Józef Kazimierz Kossakowski
| ||
Data i miejsce urodzenia | ||
---|---|---|
Data i miejsce śmierci | ||
Biskup inflancko-piltyński | ||
Okres sprawowania |
1781–1792 | |
Wyznanie | ||
Kościół | ||
Inkardynacja |
1760 | |
Śluby zakonne |
1761 | |
Prezbiterat |
17 kwietnia 1763[2] | |
Nominacja biskupia |
13 marca 1775[2] | |
Sakra biskupia |
30 kwietnia 1775[1] | |
Odznaczenia | ||
![]() ![]() |
Data konsekracji |
30 kwietnia 1775 | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | |||||||
Współkonsekratorzy | |||||||
| |||||||
|
Józef Kazimierz Kossakowski herbu Ślepowron (ur. 16 marca 1738 w Kownie[3], zm. 9 maja 1794 w Warszawie) – biskup inflancko-piltyński od 1781, kustosz wileńskiej kapituły katedralnej w 1789[4], działacz polityczny, konsyliarz z Senatu w konfederacji targowickiej[5], członek konfederacji grodzieńskiej w 1793[6], publicysta, powieściopisarz, komediopisarz i tłumacz.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 16 marca roku 1738 w Kownie lub w pobliskich Szyłach[7], jako syn Dominika (zm. 1743), stolnika kowieńskiego i Marianny z Zabiełłów. Pochodził ze znanego na Litwie rodu szlacheckiego, był bratem hetmana Szymona, a także senatorów – kasztelana Antoniego i wojewody Michała. Pierwsze nauki pobierał (1746–1755) w szkołach jezuickich w Kownie i w Akademii Wileńskiej. W 1758, już jako podczaszy kowieński, posłował na sejm (z powiatu kowieńskiego). Rok później otrzymał od króla Augusta III tytuł szambelana. W 1760 wstąpił do seminarium Św. Krzyża w Warszawie. Wkrótce nawiązał bliższe kontakty z podskarbim wielkim litewskim J. Flemmingiem, z którym bywał na sejmikach i trybunałach. Poseł na sejm nadzwyczajny 1761 roku z powiatu kowieńskiego[8]. Był uczestnikiem konfederacji barskiej.
17 kwietnia 1763 przyjął święcenia kapłańskie, studiował w Wilnie i Warszawie. Pełnił kościelne funkcje proboszcza w Wołpie i kanonika w Wilnie, udzielał się także politycznie.
Od 1775 był pisarzem wielkim litewskim, w 1781 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Świętego Stanisława od 1778[9].
13 marca 1775 został mianowany biskupem tytularnym Cinna, z obowiązkami biskupa pomocniczego wileńskiego (w Trokach). 17 września 1781 został przeniesiony na biskupstwo inflanckie[10], pełnił także funkcję administratora apostolskiego diecezji kurlandzkiej. Dokonał wówczas wielu oszustw i machinacji finansowych dla wzbogacenia się[potrzebny przypis]. Od 1787 pobierał stałą roczną pensję z ambasady rosyjskiej, otrzymywał 1500 dukatów rocznie[11]. Był protegowanym ambasadora Stackelberga i z jego nominacji zasiadał w Radzie Nieustającej 1782–1786. Jako przeciwnik konstytucji majowej, zainscenizował i inspirował protest J. Suchorzewskiego. 19 grudnia 1791 nadano mu godność biskupa koadiutora wileńskiego (przy osobie Ignacego Massalskiego)[12]. W okresie jego rządów diecezja inflancka została na krótki czas włączona do nowej archidiecezji mohylewskiej (1783). W tym okresie rozbudował rezydencję rodową w Janowie koło Kowna. Członek Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej w 1783[13].
Był zwolennikiem stronnictwa rosyjskiego i cesarzowej Katarzyny II. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego[14]. Był jednym z sygnatariuszy Konstytucji 3 maja[15]. 27 kwietnia 1792, jako jeden z pierwszych trzynastu sygnatariuszy, podpisał w Petersburgu akt konfederacji targowickiej. Wraz z bratem Szymonem stał na czele targowiczan na Litwie, faktycznie przejął władzę nad Litwą przy pomocy wojsk rosyjskich. Na sejmie grodzieńskim w 1793 został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem Sieversem[16]. 22 lipca 1793 podpisał traktat cesji przez Rzeczpospolitą ziem zagarniętych przez Rosję a 25 września cesji ziem zagarniętych przez Prusy w II rozbiorze Polski[17]. Był członkiem Komisji Edukacyjnej Wielkiego Księstwa Litewskiego z nominacji konfederacji targowickiej w 1793[18].
