Ignaz Goldziher
![]() Ignác Goldziher w 1860 r. | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
orientalista, profesor uniwersytecki, filolog |
![]() |
![](http://178.128.105.246/content-http-upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Ign%C3%A1c_Goldziher.jpg/300px-Ign%C3%A1c_Goldziher.jpg)
Ignaz (Yitzhaq Yehuda) Goldziher (ur. 22 czerwca 1850 w Székesfehérvárze, zm. 13 listopada 1921 w Budapeszcie) – węgierski orientalista. Wraz z Niemcem Theodorem Nöldeke i Holendrem Christiaanem Snouck Hurgronje uważany jest za założyciela nowoczesnej islamistyki w Europie.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w rodzinie żydowskiej, studiował na uniwersytetach Loránda Eötvösa w Budapeszcie, Humboldta w Berlinie, w Lipsku i w Lejdzie wspierany przez barona Józsefa Eötvösa, ówczesnego węgierskiego ministra kultury. Otrzymał stanowisko privatdozent w Budapeszcie w 1872. W latach następnych, pod auspicjami rządu węgierskiego, zaczął podróż po Syrii, Palestynie i Egipcie. Tu skorzystał ze sposobności uczestniczenia w wykładach uczonych muzułmańskich na uniwersytecie al-Azhar w Kairze.
W 1890 opublikował Muhammedanische Studien, w których wykazał, że hadisy odzwierciadlają raczej kontrowersje w dziedzinie prawa i doktryn społeczno-politycznych, jakie zachodziły w dwa wieki po śmierci proroka Mahometa, niż słowa samego Mahometa. Mocno wierzył, że prawo muzułmańskie zawdzięcza swoje początki prawu rzymskiemu, choć w opinii współczesnej orientalistki amerykańskiej, Patricii Crone, jego argumenty w tej dziedzinie są nadzwyczaj słabe (uncharacteristically weak)[1].
Z powodu fali antysemityzmu na Węgrzech Goldziher mógł objąć posadę na uniwersytecie w Budapeszcie dopiero w wieku 44 lat. Był pierwszym uczonym żydowskiego pochodzenia, który doszedł do takiego stanowiska. Reprezentował rząd węgierski i Węgierską Akademię Nauk na licznych kongresach międzynarodowych. Odebrał złoty medal na Kongresie Orientalistycznym w Sztokholmie w 1889. Był członkiem kilku węgierskich i zagranicznych stowarzyszeń naukowych, sekretarzem wspólnoty żydowskiej w Budapeszcie. Uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych (Litterarum doctor, Litt. D.) na uniwersytecie w Cambridge (1904) oraz doktora nauk prawniczych (Legum Doctor, LL.D.) na uniwersytecie w Aberdeen (1906).
Szacunek w kołach naukowców zawdzięczał przede wszystkim starannemu zbadaniu systemu prawnego przedmuzułmańskiego oraz muzułmańskiego, tradycji, religii i poezji, na temat których opublikował olbrzymią ilość traktatów, recenzji i esejów. Większość jego prac nadal uważa się za aktualne.
Oprócz pracy naukowej Goldziher prowadził dziennik z bardzo osobistymi uwagami, refleksjami, zapisami z podróży i życia codziennego. Doczekał się on publikacji w języku niemieckim pt. Tagebuch. Oto jedna z jego refleksji na temat islamu, zaczerpnięta z jego dziennika:
„W ciągu tych tygodni wczułem się tak namacalnie w ducha islamu, że ostatecznie nabrałem wewnętrznego przekonania, iż ja sam jestem muzułmaninem, i przy całym rozsądku odkryłem, że to jedyna religia, która, nawet w procesie doktrynalnego i oficjalnego kształtowania się, jest w stanie zadowolić umysły filozoficzne. Moim ideałem było podnieść judaizm do podobnego poziomu racjonalnego. Islam, jak pouczyło mnie doświadczenie, jest jedyną religią, w której składnikom zabobonnym i pogańskim zagraża nie racjonalizm, ale doktryna ortodoksyjna”.
