Giorgione
![]() Autoportret w stroju Dawida (ok. 1500) | |
Imię i nazwisko |
Giorgio Barbarelli da Castelfranco |
---|---|
Data urodzenia | |
Data śmierci |
przed 25 października 1510 |
Dziedzina sztuki |
malarstwo |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
|
Giorgione, właśc. Giorgio Barbarelli da Castelfranco lub Zorzi di Castelfranco[1] (ur. w 1478 lub 1479 w Castelfranco Veneto, zm. przed 25 października 1510 w Wenecji) – włoski malarz, przedstawiciel renesansu.
O życiu i twórczości Giorgionego wiemy bardzo mało. Jest jednym z najbardziej zagadkowych malarzy czasów nowożytnych. Wiadomo, że urodził się w Castelfranco Veneto i był uczniem Giovanni Belliniego. Miał wpływ na innych malarzy, z którymi się zetknął, m.in. Tycjana i Sebastiana del Piombo. Zmarł przedwcześnie w okresie zarazy.
Był jednym z głównych przedstawicieli i twórców dojrzałego renesansowego malarstwa weneckiego, realizującym po mistrzowsku jego założenia kolorystyczne. Wspaniały mistrz koloru i światła. Przedstawiciel koloryzmu weneckiego, obserwator chwilowych stanów natury i świata.
W swoich obrazach Giorgione realizuje nową koncepcję przedstawiania wyglądów natury, opartą na kolorze, którą rozwiną i uzupełnią jego wielcy następcy, jak Tycjan, Veronese czy Tintoretto, nie naruszając jej generalnych założeń. Polegała ona na wyrażeniu wszystkich najistotniejszych cech struktury wizualnej przedmiotu, a więc modelunku bryły i jej umieszczenia w przestrzeni i atmosferze, światła i głębi przestrzennej, za pomocą układu barw o różnym natężeniu barw i różnej temperaturze.
Giorgione, a za nim inni wenecjanie, za ten unifikujący element uznali kolor. Płaszczyzna obrazu zostaje pokryta układem plam barwnych, układy linearne stają się uzupełnieniem kolorystycznej struktury, a w bardziej skrajnych przypadkach stają się zbędne. Taki sposób kształtowania opiera się w większym stopniu na wrażeniach kolorystyczno-świetlnych niż motywie. Obserwując malarstwo Tycjana widać, jak wzbogacił środki kolorystycznego kształtowania, eliminując stopniowo rolę linii i nieopartego na kolorze modelunku światłocieniowego, ograniczając przez to iluzjonizm przedstawienia. Wreszcie ten sposób ukształtowania określa się jako ton lub tonację obrazu. W malarstwie Giorgionego te wszystkie założenia zostały z grubsza zrealizowane. Nie doszedł jednak do tak radykalnych rozwiązań, jak Tycjan w ostatnich obrazach swego długiego życia.
Do czasów współczesnych nie zachowały się żadne podpisane i datowane prace Giorgionego. Duże rozbieżności wzbudza już liczba przypisywanych mu prac (od 5 do 40). Tworzył obrazy o tematyce religijnej: Maria z Dzieciątkiem i świętymi Liberiuszem i Franciszkiem, tzw. Madonna z Castelfranco, Judyta, mitologicznej: Śpiąca Wenus (ukończona przez Tycjana), Wenus odpoczywająca, portrety i alegoryczne, oraz trudne do interpretacji kompozycje figuralne w pejzażu: Burza, Trzech filozofów, Koncert wiejski. W obrazach Giorgionego krajobraz nie stanowi jedynie tła sceny, ale tworzy wszechogarniającą przestrzeń; zgodnie z duchem renesansu, człowiek w jego obrazach pozostaje w idealnej harmonii z naturą. Obrazy Giorgionego cechuje harmonijne zespolenie przedstawionych postaci z krajobrazem, miękki modelunek, liryzm i nastrojowość sugerujące treści symboliczne i alegoryczne. Dążył do symbiozy malarstwa, muzyki i poezji. Jego nowatorstwo, oprócz ujęcia krajobrazu, objawiło się w także w przedstawieniu kobiecego aktu. W obrazie Śpiąca Wenus naga kobieta, po raz pierwszy w nowoczesnym malarstwie, stała się głównym i jedynym tematem dzieła malarskiego.