Podczas insurekcji kościuszkowskiej, 17 kwietnia został aresztowany, a 5 dni później cały jego majątek został skonfiskowany na rzecz powstania postanowieniem Rady Zastępczej Tymczasowej[19]. 9 maja został razem z hetmanem wielkim koronnym Piotrem Ożarowskim, marszałkiem Rady Nieustającej Józefem Ankwiczem i hetmanem polnym litewskim Józefem Zabiełłą przekazany przez Radę Zastępczą Tymczasową pod jurysdykcję Sądu Kryminalnego dla Warszawy i Księstwa Mazowieckiego, który po kilku godzinach wydał wyrok śmierci przez powieszenie z natychmiastowym wykonaniem[20]. Trzej pierwsi zostali powieszeni przed ratuszem na Rynku Starego Miasta. Kossakowski, po zdjęciu święceń kapłańskich, został powieszony na szubienicy przed kościołem św. Anny[21]. Pod szubienicę przyniesiono go na krześle[22]. Po zdjęciu z szubienicy jego zwłoki zostały pochowane na polach za Nalewkami[23]. W grudniu 1794 jego ciało ekshumował jeden z członków rodziny i pochował w Janowie[24].
Jego następcą na stolicy biskupiej inflanckiej został krewny, Jan Nepomucen Kossakowski.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Ważniejsze dzieła i kazania
[edytuj | edytuj kod]- Kazanie na pogrzebie Aleks. Pocieja, wojew. trock. 25 stycznia 1770, Wilno (1770)
- Kazanie... na pogrzebie... Ludwika i Wiktorii z Potockich Pociejów... miane w kościele ks. ks. dominikanów Ś. Ducha d. 17 maja r. 1771, Wilno (1771)
- Kazanie na pogrzebie ciała... Leonarda hrabi Pocieja... miane w roku 1774 miesiąca października 25 dnia... Na żądanie... familii do druku podane, Wilno (1774)
- Piotruszek, powst. w latach 1778–1779, niewydany; pamflet na A. Tyzenhauza; inform. Pamiętniki autora (s. 103)
- Warszawianin w domu. Komedia oryginalna we 3 aktach, wyst.: Janów 1784, Warszawa 26 listopada 1785; wyd. Warszawa 1786
- Panicz gospodarz, czyli kontynuacja Warszawianina w domu. Komedia oryginalna we 3 aktach, wyst. Janów 1784, Warszawa 22 stycznia 1786; wyd. Warszawa 1786[25]
- Mądry Polak po szkodzie, czyli kontynuacja Panicza gospodarza i Warszawianina w domu. Komedia oryginalna we 3 aktach, na teatrze warszawskim reprezentowana (24 czerwca 1786), Warszawa 1786; prawdopodobnie tę właśnie komedię tytułuje autor w swych Pamiętnikach (s. 171): Pan oszukany (wyst. Janów 1784)
- Gospodarz znudzony. Komedia, wyst. Janów 1784; inform. Pamiętniki (s. 171)
- Ksiądz pleban cz. 1, Warszawa 1786; wyd. 2 zmienione Warszawa 1788
- Obywatel t. 1, Warszawa 1788; Estreicher XXII (1908), 567, mylnie przypisywał ten utwór T. Morskiemu
- Pamiętniki... 1733-1788, wyd. A. Darowski, Warszawa 1891
- Mowa... na sesji sejmowej dnia 27 października 1788, Warszawa (1788); w czasie tegoż sejmu wydano ponadto mowy z następujących dni: 3 i 12 listopada 1788; 13 stycznia i 21 lipca 1789; 9 (także w przekł. niemieckim) i 17 września 1790; 29 marca 1791
- Odpowiedź na pismo w języku francuskim przez JP. d'Heykinga, delegata Piltyńskiego, podane do Stanów, usprawiedliwiająca projekt podany pod tytułem: Pozwolenie uczynienia..., (Warszawa 1790); przekł. niemiecki (1790)
