilde og eigedommane delte mellom dei. Frå 1830-åra vart dei fleste murane rundt byen rivne som eit symbol på tilnærminga mellom by og land. Motstand mot det radikale liberale styret i byen førte til ein reaksjonær oppstand den 6. september 1839, kjend som «Züriputsch».
I 1869 vart det innført ei demokratisk forfatning i byen. Børsen i Zürich vart skipa i 1877, og byen vart deretter eit viktig internasjonalt senter for finansvesen og industri. Før og under både første og andre verdskrigen vart byen tilfluktsstad for politiske flyktningar, særleg frå Tyskland og Russland.[6] Zürich såg kraftig økonomisk vekst i etterkrigsåra.
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Z%C3%BCrich_-_Grossm%C3%BCnster-Rathaus_-_Lindenhof_IMG_6178_ShiftN.jpg/220px-Z%C3%BCrich_-_Grossm%C3%BCnster-Rathaus_-_Lindenhof_IMG_6178_ShiftN.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/SBB_Re_6-6_Hardturmviadukt.jpg/220px-SBB_Re_6-6_Hardturmviadukt.jpg)
Næringsliv, utdanning og kultur
[endre | endre wikiteksten]Zürich har universitet, teknisk høgskole, finanssentrum og tekstil-, maskin- og grafisk industri. Fleire finansinstitusjonar og store bankar ligg i byen. Mange forskings- og utviklingssenter ligg òg i Zürich, og dei låge skattane trekkjer til seg mange utanlandske selskap som har hovudkvartera sine her.
Mange museum og kunstgalleri ligg i byen, som Det sveitsiske nasjonalmuseet, Kunsthaus, Centre Le Corbusier og Uhrenmuseum Beyer.[7] Schauspielhaus Zürich er eit av dei viktigaste teatera i den tysktalande verda.[8]
Gamlebyen i Zürich har fire viktige kyrkjer: Grossmünster frå 1100-talet, som var utgangspunktet for den sveitsiske reformasjonen; Fraumünster, eit tidlegare nonnekloster, St. Peter, som fekk den største urskiva i Europa i 1538 og Predigerkirche i romansk stil med eit høgt klokketårn i gotisk stil.
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ World's 10 Most Powerful Cities prlog.org. Vitja 19. mars 2012
- ↑ «2007 World-wide quality of living survey». Mercer. 2. april 2007. Henta 19. mars 2012.
- ↑ «Mercer's 2008 Quality of Living survey highlights». Mercer. 10. juni 2008. Henta 19. mars 2012.
- ↑ Mercer – Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey, 28 April 2009
- ↑ The Zürich Metropolitan Areal: a motor for Europe Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine., Stadt-zuerich.ch. Retrieved on 2010-03-10
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Thorsnæs, Geir. «Zürich: by» (23. november 2012). Store norske leksikon. Fri artikkel henta 8. januar 2015.
- ↑ Museums and galleries[daud lenkje] Zürich-relocation.ch. Henta 19. mars 2012
- ↑ Zürich Culture worldtravelguide.net. Henta 19. mars 2012
- Delar av denne artikkelen bygger på «Zurich» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2015.
Bakgrunnsstoff
[endre | endre wikiteksten]![]() |
Originaltekst av Zürich ved Wikisource. |
- Stadt Zürich. Offisiell nettstad (tysk)
- Byen Zürich (engelsk)
- Turisme i Zürich (offisiell)
- Zürich Info[daud lenkje]
- 24 timar i Zürich[daud lenkje] - reiseguide
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/16px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)