Autorstwo wielu dzieł Giorgionego jest sporne, przyjmuje się pogląd o istnieniu kręgu Giorgiona (tzw. giorgioneschi) złożonego z wielbicieli i naśladowców artysty.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Giorgione_060.jpg/240px-Giorgione_060.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Accademia_-_La_tempesta_-_Giorgione.jpg/240px-Accademia_-_La_tempesta_-_Giorgione.jpg)
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Giorgione_029b.jpg/240px-Giorgione_029b.jpg)
- Madonna z Dzieciątkiem – 1498-1500, 44 × 36,5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Autoportret w stroju Dawida - ok. 1500, 52 x 43 cm, Herzog Anton Ulrich-Museum, Brunszwik
- Święta Rodzina - ok. 1500, 37 x 46 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Trzy okresy w życiu człowieka lub Nauka młodego Marka Aureliusza - 1500-01, 62 x 77 cm, Galleria Palatina, Florencja
- Portret rycerza z giermkiem - ok. 1502, Uffizi, Florencja
- Portret Giustinianiego lub Portret mężczyzny - ok. 1504, 58 x 46 cm, Gemäldegalerie Berlin
- Judyta - ok. 1504, 144 x 68 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Hołd dla poety - ok. 1505, 60 x 49 cm, National Gallery w Londynie (przypisywany)
- Madonna czytająca - ok. 1505, 76 x 61 cm, Ashmolean Museum, Oksford
- Sąd Salomona - ok. 1505, 89 x 72 cm, Uffizi, Florencja
- Próba ognia - ok. 1505, 89 x 72 cm, Uffizi, Florencja
- Tronująca Maria z Dzieciątkiem i świętymi Liberiuszem i Franciszkiem - ok. 1505, 200 x 152 cm, Katedra San Liberale, Castelfranco Veneto
- Pokłon Trzech Króli - ok. 1505, 29 x 81 cm, National Gallery w Londynie
- Chłopiec ze strzałą - ok. 1505, 48 x 42 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Pokłon pasterzy - 1505-10, 91 x 110 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Portret młodej kobiety (Laura) - 1506, 41 x 34 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Stara kobieta (La vecchia) - ok. 1508, 68 x 59 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Trzej filozofowie - 1508-09, 123,4 x 144,5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Koncert wiejski - 1508-09, 110 x 138 cm, Luwr, Paryż
- Portret młodego mężczyzny - 1508-10, 73 x 54 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
- Śpiąca Wenus - 1509-10, 108 x 175 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie (wraz z Tycjanem)
- Burza - ok. 1510, 78 x 72 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Portret młodego mężczyzny - 69,4 x 53,5 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Przydomek Giorgione, czyli „Wielki Jerzy”, zyskał ze względu na swój pokaźny wzrost. Giorgio Vasari podkreślał jego „duży wzrost, duże zdolności oraz piękne i szlachetne obyczaje”. Zorzi lub Zorzo - w dialekcie weneckim odpowiednik Giorgia.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wendy Beckett , 1000 arcydzieł, Ewa Gorządek (tłum.), Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4218-3, OCLC 749354342 .
- Augustin de Butler, Giorgione, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 47)
- Oksfordzki leksykon sztuki, Ian Chilvers (oprac.) i inni, Warszawa: Arkady, 2002, ISBN 83-213-4157-8, OCLC 749307549 .
- Alessandra Fregolent, Giorgione, Warszawa: HPS, 2006 (Klasycy Sztuki ; nr 29), ISBN 978-83-60279-36-0
- Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, ISBN 83-7079-076-3
- Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, wyd. 2, t. 3, Warszawa: Nobilis, 2010 (rozdz. Giorgione), ISBN 978-83-60297-36-0
- Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, ISBN 978-3-8331-2131-9
- ISNI: 0000000121287942
- VIAF: 39385864
- ULAN: 500028290
- LCCN: n79029786
- GND: 118539469
- NDL: 00440980
- LIBRIS: qn2447f84frw5g7
- BnF: 11954736s
- SUDOC: 027525708
- SBN: CFIV019055
- NLA: 36509446
- NKC: xx0011782
- BNE: XX879321
- NTA: 069874808
- CiNii: DA03939637
- Open Library: OL984023A
- PLWABN: 9810598296605606
- NUKAT: n00023850
- J9U: 987007261745905171
- CANTIC: a11272302
- LNB: 000226833
- ΕΒΕ: 256147
- BLBNB: 000217066
- LIH: LNB:M7N;=0L