- Rozmowa Solona z Kadym (Warszawa 1790; 2 wydania), przedr. B. Leśnodorski w: Kuźnica Kołłątajowska, Wrocław (1949), Biblioteka Narodowa seria I, nr 130; autorstwo przyznawane tradycyjnie Kossakowskiemu (porównaj: J. Nowak-Dłużewski i G. Frydrychowicz); Estreicher mylnie przypisywał M. Czackiemu, a E. Kipa – A. K. Czartoryskiemu; przekł. francuski (rękopis: brak daty)
- Czarownica, brak miejsca wydania (1791; 2 wydania); pamflet na Konstytucję 3 Maja
- Fragment z rękopisma arabskiego, brak miejsca wydania (1791); rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 2348, (autorstwo sporne: przypisywane Kossakowskiemu przez W. Smoleńskiego i J. Nowaka-Dłużewskiego; kwestionowane przez G. Frydrychowicz; E. Kipa przypisywał A. K. Czartoryskiemu jako wysuwanemu przez siebie autorowi poz. 14)
- Spowiedź polityczna, albo wyznanie polityczne przekonania, Grodno 1792
- Pamiętnik, albo zbiór krótki obchodzących szczególniej naród polski wiadomości dla oświecenia i pokazania prawdy stanu rzeczy polskich, brak miejsca wydania 1792
- Uwagi nad pismem pt. Uniwersał do narodu pod dniem 29 maja 1792, brak miejsca wydania (1792)
- Kontynuacja Fragmentu Biblia targowicka, Księgi Szczęsnego (Warszawa 1792); według J. Nowaka: wymienia ją również Korbut i Estreicher (za W. Smoleńskim)
- Projekt prawa o sądzie ziemskim, wyd. S. Borowski: Kodeks Stanisława Augusta, Warszawa 1938, s. 228-235
- Warszawianin na wojnie. Komedia, prawdopodobnie niewydana; inform. Estreicher XX (1905), 138.
Ponadto Kossakowski wydawał pisma urzędowe i pisma w sprawach Kościoła, zobacz Estreicher XX (1905), 136.
Przekłady
[edytuj | edytuj kod]- M. de Lavalle: Lińska hrabina. Powieść polska, Supraśl 1789
- L. S. Mercier: Groby Werony, czyli Romeo i Julia. Drama w 5 aktach, wyst. Warszawa 1799, rękopis: Biblioteka Narodowa (BOZ, sygn. 991); poprawiony przez L. A. Dmuszewskiego, wyst. Warszawa grudzień 1824
- J. Delille: Cztery pory roku, fragm. przytacza I. Krasicki w: O rymotwórstwie i rymotwórcach w: Dzieła t. 3, Warszawa 1803; fragm. rękopisu: Ossolineum, sygn. 1286/I, s. 391-393.
Listy i materiały
[edytuj | edytuj kod]- Do J. Staszewskiego z roku 1782, rękopis (odpis): Biblioteka Jagiellońska, sygn. 6339 IV k. 2 v.
- Do I. Krasickiego z roku 1786 i odpowiedź Krasickiego, Sławianin t. 2 (1839), s. 229-230; z odpisu L. Bernackiego, Ossolineum, sygn. 7063/II wyd. Z. Goliński, M. Klimowicz, R. Wołoszyński w: I. Krasicki: Pisma wybrane t. 4, Warszawa 1954; Korespondencja Ignacego Krasickiego t. 2, Wrocław 1958
- Do A. Naruszewicza z 8 września 1790, autograf: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 922, s. 783; wyd. J. Platt w: Korespondencja Adama Naruszewicza, 1762-1796, Wrocław 1959
- Do S. Sz. Potockiego 6 listów – z lat 1792–1793, rękopis: Ossolineum, sygn. 6851/I (odpisy W. Kalinki).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Krzysztof R. Prokop, Sakry i suksceja święceń biskupich pasterzy Kościoła wileńskiego z drugiej oraz trzeciej tercji XVIII stulecia, Rocznik Teologii Katolickiej t. V, Białystok 2006, ISSN 1644-8855, s. 239.
- ↑ a b Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavium 1958, s. 165. (łac.)
- ↑ Encyklopedyja powszechna, t. XV, Warszawa 1864, s. 665.
- ↑ Kalendarz wileński na rok 1789, [b.n.s]
- ↑ Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne, 1792, no 64, s. 586.
