Cypryśnik
![]() Cypryśnik błotny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
cypryśnik | ||
Nazwa systematyczna | |||
Taxodium Rich. Ann. Mus. Natl. Hist. Nat. 16: 298. 1810[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
T. distichum (L.) L. C. Richard[3] | |||
Synonimy | |||
|
Cypryśnik (Taxodium Rich.) – rodzaj drzew iglastych z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w południowo-wschodniej części USA oraz w Meksyku i Gwatemali[5]. Zasiedlają siedliska podmokłe i wilgotne, przy czym rosnąc w miejscach z wysokim poziomem wody zwykle wytwarzają pneumatofory. Do tego rodzaju należy tzw. drzewo z Tule o największym obwodzie wśród współczesnych drzew na Ziemi[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Drzewa osiągające do 43 m wysokości (T. huegelii) i 3 m średnicy pnia[6]. Rosnąc w pobliżu wody lub w wodzie wytwarzają pneumatofory wyrastające z korzeni nad powierzchnię gruntu lub wody do wysokości 1 m[5]. Konary są wzniesione lub rozpostarte z końcowymi odcinkami pędów rozgałęzionymi skrętolegle i odpadającymi. Pączki są drobne i kuliste[6].
- Liście
- Skrętoległe, ale częściej ułożone w dwóch rzędach, spłaszczone, równowąskie. Osiągają od kilku do 17 mm długości. Jesienią brązowieją i odpadają[6].
- Organy generatywne
- Kwiaty męskie skupione są w długie, wiechowate strobile wyrastające na końcach pędów dwuletnich[6]. Zawierają po 10-20 sporofili, na których znajduje się od 2 do 10 woreczków pyłkowych[4]. Strobile żeńskie wyrastają zwieszając się także na końcach pędów dwuletnich. Kuliste, drewniejące szyszki dojrzewają w ciągu jednego roku, otwierają się i szybko opadają. Zawierają po 5–10 łusek nasiennych, na których rozwijają się po dwa nasiona[6][4]. Szyszki osiągają od 1,5 do 4 cm długości[5].
- Nasiona
- Twarde i trójkanciaste. Na brzegach z trzema grubymi, wąskimi i równymi skrzydełkami[6].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Wykaz gatunków[7]
- cypryśnik błotny (Taxodium distichum)
- cypryśnik meksykański (Taxodium huegelii C.Lawson, syn. Taxodium mucronatum Ten.)
W niektórych ujęciach wyróżniany jest jeszcze cypryśnik wzniesiony (Taxodium ascendens Brongn.) uznawany w bazach taksonomicznych za odmianę cypryśnika błotnego Taxodium distichum var. imbricatum (Nutt.) Croom[7]. O zasadności wyodrębniania tego taksonu w randze gatunku świadczy według niektórych źródeł niezdolność do krzyżowania się z odmianą typową Taxodium distichum var. distichum[8].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Drzewa są uprawiane. Cypryśnik meksykański bywa sadzony w USA[8]. Cypryśnik błotny znosi klimat chłodniejszy i uprawiany jest jako roślina ozdobna także w Europie Środkowej[9]. W obszarach naturalnego występowania cypryśniki pozyskiwane są jako źródło drewna[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-12-20].
- ↑ a b c d Christopher J. Earle: Taxodium. [w:] The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-12-20]. (ang.).
- ↑ a b c d Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 39. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b c d e f John Silba: Encyclopaedia Coniferae. Harold N. Moldenkeand, Alma L. Moldenke, 1986, s. 203, seria: Phytologia Memoroirs VIII.
- ↑ a b Taxodium. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-04)]. (ang.).
- ↑ a b V.P. Singh: Gymnosperm II. Structure and Development. New Delhi: Sarup & Sons, 2006, s. 532-533. ISBN 81-7625671-4.
- ↑ Włodzimierz Seneta: Dendrologia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991. ISBN 83-01-07011-0.
- EoL: 34194
- Flora of China: 132353
- Flora of North America: 132353
- GBIF: 2684190
- identyfikator iNaturalist: 49667
- IPNI: 11707-1
- ITIS: 18040
- NCBI: 13282
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30006506-2
- Tela Botanica: 87291
- identyfikator Tropicos: 40010505
- USDA PLANTS: TAXOD
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55063
- CoL: 7T6Q