Brzoza niska
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
brzoza niska |
Nazwa systematyczna | |
Betula humilis Schrank Baier. Fl. 1:420. 1789 | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |
![]() |
Brzoza niska (Betula humilis Schrank) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny brzozowatych. Występuje w środkowej i wschodniej Europie (od Niemiec i Szwajcarii na wschód) oraz w północnej Azji (od Kazachstanu, Mongolii i Korei na północ)[4]. W Polsce roślina rzadka, występująca na rozproszonych stanowiskach na niżu. Najliczniej występuje na Pojezierzu Pomorskim, Mazurskim i Podlasiu, rzadziej na Białostocczyźnie i w Wielkopolsce[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Betula_humilis_kz03.jpg/220px-Betula_humilis_kz03.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Betula_humilis_kz15.jpg/220px-Betula_humilis_kz15.jpg)
- Pokrój
- Gęsto rozgałęziony krzew o pędach wznoszących się ku górze, osiągających wysokość do 2 m, rzadko do 3 m[6].
- Pędy
- Młode pędy pokryte białymi brodawkami żywicy i omszone. Kora czerwonobrunatna[6].
- Liście
- Eliptyczne lub jajowate o szerokości większej od długości, na szczycie tępe lub nieco zaostrzone, krótkoogonkowe (2–5 mm). Blaszka liściowa o długości 4–6 cm i szerokości 0,5–2,5 cm, nierównomiernie ząbkowana z 4–6 parami nerwów bocznych. Z obu stron jasnozielone. Pączki okryte łuskami, klapa środkowej łuski jest dłuższa od pozostałych i owłosiona.
- Kwiaty
- Kwiaty zebrane w wiotkie i zwisające kotki, oddzielnie kotki męskie i kotki żeńskie. Jest rośliną jednopienną – na jednej roślinie występują zarówno kotki męski, jak i żeńskie. Kotki męskie o długości do 20 mm występują już w jesieni, są wówczas drobne i sterczące. Mniejsze kotki żeńskie mają długość 8–15 mm.
- Owoc
- Orzeszek ze skrzydełkami o długości połowy jego szerokości lub krótszymi.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Siedlisko: torfowiska i podmokłe łąki. Przeważnie tworzy skupiska. Jest światłolubna, wyższe drzewa i krzewy z łatwością ją zagłuszają. Na Syberii występuje w tundrze. Jest reliktem polodowcowym, który przywędrował do nas pod koniec epoki lodowcowej. Nanofanerofit. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl/O/All. Sambuco-Salicion[7]. Kwitnie od kwietnia do maja, jest wiatropylna. Roślina wiatrosiewna. Liczba chromosomów 2n = 28[8].
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]Tworzy mieszańce z brzozą brodawkowatą i brzozą omszoną[9].
Ochrona
[edytuj | edytuj kod]Roślina objęta w Polsce ochroną gatunkową. Chroniona prawnie od 1983 r. Zagrożona wymarciem z powodu osuszania podmokłych łąk na których występuje[5]. Występuje w 5 parkach narodowych: Białowieskim, Biebrzańskim, Poleskim, Roztoczańskim i Wigierskim.
Chroniona na terenie następujących rezerwatów przyrody:
- Rezerwat przyrody Cielętnik
- Rezerwat przyrody Mętne
- Rezerwat przyrody Kozie Brody
- Rezerwat przyrody Zabrodzie
- Rezerwat przyrody Łąki Ślesińskie
- Rezerwat przyrody Jeziorko koło Drozdowa
Kategorie zagrożenia gatunku:
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[10]: V (narażony na wyginięcie); 2016: EN (zagrożony)[11];
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: EN (endangered, zagrożony)[12]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-03] (ang.).
- ↑ Betula humilis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Betula humilis Schrank, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-07-26] .
- ↑ a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ a b Maria Gostyńska-Jakuszewska , Betulaceae, Brzozowate, [w:] Adam Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: PAN, 1992, s. 13, ISBN 83-85444-06-8 .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Betula humilis na Flora of China [dostęp 2014-01-27].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- W. Kulesza Klucz do oznaczania drzew i krzewów. PWRiL, Warszawa, 1955.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Atlas roślin – Betula humilis
- atlas-roslin.com – Brzoza niska. atlas-roslin.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-08)].
- Internetowa Baza Roślin (IBRO) – Brzoza niska
- Otwarta Encyklopedia Leśna – Brzoza niska
- Informacje o brzozie niskiej (niem.) w FloraWeb.de
- Zdjęcia na stronie Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu (Naturhistorischen Museums Wien) (niem.)
- BioLib: 3439
- EoL: 1149423
- Flora of China: 200006152
- Flora of North America: 200006152
- FloraWeb: 827
- GBIF: 5331629
- identyfikator iNaturalist: 437379
- IPNI: 295106-1
- NCBI: 216991
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-21373
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:295106-1
- Tela Botanica: 77577
- CoL: LP94