- ↑ Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 222.
- ↑ * T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 170.
- ↑ Porządek JJ WW Ich Mciow Panow Posłow Obranych na Seym Extraordynaryiny Warszawski, Dnia 27. Kwietnia 1761, [b.n.s]
- ↑ Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 226.
- ↑ Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavium 1958, s. 435. (łac.)
- ↑ Dorota Dukwicz, Sekretne wydatki rosyjskiej ambasady w Warszawie w latach 1772–1790, w: Gospodarka, społeczeństwo, kultura w dziejach nowożytnych, red. A. Karpiński, E. Opaliński, T. Wiślicz, Warszawa 2010, s. 460.
- ↑ Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavium 1958, s. 442. (łac.)
- ↑ Kolęda warszawska na rok przybyszowy 1783, Warszawa 1783, [b.n.s]
- ↑ Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 308.
- ↑ Volumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 225.
- ↑ Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11.
- ↑ Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 23, 37.
- ↑ Gazeta Warszawska, 1793, nr 26, [b.n.s.]
- ↑ Kronika powstań polskich 1794–1944, Marian B Michalik (red.), Eugeniusz Duraczyński (oprac.), Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994, s. 30, ISBN 83-86079-02-9, OCLC 834009097 .
- ↑ Kronika powstań polskich 1794–1944, Marian B Michalik (red.), Eugeniusz Duraczyński (oprac.), Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994, s. 32, ISBN 83-86079-02-9, OCLC 834009097 .
- ↑ Krystyna Zienkowska: Stanisław August Poniatowski. Wrocław: Ossolineum, 2004, s. 410. ISBN 83-04-04725-X.
- ↑ Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 142.
- ↑ Wojciech Kalwat, Afery, skandale i procesy w dawnej Polsce, Warszawa 2015, s. 210.
- ↑ Adam Darowski, Pamiętniki Józefa Kossakowskiego biskupa inflanckiego: 1738–1788, Warszawa 1891, s.7.
- ↑ Józef Kazimierz Kossakowski , Panicz gospodarz czyli Kontynuacja Warszawianina w domu : komedya oryginalna we trzech aktach, wyd. 1786. [online], polona.pl [dostęp 2018-10-03] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965 – 1999, Henryk Gulbinowicz, Warszawa: „Pax”, 2000, ISBN 83-211-1311-7, OCLC 189782455 .
- Andrzej Zahorski, Józef Kazimierz Kossakowski [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XIV, 1968–1969, s. 268-272
- T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 170–172.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Józef Kazimierz Kossakowski [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2012-03-09] (ang.).
- Pamiętniki Józefa Kossakowskiego
- Absolwenci i studenci Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego
- Biskupi inflanccy
- Biskupi koadiutorzy i pomocniczy I Rzeczypospolitej
- Biskupi wileńscy
- Członkowie deputacji Sejmu Grodzieńskiego 1793 do traktowania z posłem rosyjskim
- Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego
- Duchowni katoliccy w konfederacji barskiej
- Duchowni katoliccy w konfederacji targowickiej
- Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej
- Kanonicy wileńskiej kapituły katedralnej
- Konfederaci grodzieńscy (1793)
- Konsyliarze konfederacji targowickiej (Senat)
- Konsyliarze Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej
- Kossakowscy herbu Ślepowron
- Kustosze wileńskiej kapituły katedralnej
- Ludzie urodzeni w Kownie
- Ludzie związani z Janowem (Litwa)
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita)
- Pisarze wielcy litewscy
- Pobierający pensję z kasy ambasady rosyjskiej w I Rzeczypospolitej
- Podczaszowie kowieńscy
- Polscy komediopisarze XVIII wieku
- Posłowie na sejm nadzwyczajny 1761
- Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat kowieński)
- Senatorowie – uczestnicy Sejmu Grodzieńskiego 1793
- Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej
- Senatorowie na Sejmie Czteroletnim
- Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego
- Straceni przez powieszenie
- Straceni przez władze powstania kościuszkowskiego
- Sygnatariusze Konstytucji 3 maja
- Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego II rozbioru Polski
- Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego II rozbioru Polski
- Urodzeni w 1738
- Urzędnicy konfederacji targowickiej
- Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej
- Więźniowie władz powstania kościuszkowskiego
- Zmarli w 1794