W Kairze Goldziher modlił się nawet jak muzułmanie: „Wśród tysięcy pobożnych dotykałem czołem podłogi meczetu. Nigdy w życiu nie byłem bardziej rozmodlony, szczerzej oddany, niż w tamten podniosły piątek”.[2]
Mimo swojego uwielbienia dla islamu Goldziher pozostał aż do śmierci oddanym wyznawcą judaizmu. Jego zachwyt obydwiema religiami, islamem i judaizmem, zawiódł go do poszukiwania punktów stycznych w obu tych wyznaniach. Mimo że odmówiono mu płatnej posady na uniwersytecie z powodu jego wyznania, odmówił konwersji. Wprawdzie zapewniłoby mu to finansową niezależność i sukces zawodowy, ale nie pozwoliło mu na to głęboko zakorzenione oddanie dla wiary przodków.
Prace Goldzihera zostały odgrzebane na nowo dzięki krytycznym ocenom ze strony Edwarda Saida w jego głośnej książce Orientalizm (1978). Said zarzucał zachodnim prekursorom orientalistyki, że zbyt powierzchownie zbadali realia Orientu, ponieważ stworzyli wyobrażenie na jego temat z góry wyrobionych uprzedzeń natury psychologicznej. Prace Goldzihera w zasadzie przeczą tym zarzutom. W swoich licznych książkach i artykułach Ignaz Goldziher starał się doszukiwać początków doktryn i rytuałów islamu w praktykach innych kultur. W tym celu ustalił, że islam stale się rozwija jako cywilizacja, zapożyczając idee z zewnątrz i użyczając ich innym. Posunął się nawet, ze zrozumiałych względów, do krytyki Kościoła katolickiego, który jego zdaniem w sposób arbitralny narzuca wiernym decyzje za pośrednictwem dogmatów, synodów i soborów. To doprowadziło go z kolei do stwierdzenia, że islam przy swojej tolerancji oraz otwartości na idee sprzeczne z ortodoksyjnymi, może być nawet wzorem, któremu pozostałe wyznania monoteistyczne powinny się starać dorównać.
Literatura
[edytuj | edytuj kod]- Tagebuch, edited by Alexander Scheiber (Leiden: Brill, 1978) ISBN 90-04-05449-9
- zur Literaturgeschichte der Shi'a (1874)
- Beiträge zur Geschichte der Sprachgelehrsamkeit bei den Arabern (Vienna, 1871-1873)
- Der Mythos bei den Hebräern und seine geschichtliche Entwickelung (Leipzig, 1876; Eng. trans., R Martineau, London, 1877)
- Muhammedanische Studien (Muslim Studies) (Halle, 1889-1890, 2 vols.) ISBN 0-202-30778-6
- Abhandlungen zur arabischen Philologie (Leiden, 1896-1899, 2 vols.)
- Buch v. Wesen d. Seele (ed. 1907)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Patricia Crone , Roman, Provincial and Islamic Law, wyd. 1st pbk. ed, Cambridge: Cambridge University Press, 2002, s. 3, ISBN 0-521-52949-2, OCLC 49906288 .
- ↑ The Jewish Discovery of Islam by Martin Kramer
- ISNI: 0000000110261034
- VIAF: 46790675
- LCCN: n79009953
- GND: 118718029
- LIBRIS: qn240bx85m300dj
- BnF: 121052591
- SUDOC: 02942173X
- SBN: SBLV293491
- NLA: 35132293
- NKC: jn19990210245
- BNE: XX901599
- NTA: 067707254
- BIBSYS: 90063948
- CiNii: DA0164215X
- Open Library: OL146473A
- PLWABN: 9810696110105606
- NUKAT: n96218155
- J9U: 987007305448605171
- PTBNP: 188702
- LNB: 000156438
- NSK: 000498666
- LIH: LNB:Cao2;=Bl
- NSZL: 135964